H παγκρατιώτικη πλατεία έχει δημιουργήσει γύρω της ένα χαριτωμένο ιστό ανθρώπινης ποιοτικής διασκέδασης. Ο Δημήτρης Αντωνόπουλος υπερθεματίζει γι’ αυτήν την πολύ καλλιεργημένη, ανερχόμενη γειτονιά και περιγράφει το χρονικό της άνθησής της.
Τα πρότυπα της ανάπτυξης γειτονιών διασκέδασης που έχουμε δει μέχρι τώρα ήταν στρεβλά. Του Ψυρρή αρχικά και το Γκάζι αργότερα μοιάζουν με σούπερ μάρκετ βραδινής εξόδου: εστιατόρια, ταβέρνες, μπαρ, κλαμπ και σουβλατζίδικα που υποστηρίζουν την επιβίωση των clubbers, cafes και καφενεία – και στις παρυφές τους (εννοώ το Γκάζι) μπουζούκια και γενικώς μεγάλες πίστες. Μπαίνεις στα χωρικά τους ύδατα για να ψωνίσεις διασκέδαση, αλλά δεν δένεσαι. Ο φυσικός ιστός του άστεως με την αύρα του βιωματικού χώρου έχει εξοστρακιστεί – πας μόνο ως επισκέπτης. Οι πιο προσωπικές προσπάθειες υποφέρουν μπροστά στον ακραίο καταναλωτισμό της διασκέδασης και είτε εξαφανίζονται (η περίπτωση του «Το») είτε λειτουργούν περιθωριακά. Η περίπτωση του Ψυρρή, που κατέρρευσε κι έχασε κάθε κύρος μένοντας η σκιά του εαυτού του, είναι χαρακτηριστική. Από τις πιο παλιές γειτονιές της Αθήνας, γεμάτη ζωή, όμορφα κτίρια, μικρές ή μεγαλύτερες βιοτεχνίες, στην οποία θα μπορούσαν να εμφυτευτούν με λογική γευστικά, μουσικά, μπαριστικά και όχι μόνο μαγαζιά, καταστράφηκε αποποιούμενη την ταυτότητά της και πουλώντας την ψυχή της όχι στον Διάβολο αλλά στη φτήνια. Και όμως είχε τα φόντα να γίνει η Meatpacking District της Αθήνας.
Στον αντίποδα, η μικρή Πλατεία Προσκόπων ξεχωρίζει. Ήταν πάντα πόλος έλξης για ανθρώπους που δεν συγκινούνται από την ευκολία του mainstream και τώρα που αναδύεται, αποκτώντας μεγαλύτερη σημασία στα πράγματα της πόλης, αυτήν την ταυτότητά της την ενισχύει. Παρότι έχουν αρχίσει να δημιουργούνται αρκετά μαγαζιά, η περιοχή δεν χάνει το χαρακτήρα της ως τόπος κατοικίας καταρχάς, κεντημένος όμως –όπως σε μια γειτονιά του Παρισιού ή του Βερολίνου– με everyday καφέ-εστιατόρια και μπουτίκ με προσωπικότητα. Ακόμη και τις γκαλερί της –Titanium και Art Zone 42– διαθέτει.
Αυτή η πλατεία έχει γλύκα πασπαλισμένη με Ιστορία, ανθρωπίλα, νεωτερισμούς και νοστιμιά, χωρίς όμως το λαϊκισμό του μαζικού. Και όταν λέμε Πλατεία Προσκόπων, εννοούμε το (σχεδόν) τετράγωνο των οδών Παυσανίου, Αρριανού και Αρχελάου, με πλάτη τη Βασιλέως Κωνσταντίνου που περικλείει την πλατεΐτσα.
Το πάλαι ποτέ Βατραχονήσι, όπως ονομαζόταν παλιά, μπήκε νωρίς στα αθηναϊκά πράγματα από τον Μάνο Χατζιδάκι: έκανε στέκι του το 1965 τον «Μαγεμένο Αυλό» καθιερώνοντάς τον ως cafe-litteraire, γεγονός που απαθανατίζεται στον περίφημο πίνακα του Επαμεινώνδα Δασκαλόπουλου στο κέντρο του μαγαζιού. Είναι πολύ όμορφο που ένα τόσο σημαντικό εστιατόριο διατηρεί το χαρακτήρα του απαράλλαχτο –και στο μενού, και στο ντεκόρ–, ενισχύοντας στο σήμερα το διανοούμενο πνεύμα της πλατείας. Στα τραπέζια του «Αερόστατου» συχνάζουν συγγραφείς και ηθοποιοί, είναι δημοφιλές για ανάγνωση κυριακάτικης εφημερίδας, ενώ τα βράδια έχει μια γλυκιά «σκοτεινιά» με έθνικ και τζαζ μουσικές. Ο ιδιοκτήτης του Μιχάλης Πολυμένης, που παλιότερα είχε το εμβληματικό μπαρ-ρεστοράν «Μετς», μου είπε: «Ξέρω ότι πρόκειται να ανοίξουν αρκετά μαγαζιά στην περιοχή. Εύχομαι να είναι καλά, για να διατηρηθεί ο χαρακτήρας της γειτονιάς».
Το 2005 ένα καινούργιο όνομα ανάβει τα φώτα του στην πλατεία. Η Εύη Λαμπράκη και ο γιος της Εμμανουήλ ανοίγουν τον «Κατσούρμπο» στη θέση του μπακάλικου του Βασιλόπουλου, απ’ όπου ψώνιζε ο Χατζιδάκις, και φέρνουν με έναν άλλον τρόπο την κρητική κουζίνα στο κέντρο της Αθήνας. Το μαγαζί έχει τόση σχέση με τον κρητικό λαϊκισμό όση ο φάντης με το ρετσινόλαδο, καθώς κινείται εύγλωττα σε χατζιδακικό μήκος κύματος. Στην προίκα της ευρύτερης περιοχής ανήκουν ονομαστές ταβέρνες όπως ο «Καραβίτης» στην Παυσανίου, ο «Ηλίας» με τα ερεθιστικά παϊδάκια και τα μπιφτέκια του στην Τελεσίλης και ο «Γιώργος» στην Πολέμωνος, που διαδέχτηκε τον ιστορικό «Μαύρο Γάτο», όπου ο Ντόρης ζωγράφιζε πολύ όμορφες τοιχογραφίες στα τέλη των ’60s (ευτυχώς σώζονται ακόμη).
Το σύνθημα όμως της ανανεωτικής διεύρυνσης της περιοχής δίνεται όταν ο –γέννημα θρέμμα Παγκρατιώτης– Μένιος Στεργίου ανοίγει τον Σεπτέμβριο του 2010 το «Τρίγωνο» στο χώρο ενός κλασικού μπακάλικου και δίνει στα πανιά της άλλον αέρα. Δεν είναι απλώς ένα συμπαθητικό καφέ, βάζει ωραίο φαγητό, κάνει όνομα για τις πλούσιες ποικιλίες του, παίζει ωραίες μουσικές, έχει live και ξεσηκώνει τον κόσμο για χορό.
Τον Μάρτιο του ’11 ανοίγει επίσης μία από τις πιο sui generis μπουτίκ της Αθήνας, η Juju de Kokimo, όπου η Τζο σχεδιάζει μοναδικά κομμάτια για ιδιόρρυθμες εμφανίσεις: «Η Αρχελάου είναι από τους πιο κομψούς δρόμους της Αθήνας: ήσυχος, όμορφος, μικρός, με κόσμο ποιοτικό και πολλούς καλλιτέχνες». Το ’11 ανοίγει και η μπουτίκ M. Katifori με μοναδικά γυναικεία κομμάτια εκ Μιλάνου. Πάντως, κάτι καθαρά αντρικό δεν υπάρχει ακόμη – το καταγράφω το παράπονό μου.
Σειρά παίρνουν τα καφέ-μπαρ-ρεστοράν. Ο Μάκης Μικές και ο ξάδερφός του ανοίγουν στη γωνία Αρριανού και Αμύντα τον Απρίλιο του ’12 το πολύ όμορφο «Musique Cafe and More», που επιμένει εξαρχής στην πλήρη κουζίνα –με πολλά ναξιώτικα προϊόντα– και τα καταφέρνει. Το καλοκαίρι ανοίγει το νέο γκραν σουξέ, το «Μαύρο Πρόβατο του Press Cafe», όπου για να βρεις τραπέζι πρέπει να τηλεφωνήσεις μία εβδομάδα νωρίτερα. Από τα λίγα τραπέζια του παρελαύνουν ηθοποιοί και δημοσιογράφοι – μέχρι και ο Βαρδινογιάννης και ο Κόκκαλης ήρθαν να δουν τι γίνεται. Ο δημιουργός του Νίκος Κρασσάς υπογραμμίζει: «Δεν το κατάλαβα πώς ήρθε η επιτυχία. Μετά το άνοιγμα του “Τρίγωνου” η περιοχή της Πλατείας Προσκόπων έγινε προορισμός για όλη την πόλη. Απέναντί μας ανοίγει μαγαζί με παραδοσιακά ελληνικά προϊόντα. θα ανοίξουν κι άλλα, αλλά ευτυχώς ο χαρακτήρας της περιοχής ενισχύεται».
Πάνω στην πλατεία, τώρα, οι ιστορικές ταβέρνες «Θεόφιλος» και «Αφροδίτη» μετατρέπονται αντίστοιχα στο πολύ όμορφο σύγχρονο ψητοπωλείο «Πλατεία Καλαμακίου» και στο «Ρολόι», όπου ο Γιώργος από το «Επ’ Αυλή» της Αρχιμήδους μαγειρεύει πολύ νόστιμα πράγματα. Το «Small 8» με αέρα ευρωπαϊκού καφέ-μπαρ ανοίγει επίσης το περασμένο καλοκαίρι ψηλά στην Αρχελάου, λίγο πιο πάνω από το αιγυπτιακό καφενείο «Ελ Ταχρίρ» με τους ναργιλέδες.
Η Πλατεία Προσκόπων και τα πέριξ αυτής ανθούν σαν ένα κολάζ ξεχωριστών πραγμάτων σε συσκευασία τσέπης, δημιουργώντας έτσι ένα χαριτωμένο και χαρούμενο πόλο ανθρώπινης, ποιοτικής διασκέδασης. Για να καταλάβετε τη διαφορά της, αρκεί να παρατηρήσετε την... αγορά των λουλουδιών. Στου Ψυρρή έπεφτες πάνω σε ορδές από τσιγγανόπουλα. εδώ γαρδένιες πουλάει μια πολύ ευγενική κυρία που νομίζεις ότι έγραψε μουσική γι’ αυτήν ο Χατζιδάκις.
Η ΑΛΛΗ ΓΕΥΣΗ ΤΗΣ ΓΕΙΤΟΝΙΑΣ
Boxes ’n’ Foxes
Στο workshop της στιλίστριας Χαράς Κονταξάκη μπορείς να βρεις ιδιαίτερα κουτιά, ρούχα από υφάσματα ταπετσαρίας και στιλάτες λύσεις για το πάρτι σου. (Αρχελάου 23, 2107241223)
Titanium
Η γκαλερί του Αριστείδη Γιάγιανου έχει πια πίσω της μια πορεία 25 χρόνων. Από 9/1 ο Γιώργος Καραβοκύρης έρχεται εδώ με την έκθεση «Esrever On». (Βασ. Κωνσταντίνου 44, 2107297644)
Hallelujah
Η Ελευθερία Δομένικου σχεδιάζει στο εργαστήριό της ρούχα σε δυναμικές γραμμές για δραστήριους ανθρώπους που κινούνται στην πόλη. Νόστιμα αξεσουάρ. (Αρχελάου 32, 2107235210)
