Φέτος σας είδαμε στο "Άρωμα Γυναίκας". Πώς βιώσατε αυτόν τον ρόλο;
Ξέρετε, ο ρόλος δεν ήταν μεγάλος, αλλά τον απόλαυσα πραγματικά. Είχε λεπτομέρειες που με γοήτευσαν. Το μόνο που με δυσκόλεψε είναι οι τεράστιες σκάλες στο θέατρο! Τώρα που τελείωσαν οι παραστάσεις, νιώθω γεμάτη. Είναι ένα τρυφερό έργο, που αγγίζει τον θεατή — ειδικά σε μια χρονιά που το θέατρο καταπιάστηκε πολύ με τη βία και την πολιτική.
Πολλοί θυμούνται την ταινία με τον Αλ Πατσίνο, αλλά εσείς αναφέρατε μια παλαιότερη...
Ναι, την ιταλική. Μάλιστα, είχα γνωρίσει τον σκηνοθέτη, Ντίνο Ρίζι, προσωπικά το 1974 στην ιταλική πρεσβεία στην Αθήνα. Κάναμε παρέα, τον πήγα στον Τσιτσάνη, στο "Χάραμα". Είχε πολύ πλάκα, γιατί όλοι περίμεναν να μιλήσει για πολιτικά επειδή ήταν αριστερός, κι εκείνος δεν είχε καμία τέτοια διάθεση.
Οι πιο ουσιαστικές σας σχέσεις γεννήθηκαν μέσα από τη δουλειά;
Ναι, πάντα. Γνώρισα πολλούς σημαντικούς ανθρώπους, αλλά οι βαθιές φιλίες ήρθαν μέσα από τη δουλειά — ειδικά με το παιδικό θέατρο και τη "Μικρή Πόρτα".
Τι σας γοήτευσε στο παιδικό θέατρο;
Η αλήθεια του. Θυμάμαι όταν φέραμε παραστάσεις για βρέφη — κάτι ανύπαρκτο τότε στην Ελλάδα. Με ρωτούσαν: "Μπορεί ένα μωρό να παρακολουθήσει;". Κι όμως. Ένα χέρι που εμφανίζεται και χάνεται, ένα ύφασμα, μια μουσική — για ένα μωρό αυτό είναι ήδη θέατρο. Τα παιδιά είναι ανοιχτά, έτοιμα να δουν.
Υπάρχει κάποια στιγμή με ένα παιδί που δεν θα ξεχάσετε ποτέ;
Στη Γαλλία, ένα παιδί 9 ετών μου είπε για τον "Οδυσσεβάχ": "Έχω ένα πρόβλημα. Θέλω να μάθω τι γίνεται παρακάτω, αλλά δεν θέλω να το διαβάσω γιατί δεν θέλω να τελειώσει". Ήταν από τα πιο συγκινητικά πράγματα που έχω ακούσει.
Από τις παραστάσεις σας, ποια ξεχωρίζετε;
Ίσως το "Σκλαβί". Αλλά και τον "Οδυσσεβάχ", γιατί ήταν το πρώτο. Θυμάμαι ένα κοριτσάκι που ερχόταν κάθε Κυριακή να δει τον "Οδυσσεβάχ". Νομίζαμε ότι λάτρευε το έργο, αλλά τελικά είχε ερωτευτεί τον ηθοποιό, τον Μιχαήλ Μαρμαρινό που έπαιζε! Ερχόταν πότε με τη μαμά, πότε με τη γιαγιά... Τα παιδιά αισθάνονται τα πράγματα με έναν μαγικό τρόπο.
Στην αρχή υπήρξαν δυσκολίες;
Τεράστιες. Σκαρφάλωνα μάντρες σχολείων για να βρω τους διευθυντές και να μιλήσω για τις παραστάσεις. Κάποιοι ήταν δεκτικοί, άλλοι όμως ήταν τρομερά συντηρητικοί. Ένας μάλιστα με ρώτησε: "Ποιος θα προστατέψει τα παιδιά μας από εσάς;". Με έβλεπε ως μια επικίνδυνη "θεατρίνα".
Τι κάνει αυτή τη σχέση με το παιδικό κοινό τόσο ανθεκτική;
Το ότι δεν έχει ψέμα. Τα παιδιά αισθάνονται την αλήθεια. Ηθοποιός σημαίνει ξεγύμνωμα, να δίνεις την ψυχή σου. Εγώ ως παιδί δεν είχα δει ποτέ θέατρο, δεν υπήρχε τότε. Ξεκίνησα να κάνω θέατρο για παιδιά μέσα στη δικτατορία, από μια ανάγκη να κάνω κάτι φρέσκο. Και αυτή η αληθινή σχέση είναι που με κρατάει ακόμα.
Θυμάστε την πρώτη σας θεατρική εμπειρία;
Ήταν το 1948, στο Εθνικό Θέατρο. Έβλεπα το "Πολύ κακό για το τίποτα". Θυμάμαι τον Δημήτρης Χορν… αλλά αυτό που σημάδεψε τη ζωή μου ήταν κάτι άλλο. Μία γυναίκα στην παρέα άρεσε πολύ στον πατέρα μου — και αυτό οδήγησε στον χωρισμό των γονιών μου. Είναι παράξενο: η πρώτη μου επαφή με το θέατρο, που έγινε όλη μου η ζωή, συνέπεσε με τη διάλυση της οικογένειάς μου.
Παρ’ όλα αυτά, σας στήριξε στην επιλογή σας;
Ναι, ειδικά όταν έγινα γνωστή από το σινεμά. Ήθελα να πάω στο Θέατρο Τέχνης, αλλά ο συντηριτικός αδερφός του πατέρα μου είχε δει μια παράσταση εκεί, δεν του άρεσε και το χαρακτήρισε "κέντρο ανωμαλίας"! Έτσι, βρέθηκα στη Βασιλική Ακαδημία του Λονδίνου μετά από προτροπή της Αμαλίας Φλέμινγκ. Δεν μου ταίριαξε καθόλου, καμία σχέση με αυτό που ονειρευόμουν στο Θέατρο Τέχνης.
Ποιοι σας διαμόρφωσαν καλλιτεχνικά;
Ο Μίνως Βολανάκης ήταν σπουδαίος δάσκαλος, ένας άνθρωπος με απίστευτη μόρφωση. Αλλά έμαθα πολλά και από νεότερους, όπως ο Φασουλής και φυσικά ο Θωμάς Μοσχόπουλος. Τον Θωμά τον γνώρισα όταν μου έφερε ένα έργο που... δεν μου άρεσε καθόλου! Αλλά μου άρεσε εκείνος ως άνθρωπος. Ήταν μικρούλης τότε, φορούσε βερμούδες. Γίναμε αχώριστοι. Γράψαμε μαζί τόσα έργα. Μου έλεγε τότε: "Ξένια, είμαι εξαρτημένος από σένα" και με συγκινούσε. Έχουμε την ίδια αισθητική, μια σπάνια ταύτιση.
Σήμερα το παιδικό θέατρο έχει γίνει "μόδα". Σας προβληματίζει;
Υπάρχει πολύς θόρυβος και συχνά λείπει η ουσία. Θυμάμαι μια ιστορία: Ένα παιδί που είχε δει πολλές φασαριόζικες παραστάσεις, ήρθε στη δική μας και είπε: "Αυτή μου άρεσε πιο πολύ, γιατί εδώ με ακούγανε". Αυτό είναι το ζητούμενο. Έχει δημιουργηθεί μια λεπτή σχέση με τα παιδιά, όχι "μπαμ-μπουμ" και φασαρία. Τα παιδιά καταλαβαίνουν τα πάντα. Μια φορά, ένα παιδάκι παρατηρούσε έναν ηθοποιό που έπαιζε τον βασιλιά και δεν μιλούσε, απλώς άκουγε. Και ψιθύρισε: "Τι ωραία που ακούει ο βασιλιάς". Αυτή η λεπτομέρεια! Ή όταν στην "Κοιμωμένη που ξύπνησε", ένα κοριτσάκι κατάλαβε τη μετάβαση της ηρωίδας στην εφηβεία και είπε: "Αυτή τώρα θέλει να αγαπήσει". Εκεί τρελαίνομαι, εκεί συγκινούμαι.
Αν ξεκινούσατε σήμερα, στα 89 σας χρόνια, θα αλλάζατε κάτι;
Όχι, θα το έκανα με τον ίδιο τρόπο. Ίσως με πιο φρέσκες ιδέες, αλλά την ίδια ορμή. Το μυαλό μου προχωράει, οι ιδέες έρχονται και φεύγουν. Ακόμα και το θέμα της γυναίκας στο θέατρο, το αντιμετώπισα μέσα από τα έργα μου. Μετά τον "Οδυσσεβάχ", έκανα την "Ελίζα" γιατί ήθελα μια δυνατή γυναίκα ηρωίδα. Ταυτίστηκα μαζί της.
Η σχέση σας με τον Θωμά παραμένει ο πυρήνας σας...
Είναι μια σχέση βαθιάς κατανόησης και αγάπης. Φέτος ξανανέβασε την "Ελίζα" όπως τη φαντάζεται εκείνος, και παρόλο που είναι διαφορετική, τη λατρεύω. Αυτό είναι το θέατρο: μια αλήθεια που δίνεται από ψυχή σε ψυχή.
Λείπει ένα σύστημα επιβράβευσης;
Πιστεύω πολύ σε κάτι που υπήρχε στην Ιταλία, ένα βραβείο που το ονόμαζαν "Strega Gatto" -δηλαδή "Μάγισσα Γάτα". Είχα πάει τότε στη Ρώμη και είδα πώς λειτουργούσε: επέλεγαν τις τέσσερις-πέντε καλύτερες παιδικές παραστάσεις της χρονιάς και τις παρουσίαζαν όλες μαζί σε μία μέρα, από το πρωί ως το βράδυ. Η καλύτερη έπαιρνε το βραβείο. Μάλιστα, τη χρονιά που πήγα, το κέρδισε εκείνος ο θίασος με τα μωρά που φέραμε αργότερα και στην Ελλάδα. Αυτό θα έπρεπε να υπάρχει και εδώ. Επειδή το κράτος δεν ενισχύει ούτε δίνει σημασία στο θέατρο για παιδιά, θα ήταν σπουδαίο να ξεχωρίζουν μία-δύο παραστάσεις που αξίζουν και να λαμβάνουν ένα οικονομικό έπαθλο.
Διατηρούσατε πάντα επαφή με το εξωτερικό;
Ταξίδευα πάρα πολύ και είχα ζεστές επαφές με τους ανθρώπους που έκαναν τα πιο ωραία πράγματα στην Αγγλία, τη Σκωτία, τη Γερμανία, την Ιταλία και τη Γαλλία. Αυτό οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στη συνεργασία μου με τον Γιώργο Λούκο, που με έστελνε στο εξωτερικό για να δω παραστάσεις, ώστε να επιλέξουμε ποιες θα φέρναμε στο Φεστιβάλ Αθηνών. Εκείνος καταλάβαινε, πίστευε ότι το καλό θέατρο είναι για όλους.
Σήμερα αυτό λείπει από το Φεστιβάλ;
Νομίζω πως ναι. Θα έπρεπε να εντάσσονται και παιδικές παραστάσεις. Είναι σημαντικό. Πιστεύω ότι ο Μιχαήλ (Μαρμαρινός) θα έπρεπε να το κάνει αυτό. Να εντάξει δύο-τρεις εξαιρετικές παραστάσεις, ελληνικές ή ξένες.
Είναι αλήθεια ότι πολλοί σημαντικοί καλλιτέχνες ξεκίνησαν από εσάς.
Είναι άπειροι! Και ο Μιχαήλ, θυμάμαι, στην "Μικρή Πόρτα" έπαιξε για πρώτη φορά. Ήταν η πρώτη του εμφάνιση στη σκηνή. Είναι συγκινητικό να βλέπεις αυτούς τους ανθρώπους να προχωρούν, αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε τη βάση: το θέατρο για τα παιδιά είναι η ρίζα της θεατρικής μας παιδείας.
Τι γίνεται από εδώ και πέρα με το Πόρτα;
Βρισκόμαστε στη διαδικασία να βρούμε έναν τρόπο ώστε να γίνει ίδρυμα. Αυτός είναι ο στόχος μας. Είναι κάτι που παίρνει χρόνο, αλλά μακάρι να γίνει.
Γιατί είναι τόσο σημαντικό;
Για να μείνει ζωντανό και ανοιχτό. Να μη γίνει κάτι άλλο — ένα σούπερ μάρκετ, ας πούμε. Είναι κρίμα, μετά από τόση δουλειά και τόση αγάπη. Το ίδρυμα είναι ένας τρόπος προστασίας, για να συνεχίσει να υπάρχει.
Διαβάστε Επίσης
Διαβάστε Επίσης
