Πολλά μπορούν να γραφτούν για τη Μελίνα Μερκούρη, την πρωταγωνίστρια του θεάτρου και του κινηματογράφου, την πρέσβειρα της Ελλάδας στο εξωτερικό, τη γυναίκα που συνέδεσε το όνομά της με την επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα, τη μακροβιότερη υπουργό πολιτισμού στην ιστορία της χώρας. Εμείς στεκόμαστε σε τρεις σημαντικές θεατρικές πρωτοβουλίες της, τρεις θεσμούς που θεσπίστηκαν χάρη σε αυτή και υπάρχουν μέχρι σήμερα για να μας θυμίζουν τη δυναμική γυναίκα και το διαρκές όραμά της για την εξάπλωση του πολιτισμού.
Ίδρυση Δημοτικών Περιφερειακών Θεάτρων (ΔΗΠΕΘΕ): Ως ένθερμη υποστηρίκτρια της πολιτιστικής αποκέντρωσης, η Μελίνα Μερκούρη προχώρησε σε μία από τις πρώτες πρωτοβουλίες της ως Υπουργός Πολιτισμού το 1981, τον σχεδιασμό ενός δικτύου περιφερειακών θεάτρων. Το 1983 ιδρύθηκε τελικά ο θεσμός των ΔΗΠΕΘΕ, που είχε σαν σκοπό να αναπτύξει και να διασώσει το θέατρο στην περιφέρεια μέσα από την πραγματοποίηση ενός θεατρικού πολυκεντρισμού με κέντρα τις πόλεις της χώρας και φορείς τους δήμους ή τις ενώσεις των δήμων και των κοινοτήτων. Το Σεπτέμβριο του 1983 επιλέχτηκαν οι πρώτες πόλεις: Καλαμάτα, Αγρίνιο, Ιωάννινα, Λάρισα, Βέροια, Χανιά και ιδρύθηκαν τα πρώτα έξι Δημοτικά Περιφερειακά Θέατρα με τη μορφή του Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου, την ευθύνη λειτουργίας των οποίων είχε η Τοπική Αυτοδιοίκηση, με την ενεργό συμμετοχή των τοπικών πολιτιστικών και άλλων φορέων. Βασικός στόχος του ΔΗΠΕΘΕ, σύμφωνα με το καταστατικό λειτουργίας τους, είναι: 1. Η προώθηση και ανάπτυξη της θεατρικής τέχνης, 2. Η πραγματοποίηση περιοδειών στην ευρύτερη γεωγραφική περιοχή, 3. Η ενεργοποίηση των τοπικών καλλιτεχνικών δυνάμεων και η ευαισθητοποίηση της νεολαίας, 4. Οι συμπαραγωγές και οι ανταλλαγές θεατρικών παραστάσεων με άλλα ΔΗΠΕΘΕ, 5. Οι αναθέσεις νέων θεατρικών έργων, οι μεταφράσεις αρχαίου δράματος ή ξένου έργου, 6. Η ερευνητική δουλειά, 7. Η συμμετοχή σε αναγνωρισμένου κύρους διεθνή Φεστιβάλ και η προώθηση του νεοελληνικού έργου, 8. Η βελτίωση του επιπέδου της παρεχόμενης θεατρικής και γενικότερα καλλιτεχνικής παιδείας, 9. Η συστηματική συνεργασία με την εκπαιδευτική κοινότητα.
Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης: Τον Νοέμβριο του 1983, η Μελίνα Μερκούρη έθεσε στους Υπουργούς Πολιτισμού της (τότε) Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας (ΕΟΚ) το ερώτημα: "Πως είναι δυνατόν μια κοινότητα που στερείται την πολιτιστική της διάσταση να μπορεί να αναπτυχθεί;". Κάπως έτσι ξεκίνησε ο θεσμός των Πολιτιστικών Πρωτευουσών της Ευρώπης, σε μια προσπάθεια να τονιστεί πως ο πολιτισμός "είναι η ψυχή της κοινωνίας" και του αξίζει να ακουστεί με την ίδια δύναμη όπως η φωνή των τεχνοκρατών. "Ο πολιτισμός, η τέχνη και η δημιουργία δεν είναι λιγότερο σημαντικά από το εμπόριο, την οικονομία, την τεχνολογία" υποστήριζε η Μερκούρη, προτείνοντας τη θέσπιση ενός πανευρωπαϊκού πολιτιστικού θεσμού που θα έδειχνε πως ο καθορισμός της ευρωπαϊκής ταυτότητας "βρίσκεται ακριβώς στο σεβασμό της ιδιαιτερότητας και στο να δημιουργήσουμε ένα παράδειγμα ζωντανό μέσα από ένα διάλογο των πολιτισμών της Ευρώπης". Πρώτη Πολιτιστική Πρωτεύουσα, το 1985, ορίστηκε η Αθήνα και με τα χρόνια αποδείχθηκε πως πρόκειται για τον μεγαλύτερο πολιτιστικό θεσμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με βασική αρχή πως ο θεσμός δεν είναι φεστιβάλ, αλλά τόπος για προβληματισμό, ανταλλαγή ιδεών, επικοινωνία πνευματικών ανθρώπων, καλλιτεχνών και επιστημόνων, που με τα έργα τους προωθούν την ευρωπαϊκή σκέψη. Επί ελληνικού εδάφους, ακολούθησε το 1997 η Θεσσαλονίκη και το 2023 η Ελευσίνα.
Ευρωπαϊκό Βραβείο Θεάτρου: Αφιερωμένο στη σύγχρονη θεατρική πραγματικότητα, το σημαντικό βραβείο θεσπίστηκε το 1986, χάρη σε μια ιδέα της Μελίνας Μερκούρη και του τότε υπουργού πολιτισμού της Γαλλίας Ζακ Λαγκ, με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ζακ Ντελόρ. Στόχος του είναι να τιμήσει τους καλλιτέχνες του θεάτρου, που με τις καλλιτεχνικές τους δημιουργίες "συνεισφέρουν στην αλληλοκατανόηση και την ανταλλαγή ιδεών και γνώσης μεταξύ των λαών". Το πρώτο βραβείο απονεμήθηκε το 1987 στην Αριάν Μνουσκίν, ενώ με ειδικό βραβείο τιμήθηκε η Μελίνα Μερκούρη ως εμπνεύστρια του θεσμού, ενώ στα χρόνια που ακολούθησαν το βραβείο έλαβαν προσωπικότητες που ανήκουν στην αφρόκρεμα του ευρωπαϊκού θεάτρου: Πίτερ Μπρουκ, Τζόρτζιο Στρέλερ, Λούκα Ρονκόνι, Μπομπ Ουίλσον, Πίνα Μπάους, Χάρολντ Πίντερ, Ρομπέρ Λεπάζ, Πέτερ Στάιν κ.ά. Από το 1989 δίνεται και το βραβείο (Νέες) Θεατρικές Πραγματικότητες, με πρώτο αποδέκτη τον Ανατόλι Βασίλιεφ, και έκτοτε δημιουργούς όπως ο θίασος Complicité, ο Κριστόφ Μαρτάλερ, ο Τόμας Όστερμαγιερ, οι Ρίμινι Πρότοκολ, ο Κριστόφ Βαρλικόφσκι, ο Ροντρίγκο Γκαρσία κ.ά. Από ελληνικής πλευράς, εκτός της Μερκούρη, έχει βραβευτεί ο Δημήτρης Παπαϊωάννου (ειδικό βραβείο, 2017), ενώ υποψήφιοι έχουν υπάρξει οι Blitz, ο Σάββας Στρούμπος, ο Δημήτρης Καραντζάς και ο Θόδωρος Τερζόπουλος.
Θυμίζουμε ότι προς τιμήν και στη μνήμη της Μελίνας Μερκούρη, θεσπίστηκε το 2006 το Bραβείο Μελίνα Μερκούρη, που απονέμεται κάθε χρόνο προς μια νέα ηθοποιό του θεάτρου. Το έπαθλο περιλαμβάνει, εκτός από χρηματικό ποσό, την καρφίτσα της ηθοποιού, που αλλάζει κάτοχο κάθε χρόνο. Απονεμήθηκε για πρώτη φορά το Μάρτιο του 2007 στην Εύη Σαουλίδου και ακολούθησαν: Στεφανία Γουλιώτη, Έλενα Μαυρίδου, Μαρίνα Ασλάνογλου, Λουκία Μιχαλοπούλου, Μαρία Κίτσου, Λένα Παπαληγούρα, Γιούλικα Σκαφιδά, Λένα Δροσάκη, Αλεξάνδρα Αϊδίνη/Ιωάννα Παππά, Ανθή Ευστρατιάδου, Ιωάννα Κολλιοπούλου, Ηρώ Μπέζου, Δήμητρα Βλαγκοπούλου, Σοφία Κόκκαλη και Αμαλία Καβάλη.
Διαβάστε Επίσης
