Δεν είναι μυστικό πως το να είσαι αδύνατος είναι πιο ‘της μόδας’ από ποτέ. Η άνοδος του Ozempic, η ραγδαία απώλεια βάρους όλων των αγαπημένων μας celebrities, τα (ανησυχητικά) κοινωνικά δεδομένα της εποχής και μία χονδροφοβία που παραμένει ανεξίτηλη στον χρόνο είναι όλα αδιαμφησβήτητα σημάδια πως η κουλτούρα της δίαιτας έχει επιστρέψει δριμύτερη (έφυγε άραγε ποτέ;)
Όσο μάλιστα πλησιάζουμε προς το καλοκαίρι, το να χάσουμε κιλά μοιάζει σαν να είναι απαραίτητο έτσι ώστε να μας ‘επιτραπεί’ η είσοδος στην παραλία, με τον αλγόριθμο τως social media να μας βομβαρδίζει με μηνύματα για δίαιτες εξπρές, προγράμματα αδυνατίσματος και αποτοξινώσεις.
Μέσα στο παραπάνω σύστημα, κανείς μπορεί να παρατηρήσει μία συγκεκριμένη ‘υποκουλτούρα’, που αφορά κυρίως την βιομηχανία του φαγητού και του λιανικού εμπόριού: συνταγές για γεύματα και σνακ με χαμηλά λιπαρά υπόσχονται πως έχουν το ‘μυστικό’ για να διατηρήσουν την νοστιμιά ενός πιάτου, αφαιρώντας παρόλα αυτά τις ‘τύψεις’ (δηλαδή τις θερμίδες) που το συνοδεύουν. Το ίδιο φαινόμενο εντοπίζεται εύκολα και στα ράφια του σούπερ μάρκετ, όπου δεκάδες προϊόντα light παρουσιάζονται ως μία γευστική εμπειρία που είναι ακριβώς ίδια με το ‘ολόπαχο’ original, αλλά θα την απολαύσεις χωρίς να αισθάνεσαι ενοχές αργότερα. Έχουμε έτσι light παγωτό, σοκολάτες χωρίς ζάχαρη, τυριά με χαμηλά λιπαρά, υγιεινά πατατάκια και εκατοντάδες άλλα παραδείγματα για guilt free λιχουδιές που όχι μόνο σε ‘απαλλάσσουν από τις τύψεις’ αλλά συχνά βοηθάνε και με τους διαιτητικούς σκοπούς σου, καθώς εμπεριέχουν περισσότερη πρωτεΐνη.
Προφανώς, το να θέλεις να βελτιώσεις τις διατροφικές σου συνήθειες είναι πάντα επιθυμητό. Ίσως όμως η τακτική του να χαρακτηρίζουμε τα φαγητά μας μετρώντας τις ενοχές που θα έχουμε αν τα καταναλώσουμε είναι μία λανθασμένη προσέγγιση, η οποία όχι μόνο κατατάσσει τις τροφές σε ‘καλές’ και ‘κακές’, αλλά ουσιαστικά μας μαθαίνει πως υπάρχουν μόνο δύο τρόποι να τρως: είτε να επιλέγεις ‘υγιεινά’ και διαιτητικά προϊόντα για κάθε σου γεύμα ή να ντρέπεσαι.
Σύμφωνα με την καταξιωμένη διατροφολόγο και ψυχολόγο Jen Bateman, ή αλλιώς Dr. Jen, η συγκεκριμένη νοοτροπία όχι μόνο μας πείθει να ‘φοβόμαστε’ ολόκληρες ομάδες φαγητών (όπως για παράδειγμα τους υδατάνθρακες) αλλά δημιουργεί και το αίσθημα της αντίδρασης στην ψυχολογία μας, κάνοντάς μας να τα επιθυμούμε περισσότερο.
"Ο αιώνιος έφηβος που ζει μέσα μας θέλει να επαναστατήσει,” δηλώνει στην Huffington Post. "Πολλοί είναι όσοι ‘υποκύπτουν’ σε ένα φαγητό που θεωρείται ‘ένοχο’ και στην συνέχεια αισθάνονται απελπισία και απογοήτευση, σκέφτονται ότι δεν υπάρχει λόγος να προσπαθούν να βελτιωθούν και καταλήγουν να τρώνε υπερβολικές ποσότητες για να αισθανθούν καλύτερα”.
Πράγματι, αμέτρητες είναι οι ιστορίες ανθρώπων που προσπαθούν να κόψουν τελείως από την καθημερινότητά τους φαγητά που θεωρούνται ‘παχυντικά’ και ‘απαγορευμένα’, μέχρι που αυτά γίνονται έμμονη ιδέα και το μυαλό τους τα μετατρέπει σε ταμπού. Όταν τελικά ‘υποκύπτουν’, τρώνε υπερβολικές ποσότητες με σκοπό να καλύψουν την αίσθηση της στέρησης και του ψυχολογικού κενού και τελικά, αισθάνονται πως έχουν αποτύχει παταγωδώς. Κάπως έτσι μπορεί να προκύψουν σε ορισμένες περιπτώσεις επεισόδια υπερφαγίας (binge eating) ή και πιο σοβαρές διατροφικές διαταραχές.
Το ‘χωρίς ενοχές’ ανήκει σε μία μεγαλύτερη οικογένεια φράσεων που περιγράφουν την κουλτούρα της δίαιτας και προφανώς όλες έχουν το ίδιο προβληματικό νόημα. Tα "cheat meals”, η "καθαρή διατροφή”, oι "ζαβολιές” και όλοι οι άλλοι λεκτικοί τρόποι που εφευρίσκουμε για να περιγράψουμε πράγματα όπως το ψωμί, την σοκολάτα, το αλκοόλ, και τα ζυμαρικά, ουσιαστικά τα δαιμονοποιούν.
Μας δημιουργούν μία αρνητική σχέση με το φαγητό και είναι τελικά είναι αχρείαστοι, ακόμα και αν όντως θέλεις να χάσεις κιλά. Σε καμία τροφή δεν αξίζει να μπει σε μαύρη λίστα και ποτέ δεν χρειάζεται να αισθανόμαστε τύψεις όταν τρώμε. Είναι ένα βασικό ανθρώπινο δικαίωμα που αποκτάμε από την πρώτη στιγμή που ερχόμαστε στον κόσμο (και αυτήν την στιγμή δυστυχώς καταπατάται σε πολλά μέρη).
