Ελάτε μαζί μας σε ένα μεθυστικό οινικό ταξίδι απ’ άκρη σ’ άκρη της Κρήτης, καθώς γεμίζουμε τα ποτήρια μας με βιδιανά, λιάτικα και θραψαθήρια σε εμβληματικά αλλά κι απρόβλεπτα σημεία του νησιού: σε ιστορικά οινοποιεία και μνημειώδη μεσαιωνικά μοναστήρια, σε γαλήνια, πεδινά αμπελοτόπια και κρασοστάφυλα κρεμασμένα από απόκρημνες πεζούλες, σε βενετσιάνικες αυλές και καρπισμένα αγροκτήματα, σε παλιά, ξαναγεννημένα καφενεία, αρτίστικες μπρασερί και wine restaurants δίπλαστη θάλασσα. Θα γνωρίσουμε ανθρώπους παθιασμένους με τον τόπο τους και τα γεννήματά του: οινοποιούς, σεφ, σομελιέ και εστιάτορες, που ο καθένας με τον τρόπο του υπηρετεί τη μεγαλοσύνη του κρητικού αμπελώνα, για να καταγράψουμε μαζί τους τις κορυφαίες οινικές εμπειρίες του νησιού.
Οινογνωσίες σε αμπέλια και κελάρια
Όλη η Κρήτη συνιστά μια ανοιχτή πρόσκληση για αξέχαστες οινογνωσίες. Αμπελοτόπια όσο φτάνει το μάτι και καλόγουστα tasting rooms στήνουν το ιδανικό σκηνικό γνωριμίας με τα κρασιά και τους ανθρώπους τους. Το Οινοποιείο Δουλουφάκη, στο χωριό Δαφνές της ομώνυμης ΠΟΠ αμπελουργικής ζώνης, αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα των παλιών οινοποιείων που δεν φτιάχνονταν μέσα στα αμπέλια τους, όπως συνέβη με τα
μεταγενέστερα "κτήματα", αλλά εντός των οικισμών. Δίπλα του το εγκαταλειμμένο αρχοντικό του παππού Δουλουφάκη με το πέτρινο πατητήρι μαρτυρά μια ιστορία που ξεκινά το 1930. Στα χέρια της τρίτης και τέταρτης γενιάς πλέον, το οινοποιείο του κλασικού "Άσπρου Λαγού" διοργανώνει απολαυστικές ξεναγήσεις και οινογνωσίες στο κελάρι και στο αμπέλι (2810792017, douloufakis.wine).
Πιο ψηλά και με σύγχρονο αέρα, το Κτήμα Ζαχαριουδάκη, το οικογενειακό οινοποιείο του Στέλιου Ζαχαριουδάκη, προέδρου του Δικτύου Οινοποιών Κρήτης, βρίσκεται σκαρφαλωμένο στα 500 μ., στον ηρακλειώτικο οικισμό Πλουτή. Συγκλονίζουν τα αμπελοτόπια, φυτεμένα σε απόκρημνες πεζούλες, αλλά και το πανόραμα του κρητικού τοπίου που αγκαλιάζει τον Ψηλορείτη, τον κάμπο της Μεσαράς, το Λιβυκό και τα Αστερούσια Όρη. Θα βρεις ζεστή φιλοξενία και χιλιοβραβευμένα κρασιά από μαλβάζια ντι κάντια, βιδιανό, βηλάνα και άλλες ποικιλίες συνοδεία ντόπιων τυριών και αλλαντικών (2892096226, zacharioudakis.com). Μια οινική επίσκεψη που επίσης θα ευχαριστηθείς είναι εκείνη στο Κτήμα Πατεριανάκη.
Τέταρτης γενιάς αμπελουργοί και δεύτερης στην οινοποίηση, οι εξόχως περιποιητικές Εμμανουέλα και Νίκη συνεχίζουν την παράδοση της οικογένειας στις Μελέσες, στην ΠΟΠ αμπελουργική ζώνη των Πεζών. Με βιολογική πιστοποίηση από το 1996 (από τις πρώτες που δόθηκαν), τα κρασιά τους προέρχονται τόσο από κρητικές ποικιλίες, όσο και από ξένες με παράδοση στα εδάφη του νησιού. Οι γευστικές δοκιμές με θέα τους μαγευτικούς αμπελώνες του κτήματος συνοδεύονται από κρητικά παξιμαδάκια, τυριά, αλλαντικά και τις χειροποίητες μαρμελάδες της μαμάς (6977681727, paterianakis.gr).
Αν βρίσκεσαι στο Ηράκλειο, μην παραλείψεις και την ειδυλλιακή διαδρομή μέσα σε αμπελώνες και ελαιώνες, που θα σε βγάλει στους γραφικούς Κάτω Ασίτες και στο επισκέψιμο Οινοποιείο Διαμαντάκη, που άνοιξε το 2007.
Με αμέτρητες διεθνείς διακρίσεις τα κρασιά Διαμαντάκη δικαιώνουν την επιμονή της οικογένειας στις γηγενείς ποικιλίες. Εκτός από τις κλασικές οινογνωσίες, εδώ οργανώνεται και ένα ιδιαίτερο wine tasting για μυημένους με 4 εμπορικά και 4 πειραματικά κρασιά, καθώς και ενδιαφέρουσες δράσεις που συνδυάζουν την οινογνωσία με την κεραμική τέχνη (6949198350, diamantakiswines.gr).
Κρασιά που τιμούν την καταγωγή τους φτιάχνει και το Oινοποιείο Κλάδου, στον Πάνορμο του Ρεθύμνου, που ασχολήθηκε από νωρίς με την αναβίωση του βιδιανού. Τη μικρή οικογενειακή επιχείρηση ξεκίνησε το 1997 ο Μανόλης Κλάδος και ανέλαβε το 2014 ο γιος του Στέλιος. Μεγαλωμένος μέσα στα κρασοστάφυλα, με μεταπτυχιακό στην οινολογία, ο νεαρός οινοποιός "τρέχει" σήμερα το επισκέψιμο πλέον οινοποιείο μιλώντας με πάθος για τα κρασιά του. Όνειρο να τα γεύεσαι με θέα τις ελιές και τον αμπελώνα απλωμένο στα πόδια σου (6973654840, kladoswinery.gr).
Wine & Dine – Πανέμορφα οινοποιεία με φαγητό
Συνδυάζουν τις κλασικές ξεναγήσεις και τις οινογνωσίες με εστιατόρια και ταβέρνες κρητικής κουζίνας. Αν αναζητάς οινοποιεία στα οποία θα μείνεις και για φαΐ, βάλε οπωσδήποτε αυτά τα τέσσερα στη λίστα σου.
Το οικογενειακό οινοποιείο του Λυραράκη, στο Αλάγνι Ηρακλείου, που ανέστησε τις τοπικές ποικιλίες δαφνί, πλυτό και μελισσάκι. Άνοιξε τη δεκαετία του 1960 από τα αδέρφια Μανώλη και Σωτήρη και σήμερα βρίσκεται στα χέρια της δεύτερης γενιάς. Αγναντεύοντας σπαρτά, αμπέλια, λιόδεντρα και τα περήφανα Λασιθιώτικα Όρη, απολαμβάνεις τα βραβευμένα κρασιά του με μυρωδάτα μαραθοπιτάκια, σιγοψημένο αρνάκι και χωριάτικες πατάτες. Εξαιρετικό και το ελαιόλαδό τους (2810289814, lyrarakis.com).
Το Οινοποιείο Ντουράκη, στον Αλίκαμπο Χανίων. Από τους πρωτοπόρους της εμφιάλωσης κρασιού στο νησί, ο Αντρέας Ντουράκης καμαρώνει πλέον τα παιδιά του, Αντώνη και Εύη, στο τιμόνι του μαγευτικού οινοποιείου με το εντυπωσιακό υπόσκαφο κελάρι. Θα απολαύσεις καλτσουνάκια, χανιώτικο μπουρέκι και τα κρασιά των Ντουράκηδων στην καταπράσινη φύση. Δοκίμασε και την ντόπια ποικιλία ρωμέικο, από την οποία φτιαχνόταν ο παραδοσιακός μαρουβάς, σε απρόσμενες εκδοχές (2825051761, dourakiswinery.gr). Το Οινοποιείο Μανουσάκης στον Βατόλακκο Χανίων, του οποίου το tasting room και ταβερνάκι στεγάζεται στο αρχικό πέτρινο κτίσμα που έφτιαξε στις αρχές της δεκαετίας του 1990 ο Θεόδωρος Μανουσάκης, πατέρας της Αλεξάνδρας, σημερινής ιδιοκτήτριας.
Τα καλοκαιρινά τραπέζια στρώνονται μέσα στις ελιές και τις πορτοκαλιές, κάτω από φωτεινές γιρλάντες με λαμπιόνια που θυμίζουν πλατεία χωριού. Γιουβέτσι, γίγαντες και τσιγαριαστό αρνί στο πιάτο, μοσχάτο Σπίνας, βιδιανό, ρωμέικο και ξένες, εγκλιματισμένες ποικιλίες στο ποτήρι. Ο σομελιέ του οινοποιείου Afshin Molavi στο food & wine pairing (2821078787, manousakiswinery.com). Μια once in a lifetime εμπειρία στο αμπέλι θα ζήσεις και στα Σχοινοκάψαλα Λασιθίου, στο "Αμπελουργείν", το οινοποιείο του Νίκου Παπαδάκη και των γιων του, Κώστα και Γιάννη, που φημίζεται για τα φυσικά, βιολογικά κρασιά του. Σε περιμένουν συλλογή λαχανικών από το παρακείμενο μποστάνι και μαγειρέματα στον κήπο, σε γνήσιες farm to table καταστάσεις που ολοκληρώνονται με γεύμα κάτω από τη μεγάλη, σκιερή καρυδιά. Πατάτες στην παραστιά, αγκινάρες με στάκα, αχνιστές γάστρες και ανοιχτές φωτιές – μια πραγματική ωδή στη χαρά της κρητικής κουζίνας (6907419643, @ampelourgein).
Για κρασί στο μοναστήρι
Τραβώντας τον δρόμο απ’ τη Σητεία προς το φοινικόδασος του Βάι, χτισμένη σε ένα πλάτεμα στέκει η καθηλωτική Μονή Τοπλού.
Πρόκειται για ιστορικό μοναστήρι-φρούριο που δεσπόζει στην ανατολική Κρήτη από τον 15ο αιώνα. Μέσα στην ατμοσφαιρική αυλή του, θα βρεις την "Toplou Fabrica" που οργανώνει τις γευσιγνωσίες των βιολογικών κρασιών της μονής, προϊόντων της μακράς οινοποιητικής της παράδοσης και της ουσιαστικής σχέσης των μοναχών με τη φύση. Θα δοκιμάσεις μεταξύ άλλων λιάτικο, βηλάνα, θραψαθήρι, μανδηλαριά της ΠΓΕ Λασιθίου. Λειτουργεί και ταβέρνα (2843029630, ktimatoplou.gr).
Αν σε γοητεύει η ιδέα των μοναστηριακών κρασιών, μη χάσεις και την οινογνωσία στη Μονή Αγίας Τριάδας Τζαγκαρόλων, στα Χανιά. Στο τέλος μιας πανέμορφης οδού χαραγμένης ανάμεσα σε αμπέλια, πετρότοιχους και κυπαρίσσια, ξεπροβάλλει το συγκλονιστικό μοναστηριακό μνημείο της ύστερης Βενετοκρατίας στην Κρήτη. Στον χώρο γευσιγνωσίας της Μονής, κάτω από τις πέτρινες καμάρες που ψιθυρίζουν ιστορίες αιώνων, αλλά και έξω, στην εκπληκτική φύση, γνωρίζεις τα κρασιά των μοναστηριακών αμπελώνων από ρωμέικο, βιδιανό, μοσχάτο Σπίνας και από ξένες ποικιλίες, όπως το περίφημο Trebbiano, που έφεραν αιώνες πριν στο νησί οι Ενετοκρητικοί μοναχοί. Παράγουν και βραβευμένο ελαιόλαδο (2821063571, info@vinolio.gr).
Wine spots πάνω στο κύμα
Ονειρεύεσαι γαλάζιες θάλασσες και υψωμένα ποτήρια που ομιλούν την κρητική διάλεκτο; Στα ιστορικά Ταμπακαριά των Χανίων, το "Periplous Seaside", εστιατόριο του πεντάστερου "Tanneries Hotel Spa", προσφέρει εκπληκτική θέα στη βραχώδη παραλία και υπόσχεται συγκλονιστικά wine & dine απόβραδα πάνω στο κύμα. Η θάλασσα πρωταγωνιστεί σε ντεκόρ και πιάτο, με μενού που υπογράφει ο σεφ Κωνσταντίνος Βροντουλάκης και λίστα κρασιών σε επιμέλεια της σομελιέ Υρούς Κολιακουδάκη (2821043300, periplousrestaurant.gr).
Προνομιακό σημείο στο Ρέθυμνο για απογευματινό κρασί με θέα στον κόλπο του Αλμυρού και τη θρυλική Φορτέτζα –το ενετικό κάστρο της πόλης– είναι το αειθαλές "Πρίμα Πλώρα". Wine list που ταξιδεύει εντός και εκτός του νησιού, με κάποια κρητικά κρασιά να σερβίρονται και σε ποτήρι, καρπάτσιο, ταρτάρ, σεβίτσε, αλλά και σούσι, διαθέσιμα για τις απαραίτητες συνοδευτικές μπουκίτσες (2831056990, primaplora.gr).
Σε απόλυτο summer mood το "Caravel", το βραβευμένο εστιατόριο του ξενοδοχείου "Yianna", λίγο έξω απ’ το Ηράκλειο, απλώνει τα τραπέζια του μπροστά στην παραλία της Αμμουδάρας. Στραταριδάκης, Διαμαντάκης, Ζαχαριουδάκης αναλαμβάνουν να εκπροσωπήσουν την Κρήτη στη λίστα των κρασιών του, ενώ στην κουζίνα ο Χρήστος Λάπας κάνει παιχνίδι με φάβα από μαναρόλια, γιουβετσάκι γαρίδας, χορτόπιτες σχάρας και κατσικομακαρονάδα με ανθότυρο (2810824724, yiannacaravel.gr). Για καλομαγειρεμένη κουζίνα που πατά στις παραδόσεις της Ανατολικής Κρήτης και ατόφια φιλοξενία στο λιμανάκι της Σητείας φημίζεται το "Οινωδείον". Το εστιατόριο του Δημήτρη Γαρεφαλάκη μπορεί να θριαμβεύει ως ρακάδικο, αλλά έχει και ωραία λίστα τοπικών κρασιών. Λίγα μόλις μέτρα
από τη θάλασσα, μαγειρεύει τα πάντα με ολόφρεσκα υλικά και ντόπιο ελαιόλαδο (2843026166, inodion.gr).
Wine & Art – Τέχνη, οίνος και μποέμικη διάθεση
Στο Κουμ Καπί των Χανίων, σε έναν αρ ντεκό χώρο του 1950, που αρχικά στέγαζε μια παλιά παραθαλάσσια ταβέρνα ονόματι "Μαϊάμι" και στη συνέχεια ένα ξυλουργείο, η Αλεξάνδρα Μανούσακη βρήκε το ιδανικό περιβάλλον για να συστεγάσει δύο αγάπες της: την τέχνη και το καλό κρασί (με τσιμπολόγημα). Η καλλιτέχνιδα και τιμονιέρισσα του Οινοποιείου Μανουσάκη δημιούργησε εδώ ένα pop σύμπαν, που σε παρασύρει σε κόσμους μαγικούς με την πολυχρωμία, τη φρεσκάδα, τα κρασιά και τα κοκτέιλ του, τις ευφάνταστες casual γεύσεις (όλα τα ζυμάρια χειροποίητα από αλεύρι δικής τους παραγωγής) και τη γοητευτικά αρτίστικη αύρα του. Μια μποέμικη μπρασερί-στούντιο που κοσμούν οι ζωγραφικές και τα κεραμικά της Αλεξάνδρας και που το καλοκαίρι βγάζει τραπέζια πάνω στη θάλασσα. Κάτσε και δύσκολα θα σηκωθείς να φύγεις (2821020000, maiamichania.com).
Καλό κρασί σε απρόσμενα σημεία
Στον ήσυχο οικισμό Λαμπίνη, μισή ώρα από το Ρέθυμνο, ο Μιχάλης Χάσικος και η Ηλιάνα Μαλίχιν έστησαν το δικό τους χαλαρό στέκι, τα "Τάρταλα", ακολουθώντας τη γοητευτική απλότητα των παραδοσιακών καφενείων.
Ο βραβευμένος σεφ του "Hasika" και η νεαρή οινοποιός, που συνδέθηκε με την αναγέννηση των αμπελιών στις Μέλαμπες και τον αγώνα της ανάκαμψής τους μετά την αδυσώπητη πυρκαγιά του 2022, μοιράζονται την ίδια αγάπη για τον τόπο τους. Στο ίσως μοναδικό κρητικό καφενείο με εμφιαλωμένο κρασί, θα πιεις τα κρασιά Malihin, ένα λευκό (βιδιανό-θραψαθήρι) και ένα ροζέ (λάτικο) σε τιμή που δεν πιστεύεις. Δίπλα τους τυράκια από τον Άγιο Βασίλειο, ψωμί από ξυλόφουρνο, τσουνάτες ελιές και σκορδουλάκοι. Περισσότερα κρασιά της Ηλιάνας δοκιμάζεις στο καταπράσινο περιβολάκι στην πίσω μεριά του καφενείου σε tastings κάτω από τη λεμονιά και τη μουριά. (2832020182, @tartala_kafeneio).
Για street food ανώτερου επιπέδου στα Χανιά και outlet εμφιαλωμένων κρητικών κρασιών θα πας στο μοντέρνο σουβλατζίδικο "Abla": γύρος πάπιας, καλαμάκι θράψαλο και μπέργκερ από ψαχνό λεοντόψαρου δίνουν τον τόνο. Δικές τους και οι χειροποίητες πίτες από αλεύρι σιτηρών που καλλιεργεί στα χωράφια του το Οινοποιείο Μανουσάκη (2821043433, abla.gr).
Δύο αυτόνομοι οινογαστρονομικοί προορισμοί
Στην καρδιά του Ηρακλείου, σε μια κρυφή πιάτσα διατηρητέων με την πατίνα του χρόνου, ένα εμβληματικό ρεστοράν εξιστορεί μέσα απ’ τα πιάτα και την κάβα του τον γαστρονομικό πλούτο της Κρήτης: το "Πεσκέσι" του Παναγιώτη Μαγγανά.
Τρεις δεκαετίες γύριζε τα χωριά ο παθιασμένος ιδιοκτήτης, αναζητώντας παλιούς σπόρους, ξεχασμένες ποικιλίες και αυθεντικές συνταγές, πριν δημιουργήσει, το 2014, ένα εστιατόριο που σήμερα θεωρείται σημείο αναφοράς για το νησί. Από το ξεκίνημά του, το "Πεσκέσι" πόνταρε αποκλειστικά στα ντόπια κρασιά, σε εποχές που ο κρητικός αμπελώνας πολύ απείχε από τη σημερινή του αίγλη. Στήριξε παλιούς και νέους παραγωγούς, ενθάρρυνε την αναβίωση γηγενών ποικιλιών και ανέδειξε άγνωστες για τους πολλούς οινοποιητικές δουλειές, όπως το μαυροτράγανο
του Πατερομιχελάκη, τα κρασιά του Σιναδινάκη ή το λασιθιώτικο "Αμπελουργείν". Στις 140 ετικέτες που αριθμεί η λίστα, συναντάς από τις πλέον κλασικές μέχρι τις πιο σπάνιες, όπως η "Αντιγόνη" του Οικονόμου, ή ονομαστές διασωσμένων ποικιλιών. Τρεις σομελιέ σε καθοδηγούν σε αυτό το συναρπαστικό οινικό ταξίδι. Στην κουζίνα ο σεφ Χρήστος Σχοιναράκης ετοιμάζει πιάτα βαθιάς νοστιμιάς βασισμένα στις κρητικές παραδόσεις. Το πάθος του Μαγγανά για τα γεννήματα των κρητικών χωμάτων αποτυπώνεται και στο ονομαστό αγρόκτημά του στο Χαρασό: 240 στρέμματα λογής λογής καλλιεργειών τροφοδοτούν το εστιατόριο με βιολογικά λαχανικά, βολβούς, χόρτα και βοτάνια. Το κτήμα είναι επισκέψιμο και μπορείς να γευματίσεις εκεί (2810288887, peskesicrete.gr).
Ρεστοράν και wine bars με σπουδαίες λίστες
Για την τέλεια θέση του, τις εμπνευσμένες casual gourmet γεύσεις, τα ανεπιτήδευτα vibes, τη δυνατή μπάρα και μια οινική λίστα-θηρίο, με 1.500- 1.800 ετικέτες, βραβευμένη από τα Wine Spectator, Star Wine List και The World of Fine Wine περηφανεύεται το "Salis". Συνιδιοκτήτης του εστιατορίου, που μαγνητίζει τους απανταχού wine nerds, ο χαρισματικά επικοινωνιακός σομελιέ Afshin Molavi του Οινοποιείου Μανουσάκης. Ταραμοσαλάτα με σουμάκ να παραμιλάς, σπανακόπιτα με μυζήθρα και άγουρα σταφύλια "πράσινου τρύγου" και παγωτό άνηθο για φινάλε. Στο Λιμάνι των Χανίων, μετά τα βενετσιάνικα Νεώρια (2821043700, salischania.com).
Σημείο αναφοράς στην Παλιά Πόλη του Ρεθύμνου, τα "Χάσικα" του βετεράνου σεφ-ιδιοκτήτη Μιχάλη Χάσικου ποτέ δεν σέρβιραν χύμα κρασί ή αποστάγματα. Στην ψαγμένη οινική τους λίστα, που αριθμεί περί τις 100 ετικέτες, ο κρητικός αμπελώνας δίνει τον τόνο, ενώ η μαγειρική ταυτότητα του εστιατορίου είναι ο ίδιος ο Χάσικος: η ιδιοσυγκρασιακή ελληνική κουζίνα του εμπνέεται από την Κρήτη και τη Μικρασία και φλερτάρει με βενετσιάνικες συνταγές. Στο ίδιο ενετικό σοκάκι, δίπλα στο ρεστοράν, το αδελφό "Η17" περιμένει όσους προτιμούν ένα κρασί με μπουκίτσες σε περιβάλλον μπαρ, ενώ στα σκαριά βρίσκεται και ψυγείο-βιτρίνα, απ’ όπου θα μπορείς απλά να διαλέξεις το κρασί σου συνοδεύοντάς το με μικρά πιατάκια (2831021014, hasika.gr). Ακόμη ένα φημισμένο σποτ στην καρδιά της Παλιάς Πόλης του Ρεθύμνου, μέσα σε σύμπλεγμα μεσαιωνικών κτισμάτων, η πάντα λουλουδιασμένη "Αυλή" της Κατερίνας Ξεκάλου που ανθίζει εδώ και σαράντα χρόνια, δικαιώνοντας απόλυτα το όνομά της. Η κουζίνα της ισορροπεί με χάρη ανάμεσα στην κρητική παράδοση και τη σύγχρονη δημιουργικότητα: ρουστίκ γεύσεις και new age τεχνικές, τράγος μπρεζέ και "εικονική" ντοματούλα (σε μια χωριάτικη που πρέπει να δοκιμάσεις). Μεγάλος πρωταγωνιστής το κρασί, σε μια καλοφροντισμένη λίστα με περίπου 150 ετικέτες αποκλειστικά από κρητικές και γηγενείς ελληνικές ποικιλίες, που υπογράφει η Μυρτώ Βολτυράκη. Δίπλα ακριβώς, η ατμοσφαιρική "Enoteca", με παλαιωμένα και προς παλαίωση κρασιά από την Ελλάδα αλλά και "θηρία" του διεθνούς αμπελώνα, λειτουργεί ως κελάρι, wine bar και φυσική συνέχεια της οινικής εμπειρίας της "Αυλής". Οι ποτίστρες και οι ταΐστρες των παλιών αψιδωτών στάβλων, όπου συναντιούνται η βενετσιάνικη και η οθωμανική κληρονομιά, γίνονται το πιο ιδιαίτερο ντεκόρ δοκιμής κάποιων από τους 450 οινοποιούς που φιλοξενεί η συλλογή (2831026213, avli.gr).
Εναλλακτική αύρα και συνεργατική ψυχή
Το κρασί και το ελαιόλαδο, αγιασμένο δίδυμο του κρητικού αγροτικού πολιτισμού, εμπνέει παλιά και νέα συνεργατικά εγχειρήματα στο νησί που αξίζει να γνωρίσεις. Στα καταπράσινα Τσουρουνανιά Κισσάμου, μια νεαρή παρέα οινοποιών και ελαιοπαραγωγών με alternative attitude, σεβασμό στη φύση και όραμα ξαναζωντανεύει τα χώματα και το κλειστό καφενείο του χωριού μεταμορφώνοντάς το σε ολόφρεσκο tasting room. Η κοοπερατίβα "PoTolo" των Μυρσίνης Αρχοντάκη, Στρατή Παπουτσόγλου και Αλέξανδρου Μαυρόπουλου, που γεννήθηκε το 2023, δεν βλέπει στο κρασί και στο λάδι της μόνο ένα διατροφικό αγαθό, αλλά και ένα σπουδαίο εργαλείο αναγέννησης της κοινότητας και της υπαίθρου. Στις γευσιγνωσίες της, εντός του καφενείου ή έξω στη φύση, θα γνωρίσεις κόσμο δοκιμάζοντας ελαιόλαδα αλλά και τα κρασιά τους από ρωμέικο και μοσχάτο Σπίνας, συνοδεία μεζέδων από τοπικούς παραγωγούς. Διοργανώνουν και έξτρα δράσεις, όπως ζύμωμα ψωμιού (6981462889, potolo.gr). Άλλος συνεταιρισμός με βαθιές ρίζες στον χρόνο, την κρητική γη και την ιδέα της συλλογικής προσπάθειας δραστηριοποιείται έναν αιώνα τώρα στην Κριτσά Λασιθίου. Ο Αγροτικός Ελαιουργικός Συνεταιρισμός Κριτσάς, από το 1927, ενώνει σήμερα περίπου 1.350 παραγωγούς που φροντίζουν περισσότερα από 300.000 ελαιόδεντρα στην ευρύτερη περιοχή. Το βραβευμένο εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδό τους, από κορωνέικη ποικιλία, ξεχωρίζει για τη χαμηλή οξύτητα και την πιπεράτη του επίγευση. Στο σύγχρονο, επισκέψιμο ελαιοτριβείο τους ακολουθείς τη διαδρομή "από το δέντρο στο μπουκάλι" και συμμετέχεις σε γευσιγνωσία με φρέσκο ψωμί και παξιμάδια από τοπικό φούρνο (2841051213, kritsacoop.gr).
Οικονόμου, ο θρύλος του κρητικού αμπελώνα
Στο Οροπέδιο Ζήρου, πάνω από τη Σητεία και σε υψόμετρο περίπου 600 μέτρων, ο Γιάννης Οικονόμου φτιάχνει εδώ και δεκαετίες μερικά από τα πιο μυθικά και δυσεύρετα κρασιά της Ελλάδας. Σπούδασε και εργάστηκε σε Ιταλία, Γερμανία, Γαλλία, και επέστρεψε στην Κρήτη το 1995, σε μια εποχή που ο ελληνικός αμπελώνας ζούσε ακόμη στον αστερισμό των cabernet και syrah. Εκείνος ακολούθησε τον ακριβώς αντίθετο δρόμο των γηγενών ποικιλιών. Τα αμπέλια του απλώνονται σε μια σκληρή και άνυδρη γωνιά της ανατολικής Κρήτης, όπου κάποιες χρονιές ο τρύγος ολοκληρώνεται αφού έχει τελειώσει ακόμη κι εκείνος της Βόρειας Ελλάδας. Για τον ίδιο, μεγαλύτερη σημασία ακόμη και από το terroir έχει ο άνθρωπος που βρίσκεται πίσω από το κρασί, το χέρι και η φιλοσοφία του κάθε οινοποιού, οι αποφάσεις που παίρνει για να τραβήξει τον έναν ή τον άλλον δρόμο το κρασί του.
Αθόρυβα, μακριά από τα media και χωρίς ποτέ να τους διαφημίσει, ο Οικονόμου υπογράφει σπουδαίους οίνους, στους οποίους δεν έχει βρεθεί ειδικός να μην υποκλιθεί. Δίνει υπομονετικά στη φύση, στις ζυμώσεις και στην ωρίμανση όλο τον χρόνο (για την ακρίβεια όλα τα χρόνια), το σέβας και την παρεμβατική τέχνη που απαιτούν για να δημιουργηθεί ένα μεγάλο κρασί με διακριτή προσωπικότητα. Ίσως γι’ αυτό τα κρασιά του είναι από τα πλέον ακριβοθώρητα της αγοράς, κάποια με τριψήφια τιμή, όπως η περίφημη "Αντιγόνη" του 2021 από λιάτικο και μανδηλάρι, που θα βρεις σε σημαντικά wine spots της Κρήτης. Μέσα στο 2026 αναμένονται μάλιστα έπειτα από καιρό οι νέες κυκλοφορίες του σπουδαίου οινοποιού: ένα Ασύρτικο του 2019, δύο λευκές Σητείες από βηλάνα και θραψαθήρι (του 2016 και του 2017) και ο "Προμηθέας", το αγοράκι της "Αντιγόνης", από λιάτικο και μανδηλάρι (@domaine.economou).
Πού (αλλού) να φας και πού να μείνεις
- Μία στάση που αξίζει επίσης να κάνεις στα Χανιά είναι η ιστορική ψαροταβέρνα "Argentina Kapenekis" (6972452508, argentinakapenekis.gr) στο Κολυμβάρι. Ο σεφ Γιώργος Καπενεκάκης βασίζεται στο ολόφρεσκο ψάρι από τα οικογενειακά τους ιχθυοπωλεία, με πιάτα που παντρεύουν την παράδοση με δημιουργικές πινελιές, όπως τα ντακάκια αχινού, το καπνιστό καλαμάρι και ο μπακαλιάρος με σταμναγκάθι.
- Σταθερή αξία για αυθεντική κρητική κουζίνα στο παλιό λιμάνι των Χανίων παραμένει και ο "Χρυσόστομος" (2821057035, chrisostomos.gr) με αξεπέραστες μαραθόπιτες και καλιτσούνια, χοχλιούς γιαχνί, χανιώτικο μπουρέκι και τη θρυλική προβατίνα του στη λαδόκολλα, που θα συνοδεύσεις με επιλεγμένα κρασιά.
- Αν πάλι αγαπάς την ορεινή φύση, θα ενθουσιαστείς με το "Milia Restaurant & Mountain Retreat" (6945753743, milia.gr). Παλιός μεσαιωνικός οικισμός που ζει δεύτερη ζωή ως πρότυπο οικολογικό ησυχαστήριο στην αγκαλιά του καταπράσινου βουνού στον Βλάτο Χανίων. Στο εστιατόριό του, ο σεφ Βασίλης Μακράκης υπογράφει μια κουζίνα βαθιά δεμένη με την κρητική κουλτούρα της φωτιάς, της εποχικότητας και της εντοπιότητας: κηπευτικά από τα μποστάνια τους, χειροποίητο ψωμί στον ξυλόφουρνο και εκλεκτά κρασιά από βιολογικούς αμπελώνες.
- Πελαγίσιος και κοσμοπολίτικος αέρας πνέει στο "Onar Seaside Lounge" (2821065643, onar-seaside-lounge.gr), το υψηλής αισθητικής beach lounge, όπου η γαστρονομική εμπειρία με υπογραφή Λευτέρη Λαζάρου κινείται στο ίδιο επίπεδο με το πολυτελές παραθαλάσσιο περιβάλλον. Ολόφρεσκα ψάρια, εκλεκτά όστρακα, sushi bar και πιάτα της αλμύρας με δημιουργική ματιά συμπληρώνουν ιδανικά το γαλάζιο σκηνικό του κόλπου των Χανίων.
- Για αυθεντική, κρητική κουζίνα αξίζει, τέλος, μια βόλτα στην ταβέρνα "Αλέκος" στους ρεθυμνιώτικους Αρμένους, όπου ο Σήφης Φραγκιαδάκης συνεχίζει την παράδοση της γιαγιάς του με μαγειρευτά, τσιγαριαστό κουνέλι και τηγανητό αρνί, όλα τους πλούσια σε νοστιμάδα ατόφιας Κρήτης (2831041185, alekostaverna.gr).
*Οι μετακινήσεις του ρεπορτάζ έγιναν με την πολύτιμη βοήθεια της εταιρείας ενοικιάσεως αυτοκινήτων Surprice Mobility, surpricemobility.com.
