Σαλό, 120 μέρες στα Σόδομα

Δημιουργός που καταπιάνεται με το ζήτημα του δογματισμού και του πολιτικού ολοκληρωτισμού μέσα από ετερόκλητα κείμενα (Ψαθάς, Αισχύλος, Όργουελ, Μπρεχτ), ο Μπινιάρης βάζει ίσως την κατακλείδα του με την τριλογία των πρόσφατων παραστάσεών του ("Η άνοδος του Αρτούρο Ούι", "Προμηθέας", "Σαλό"). Κι αν στον "Αρτούρο" επέλεξε ένα έργο που καταδεικνύει τα αίτια που γεννούν το φασισμό, τώρα πηγαίνει στην κατάληξή του, που παρουσιάζεται ως η πλέον αποτρόπαια. Δίνει θεατρική υπόσταση στην εμβληματική –και βασανιστικά δύσκολη στη θέασή της– ταινία του Παζολίνι, όπου η ανθρώπινη θηριωδία και, κυρίως, η ηδονή που προκαλεί ξεπερνούν τα όρια του αδιανόητου.

Ο πλήρης εξευτελισμός και η ολοκληρωτική παραβίαση του ανθρώπινου σώματος και μέσω αυτού της ίδιας της ανθρώπινης υπόστασης απεικονίζεται στην ιστορία των 18 εφήβων που υποβάλλονται σε ακραία και ταπεινωτικά, σεξουαλικά και άλλα, βασανιστήρια από τέσσερις εκπροσώπους της εξουσίας. Ο Μπινιάρης δεν τοποθετεί τη δράση στο τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όπως κάνει ο Ιταλός δημιουργός (καταδεικνύοντας ίσως πως οι δυνάστες πραγματοποιούν τα ειδεχθέστερα των εγκλημάτων τους, όταν βλέπουν το τέλος να πλησιάζει), επιλογή που ίσως διευρύνει το πλαίσιο πρόσληψης, ίσως όμως να το καθιστά λιγότερο πραγματικό και άρα λιγότερο επώδυνο.

Από άποψη σύλληψης και εκτέλεσης, η παράσταση αγγίζει υψηλά επίπεδα: Η συγκλονιστική μουσική του Τζεφ Βάγγερ αποδεικνύεται ευστοχότερη στην αναπαράσταση της φρίκης απ’ ό,τι το κείμενο (η δραματουργία του σκηνοθέτη και της Έλενας Τριανταφυλλοπούλου συμπυκνώνουν λειτουργικά, αλλά στα απολύτως βασικά, το πρωτότυπο). Συνολικά, είναι περισσότερο επιδραστικές οι σκηνές όπου δεν κυριαρχεί ο λόγος αλλά η κινησιολογία (Αλέξανδρος Βαρδάξογλου) και η φυσική παρουσία των ηθοποιών: ο Υψηλότατος του Ιερώνυμου Καλετσάνου μοιάζει με σιχαμερό ερπετό και ξεχωρίζει στους τρεις "μαέστρους" της φρίκης, δίπλα στους γλοιώδεις Κώστα Μπερικόπουλο (Εξοχότατος) και Γιάννη Κότσιφα (Δούκας), ενώ η Αγορίτσα Οικονόμου και η Ιωάννα Μαυρέα (Αφηγήτριες) συχνά καθηλώνουν μόνο με το βλέμμα τους.

Αδιαμφισβήτητα, πάντως, σημείο αιχμής αποτελούν, τόσο ως μονάδες όσο και ως σύνολο τυραννισμένων σωμάτων, οι Νέοι και οι Νέες, τα θύματα του σαδισμού (Γ. Ζιάκας, Ν. Κατσούρα, Λ. Μποζάκη, Ειρ. Τσέλλου, Γ. Χαρκοφτάκης κ.ά.), όπως και οι ανατριχιαστικοί Φρουροί (Αλ. Βαρδάξογλου, Απ. Καμιτσάκης, Ν. Ντούρος, Ά. Ορμένι). Το μαρμάρινο μνημειακό σκηνικό με τα ελάχιστα, γοτθικής επιβλητικότητας έπιπλα (Μικαέλα Λιακατά) και τα εξαίσια τελετουργικά κοστούμια (Ηλένια Δουλαδίρη) διαμορφώνουν ένα ταιριαστό σκηνικό περιβάλλον. Συνολικά, η παράσταση αποτελεί ένα τολμηρό εγχείρημα, το οποίο φέρνουν εις πέρας με γενναιότητα οι ηθοποιοί, παραδόξως όμως μοιάζει και κάπως "ασφαλής": Αφενός, οι σκηνές της φρίκης φαντάζουν τόσο καλά ζυγισμένες, ώστε να εκτονώνονται προτού η δυσφορία των θεατών φτάσει στο απροχώρητο, κι έπειτα το όλο θέαμα, παρά την αμεσότητά του, λειτουργεί περισσότερο ως αισθητικό παρά ως πολιτικό γεγονός.