Είδαμε τον "Καταποντισμό" του Βασίλη Βηλαρά κι έχουμε νέα: η Ελλάδα ήταν γκέι και πριν το μιλένιουμ

Μια χρυσή καρδούλα με χαραγμένες τις λέξεις "Λεωνίδα σ’ αγαπώ”. Αυτό το μικρό αντικείμενο, φορεμένο σε έναν αντρικό λαιμό, θα μπορούσε να συνοψίζει τη νέα παράσταση του Βασίλη Βηλαρά την οποία παρακολουθήσε το "α” λίγες μέρες πριν από την πρεμιέρα της στις 21/3. Ο "Καταποντισμός”, όπως ονομάζεται, είναι το τελευταίο μέρος της τριλογίας του ηθοποιού και σκηνοθέτη, η οποία ξεκίνησε το 2022 με τον "Λοιμό” και συνεχίστηκε τον επόμενο χρόνο με τον "Σεισμό”.  Οι σταθμοί αυτής της σύνθεσης υπήρξαν αρκετοί. Τώρα, όμως, μετά το Κέντρο Ελέγχου Τηλεοράσεων και το Ρομάντσο, αλλά και τη Στέγη και το Bios πιο πρόσφατα, η τριλογία που εξερεύνησε τις μη ετεροκανονικές ταυτότητες στην Ελλάδα θα κλείσει στην Πειραματική Σκηνή του Εθνικού. Εκεί, μπροστά από τα πορτρέτα του Θανάση Μέγκου (που μοιάζουν με άγγελοι του Τσαρούχη στο πιο bear), πέντε μικρόφωνα στέκονται έτοιμα να ανεβάσουν τα ντεσιμπέλ με τις δυνατές εξομολογήσεις των Dolly Vara, Kristof, Ανδρέα Teddy Λαζαράκου και Νίκου Ρούπλεμ. Εξομολογήσεις που είναι πέρα για πέρα αληθινές, καθώς έχουν αντληθεί από τις σελίδες του περιοδικού "Αμφί”.

Το "Αμφί” (από τη λέξη Αμφισβήτηση) ήταν το πρώτο περιοδικό ομοφυλόφιλης έκφρασης που κυκλοφόρησε ποτέ στην Ελλάδα. Η έκδοσή του προέκυψε ως αποτέλεσμα της ίδρυσης του Απελευθερωτικού Κινήματος Ομοφυλόφιλων Ελλάδας το 1976. Εντός του μπορούσε κανείς να βρει πλούσιο υλικό: ομοερωτικές εικόνες, ποιήματα, άρθρα με αξιοσημείωτο πολιτικό προβληματισμό (ενδεικτικοί τίτλοι: "Το σεξ, τα "πρότυπα” και ο ομοφυλόφιλος”, "Ομοφυλοφιλία και πνευματική ιδιοκτησία”), κείμενα που απαντούσαν σε βολές του Τύπου κατά της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας (τα λεγόμενα "αμφισβητησιακά”), συνεντεύξεις με ονόματα όπως η τρανς ακτιβίστρια Πάολα και οι Γάλλοι φιλόσοφοι Ντελέζ-Γκουαταρί αλλά και αφιερώματα σε προσωπικότητες όπως ο Φουκώ, ο Καβάφης κ.ά. 

 

Πολύ σημαντική πτυχή του "Αμφί”, και αυτή που ενδιαφέρει τον "Καταποντισμό”, ήταν η αλληλογραφία. Οι αναγνώστες είχαν τη δυνατότητα να στείλουν γράμματα προς το περιοδικό, τα οποία κατόπιν δημοσιεύονταν μαζί με την απάντησή του. Ο Βασίλης Βηλαράς αξιοποιεί αυτές τις εξομολογήσεις στην παράστασή του, τους δίνει φωνή στο σήμερα μέσα από κουήρ υποκείμενα και τις καθιστά ένα όχημα που μας περιηγεί στη γκέι Ελλάδα της Μεταπολίτευσης. Και θα ήθελα να σταθώ στις δύο αυτές έννοιες, ελληνικότητα και μεταπολίτευση, καθώς πολύ συχνά οι ΛΟΑΤΚΙ+ ταυτότητες στοχοποιούνται ως σύγχρονες μόδες που είναι στην καλύτερη "ξενόφερτες” ή στη χειρότερη… "εξωγήινες” (όπως έχουμε ακούσει και από το βήμα του ελληνικού κοινοβουλίου). Ωστόσο, από τον Λεωνίδα, τον Λάκη και τον Γιώργο, μέχρι τη Νεάπολη Θεσσαλονίκης, τον Ασπρόπυργο, τη Ρόδο αλλά και το ΠΑΣΟΚ, ανάμεσα στις γραμμές των επιστολών που θα ακούσουμε κρύβεται μια αθέατη, λαϊκή Ελλάδα που χάρη στο "Αμφί” δημιούργησε κοινότητα στα ‘80s, πολύ πριν την έλευση του διαδικτύου. 

Η δραματουργία της παράστασης οργανώνει τις επιστολές σε θεματικές που απασχολούσαν τη γκέι κοινότητα της εποχής. Έτσι, το μωσαϊκό του "Καταποντισμού” αποτελείται από ερωτικές ιστορίες, αγγελίες αναζήτησης συντρόφου (και συντροφιάς), γνωριμίες σε σινεμά ερωτικών ταινιών, τραγελαφικές εμπειρίες coming-out αλλά και ομοφοβικές επιθέσεις, προβλήματα από την αστυνομία, εξομολογήσεις για το AIDS και βιασμούς. Το κλειδί αυτού του έργου δεν είναι μόνο η εναλλαγή ανάμεσα στο αστείο και το δραματικό, αλλά και κάτι περισσότερο: η αψήφιση του δραματικού μέσα από το αστείο (κοινώς, το "καλιάρντεμα”). Το αποτέλεσμα του έργου συμπληρώνει η μουσική, ένα γνώριμο χαρακτηριστικό σε όλη την τριλογία, το οποίο ξεκουράζει από την αφήγηση ή και την συμπληρώνει, όπως συνέβη στην περίπτωση του "θανατηφόρου” ραπ της Dolly Vara που κατά κάποιον τρόπο απαντούσε στην ίσως συγκινητικότερη επιστολή που ακούσαμε. Συνολικά, ήταν μια έξυπνη ιδέα η επικοινωνία της παράστασης με τις επιστολές, κάτι που είδαμε σε εκείνο το χρωστούμενο κουήρ ζεϊμπέκικο που χόρεψε το Νίκο Ρούπλεμ αλλά και στην προσωπική επιστολή του Βηλαρά προς το "Αμφί”.

Μετά το τέλος της γενικής πρόβας, είχαμε την ευκαιρία να συνομιλήσουμε με τον σκηνοθέτη, ο οποίος μας είπε ότι ο "Καταποντισμός” βρίσκεται στον πυρήνα της τριλογίας του και ουσιαστικά "δικαιολογεί την ανάγκη για τα δύο πρώτα της μέρη”. Πώς, όμως, ξεκίνησαν όλα; Όπως μας είπε ο Βηλαράς, "Η αρχή για το έργο έγινε όταν ανακάλυψα τυχαία ότι μια φίλη μου, η Λεμονιά Γιαννίρη, είχε εκπονήσει διδακτορικό σχετικό με το "Αμφί”. Εγώ είχα μια εικόνα για τις επιστολές του από το διαδίκτυο, αλλά τότε ήταν που παρουσιάστηκε η ευκαιρία να έχω μεγάλη πρόσβαση σε αυτές”. Στη συζήτησή μας, αναπόφευκτα, ανέκυψε και η πρόσφατη κουηρ-φοβική επίθεση στην πλατεία Αριστοτέλους: "Τα γεγονότα στη Θεσσαλονίκη αποδεικνύουν την επικαιρότητα του έργου. Είναι πολύ περίεργο να κάνεις πρόβα για έργο σαν κι αυτό και να μαθαίνεις ότι έχει συμβεί κάτι τέτοιο. Νομίζουμε ότι όλα έχουν λυθεί -και έχουν γίνει φυσικά πρόοδοι, όπως ο γάμος και η τεκνοθεσία των ομόφυλων ζευγαριών- όμως υπάρχουν ακόμη προβλήματα, όπως η τρανσφοβία”. Κλείνοντας, ο Βασίλης Βηλαράς μάς εκμυστηρεύτηκε ότι αυτό που τον ενδιαφέρει είναι τα άτομα που θα δουν την παράσταση να δουν κάτι από τον εαυτό τους -αυτό, δηλαδή, που επιδίωξε και κατάφερε το ίδιο το "Αμφί”, θα προσέθετα εγώ.