Είδαμε τα πολυαναμενόμενα "Χρόνια", μια παράσταση όπου η προσωπική μαρτυρία έγινε συλλογικό γυναικείο βίωμα

΄Ήταν πράγματι μία από τις πολυαναμενόμενες παραστάσεις του φετινού προγραμματισμού, στην Πειραιώς 260. Στη σκηνή θα βλέπαμε το έργο της νομπελίστριας Ανί Ερνό, "Τα χρόνια" (2008), σκηνοθετημένο από την Ελίνε ΄Άρμπο, δηλαδή μία από τις πλέον ανερχόμενες ευρωπαίες σκηνοθέτριες, με καταγωγή από το Τρόμσο της Σουηδίας, σπουδές σκηνοθεσίας στο ΄Όσλο και το ΄Άμστερνταμ, η οποία από το 2023 ηγείται του Internationaal Theater Amsterdam, αντικαθιστώντας τον σπουδαίο ΄Ίβο βαν Χόβε. "I don’t step into his shoes, I stand on his shoulders", απάντησε χαρακτηριστικά σε σχετική ερώτηση, μαρτυρώντας κάτι από την προσπάθεια μίας νέας καλλιτέχνιδας να χαράξει την αυτόνομη πορεία της στο χώρο. 

Η ΄Άρμπο δεν αποφεύγει να αυτοπροσδιοριστεί ως φεμινίστρια δημιουργός, όμως επισημαίνει πως επιθυμεί να πηγαίνει πέρα από αυτό τον προσδιορισμό και τα έργα της να λειτουργούν τελικά σε ένα ευρύτερο, υπαρξιακό επίπεδο. Σκηνοθετεί συχνά Τσέχοφ και ΄Ίψεν, προτιμάει όμως ιδιαίτερα τις σκηνικές διασκευές της λογοτεχνίας. Το βλέμμα της είναι βαθιά πολιτικό και το ταξικό ζήτημα είναι κάτι που την απασχολεί, στις παραστάσεις της όμως ενδιαφέρεται εξίσου για τη δημιουργία μίας προσωπικής ατμόσφαιρας. 

Τα "Χρόνια", η παράσταση με την οποία μας συστήθηκε, αποτέλεσαν ένα πολύ καλό, έμπρακτο παράδειγμα όλων των παραπάνω και μας έδωσαν μία θερμή πρώτη γεύση της δουλειάς της. Για αρχή, το έργο της Ερνό -γνωστή και από το συγκλονιστικό "Γεγονός", όπου περιγράφει το τρομερή διαδικασία της παράνομης άμβλωσής της, στη Γαλλία των 60s- αποδείχτηκε και από σκηνής ένα συναρπαστικό κείμενο. 

Η Αρνό, γεννημένη τη δεκαετία του ’40, περιγράφει τη ζωή της, διατρέχοντας έτσι το διάστημα του δεύτερου μισού του 20ού αι. μέχρι και σχεδόν το τέλος της πρώτης δεκαετίας του 21ου. Μέσα από αυτή τη χειμαρρώδη προσωπική αφήγηση, καταφέρνει να καταγράψει όχι μόνο τις συνταρακτικές κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές που έφερε ο χρόνος αλλά κυρίως να κάνει το προσωπικό της βίωμα κατάθεση μιας κοινής γυναικείας εμπειρίας.

Η Αρνό με ειλικρίνεια, αμεσότητα και χιούμορ περιδιαβαίνει στις προκλήσεις, τους σταθμούς, στις χαρές και στις οδυνηρές στιγμές, στις νίκες και τις ήττες της, ενώ η επιλογή της να γράψει σε πρώτο πληθυντικό κάνει το κείμενό της -με το οποίο ούτως ή άλλως μπορεί να ταυτιστεί κάθε γυναίκα- ακόμη πιο επιδραστικό και συλλογικό.

Η συγγραφέας είναι σαν να μιλάει εκ μέρους όλων μας, δεν είναι ανάγκη να έχεις ζήσει στο δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο ή να έχεις βιώσει την τρομακτική εμπειρία μίας -παράνομης, άκρως επικίνδυνης- έκτρωσης, ή να έχεις γίνει μητέρα, για να ταυτιστείς, να γελάσεις, να θυμώσεις, να θυμηθείς με όσα τόσο ζωηρά καταθέτει η Αρνό^. για το σχολείο-αυθεντία, το χάσμα των γενεών, την ορμή της πολιτικοποίησης και των μεγάλων ιδεολογιών -και την υποχώρησή τους όσο η ζωή γίνεται πιο εύκολη-, για τις μεγάλες τεχνολογικές ανακαλύψεις που επαναπροσδιόρισαν τη σχέση μας με τον κόσμο, αλλά κυρίως για όλα αυτά τα ιδιωτικά θέματα που με τόση ειλικρίνεια περιγράφει, όχι μόνο τη μητρότητα, το γάμο, το διαζύγιο, αλλά την ανακάλυψη του αυνανισμού στην τρυφερή ηλικία της πρώιμης εφηβείας, την -προβληματική- πρώτη σεξουαλική επαφή ή το σεξ μετά την εμμηνόπαυση.

Πάνω σε αυτό το τόσο ζωντανό βιβλίο-βίωμα, η ΄Άρμπο έστησε μία παράσταση-γιορτή. Μοίρασε ωραία την αφήγηση σε πέντε ερμηνεύτριες διαφορετικών ηλικιών, αποτυπώνοντας έτσι την ΄Άνι στις διαφορετικές φάσεις της ζωής της και δημιουργώντας, κυρίως, μία συγκινητική, συνωμοτική γυναικεία πολυφωνία επί σκηνής.

Με τη μουσική και τα χαρακτηριστικά γαλλικά τραγούδια να πλαισιώνουν αυτή τη γιορτή αποτυπώνοντας ταυτόχρονα το πέρασμα των χρόνων και τις διαφορετικές δεκαετίες, πάνω σε μια σκηνή όπου δέσποζε ένα τραπέζι, περικυκλωμένο από την κυκλική ράγα για να κυλούν πάνω της τα σκηνικά αντικείμενα, σαν τον κύκλο του χρόνου και της ζωής.

Η σκηνοθεσία της ΄Άρμπο, χαρακτηριστική της σπουδαίας φλαμανδικής σχολής, δημιούργησε μία ατμόσφαιρα δραματικής πύκνωσης, αλλά λιτή, φυσική, διόλου επιτηδευμένη, με λύσεις θεατρικότατες αλλά εύγλωττες (όπως το παιχνίδι με το φως και τη σκιά στη σκηνή του αυνανισμού) και μόνο η προσπάθεια να συμπεριλάβει κάθε φάση της ζωής της Αρνό ζημίωσε προς το τέλος ελάχιστα την παράσταση, καθώς κατέφυγε σε μία εν τάχει εναλλαγή σκηνών.

Οι πέντε ερμηνεύτριες (Mariana Aparicio, Nettie Blanken, Jacqueline Blom, Ilke Paddenburg, June Yanez) αφηγήθηκαν, ερμήνευσαν και "έζησαν" τη ζωή της Ανί, με χιούμορ, με τσαγανό, με χαρά, με πόνο και ένταση. Και κυρίως έδειξαν όχι απλώς τη ζωή μιας γυναίκας ή τη σχέση της με τους άλλους, αλλά τη σχέση της (και τη σχέση μας) με τον εαυτό της και με το χρόνο, τη θέση της μέσα στο χρόνο, την αναμέτρηση του εαυτού της με "τα χρόνια".

ΥΓ. Η παράσταση στη βρετανική εκδοχή -δηλαδή με Βρετανίδες ηθοποιούς- προκάλεσε ταραχή και λιποθυμίες στους άνδρες θεατές, κατά τη σκηνή της παράνομης άμβλωσης. Εικάζοντας πως η σκηνοθεσία δεν άλλαξε στη βρετανική παράσταση, αναρωτιόμαστε πώς είναι δυνατό μια σκηνή όπου γίνεται χρήση ψεύτικου αίματος και όπου τα γεγονότα περιγράφονται παρά δείχνονται να προκάλεσε σοκ. Κι αυτή είναι μια ένδειξη για το πόσο αποξενωμένοι είναι οι άνδρες από την πραγματικότητα του σώματος και της ύπαρξης της γυναίκας και καθιστά τη σημασία της παράστασης ακόμη μεγαλύτερη.