H «Χειροποίητη Κρήτη» που αξίζει να γνωρίσουμε 28/07/2022

Το νέο concept book από τη δημοσιογράφο Ισαβέλλα Ζαμπετάκη μπορεί εκ πρώτης όψεως να μοιάζει με έναν τυπικό ταξιδιωτικό οδηγό της Κρήτης, ωστόσο πρόκειται στην πραγματικότητα για μια ξεχωριστή περιήγηση στο νησί: η «Χειροποίητη Κρήτη» μας ταξιδεύει από τα μικρά γραφικά χωριά, τους αμπελώνες και τα λαξευτά πατητήρια του Ηρακλείου μέχρι τα οροπέδια και τους ανεμόμυλους του Λασιθίου. Μέσα από περιπλανήσεις σε κάμπους και βουνά της Κρήτης, τα οποία απαθανατίζει ο φακός του Γιώργου Αναστασάκη, ο αναγνώστης ανακαλύπτει όχι μόνο τη φυσική ομορφιά του τόπου, αλλά και τις διαχρονικές χειρωνακτικές τέχνες, άρρηκτα συνδεδεμένες με τα κρητικά έθιμα. Όπως μας εξήγησε η Ζαμπετάκη, 26 τέχνες παρουσιάζονται μέσα στις σελίδες του περιηγητικού τόμου, ο οποίος ολοκληρώθηκε μετά τα ταξίδια της στην ενδοχώρα της Κρήτης την άνοιξη και το χειμώνα του 2021. Κατά τη διάρκεια των επισκέψεών της, επισκέφθηκε τεχνίτες που έχουν τελειοποιήσει την τέχνη της αγγειοπλαστικής και της υφαντικής, τυροκόμους, οινοποιούς, καθώς και διάφορους άλλους επαγγελματίες που ασχολούνται με παραδοσιακά προϊόντα, όπως τα στιβάνια (η φημισμένη κρητική μπότα) και οι κατσούνες (ξύλινα μπαστούνια). Η δίγλωσση έκδοση, που υλοποιήθηκε με την υποστήριξη της Περιφέρειας Κρήτης και παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων τον Ιούνιο, στοχεύει να εμπνεύσει όχι μόνο τους αναγνώστες για να επισκεφθούν το νησί και να γνωρίσουν από κοντά τις παραδοσιακές τέχνες, αλλά και τους επαγγελματίες του τουρισμού, έτσι ώστε να στραφούν προς μια πιο βιωματική και αυθεντική εμπειρία, στηρίζοντας παράλληλα τον βιώσιμο τουρισμό.

banner

Τι είναι αυτό που σας γοητεύει περισσότερο στις παραδόσεις της Κρήτης;

Το γεγονός ότι παραμένουν ζωντανές. Το ότι υπάρχουν πολλοί νέοι άνθρωποι που δείχνουν ενδιαφέρον να τις μάθουν και να τις συνεχίσουν. Επίσης, το ότι πολλές από αυτές μετρούν χιλιετίες ζωής. Επισκέφτηκα, για παράδειγμα, έναν κεραμίστα στις Μαργαρίτες Ρεθύμνου που διακοσμεί ακόμα τα αγγεία με πλοκό, ένα πινέλο φτιαγμένο με μαλλί από πρόβατο.

banner

Πώς προέκυψε η ιδέα για το συγκεκριμένο βιβλίο;

Η ιδέα προέκυψε μετά από ένα ταξίδι σε ορεινά χωριά των Χανίων πριν από τρία περίπου χρόνια. Με γοήτευσε τόσο το μεράκι που χαρακτήριζε τις καθημερινές συνήθειες των ανθρώπων που γνώρισα εκεί όσο και η γενναιοδωρία τους. Οι τέχνες και οι παραδόσεις στάθηκαν η αφορμή για να βιώσω την αγάπη που έχουν αυτοί οι άνθρωποι για την ίδια τη ζωή.

Μέσα από τις περιπλανήσεις σας, συναντήσατε εκπλήξεις, παραδοσιακές τέχνες που δεν γνωρίζατε ή που χάνονται και, αν ναι, πού νομίζετε ότι οφείλεται αυτό;

Οι εκπλήξεις ήταν πολλές. Μία από τις πιο αναπάντεχες ήταν το ρακοκάζανο που επισκέφτηκα στη Χρυσοπηγή Σητείας, όπου η απόσταξη γίνεται σε μια παλιά κολυμπήθρα!

Ποιο είναι κατά τη γνώμη σας το προϊόν που χαρακτηρίζει περισσότερο τον τόπο;

Αν έπρεπε να ξεχωρίσω ένα, αυτό είναι το ελαιόλαδο, το οποίο συμπεριλαμβάνω στα «χειροποίητα» χάρη στην ιδιαίτερη προσοχή που του δείχνουν ορισμένοι παραγωγοί. Κάποιες από τις τεχνικές που ακολουθούν είναι παραδοσιακές και κάποιες σύγχρονες, αλλά όλες δείχνουν σεβασμό στο περιβάλλον και στο τελικό προϊόν. Ελαιώνες υπάρχουν σε όλη την Κρήτη και πιστεύω ότι ο ελαιοτουρισμός είναι μια εξαιρετική ευκαιρία για να ανακαλύψει ο επισκέπτης μια πολύ αυθεντική πλευρά του νησιού. Προσωπικά, θα ήθελα πολύ να συμμετάσχω στη συγκομιδή της ελιάς.

Ποιες είναι οι διαδρομές του βιβλίου μέσα από τις οποίες θα ταξιδέψει ο αναγνώστης και θα γνωρίσει τις παραδόσεις του νησιού;

Το βιβλίο προτείνει μια ενδεικτική διαδρομή ανά νομό, αλλά υπάρχουν σαφώς πολύ περισσότερες που μπορεί να ανακαλύψει ο ανήσυχος ταξιδιώτης. Οι τέσσερις βασικές διαδρομές διασχίζουν τους αμπελώνες και τα λαξευτά πατητήρια του Ηρακλείου, τα οροπέδια και τους ανεμόμυλους του Λασιθίου, τα εργαστήρια και τα μιτάτα του Ψηλορείτη και τις φάμπρικες ελαιολάδου των χωριών του Αποκόρωνα.

Αν έπρεπε να διαλέξετε ένα έθιμο ή τέχνη που χαρακτηρίζει την καθεμία από τις τέσσερις διαδρομές, ποιο θα ήταν αυτό;

Θα διάλεγα το κοπανέλι, την περίτεχνη δαντέλα που φτιάχνουν οι γυναίκες του Γαβαλοχωρίου, τα γλυπτά του Αλκιβιάδη Σκουλά στα Ανώγεια, το ενετικό πατητήρι στο Καινούργιο Χωριό και το εφτάζυμο ψωμί του Κρούστα.

Μέσα στο βιβλίο σας αναφέρεστε σε 26 χειροποίητες τέχνες. Υπάρχουν κάποιες που ενδεχομένως είναι λιγότερο γνωστές για το κοινό, ειδικά για τους νεότερους αναγνώστες;

Τα ζαχαρωτά μαντιναδάκια, ένα γλύκισμα που κρύβει μέσα του μια μαντινάδα τυπωμένη σε χαρτί. Παλιά, τα μοίραζαν στα πανηγύρια της ανατολικής Κρήτης και κάθε μέλος της παρέας διάλεγε το δικό του μαντιναδάκι μέσα από ένα χάρτινο χωνί για να διαβάσει στους υπόλοιπους αυτό που γράφει. Κάτι σαν κρητικό fortune cookie!

Έχουν οι παραδοσιακές τέχνες εφαρμογή σε σύγχρονες πτυχές της ζωής και του επιχειρείν; Υπάρχει ενδιαφέρον από τη νέα γενιά για την ενασχόληση με αυτές ή γενικότερα με τα παλαιότερα έθιμα;

Κάποιες τέχνες αποδεικνύονται πολύ επίκαιρες στο σήμερα. Για να μάθω περισσότερα για τις κατσούνες, τις κρητικές μαγκούρες, επισκέφτηκα έναν τεχνίτη έξω από το Ηράκλειο που έμαθε τη συγκεκριμένη τέχνη από τον παππού του. Η έντονα καλλιτεχνική του φύση τον οδήγησε να φτιάξει κατσούνες που έχουν ενσωματωμένη φλογέρα ή κατσούνες με μυτερή άκρη, στην οποία θα μπορούσε να σουβλίσει κρέας. Ο γιος του, πάλι, ξεκίνησε την προώθηση της κατσούνας στο ίντερνετ και γρήγορα δημιουργήθηκε μια ολόκληρη κοινότητα παλιών και νέων φίλων της τέχνης αυτής, με πολλές παραγγελίες να προέρχονται από νέους.

Ο σύγχρονος επισκέπτης μπορεί να έρθει σε επαφή με τις τέχνες αυτές; Τι μπορεί να γίνει να ενταχθούν πιο έντονα στην ταξιδιωτική εμπειρία;

Οι Κρητικοί μοιράζονται τους θησαυρούς τους με αληθινή χαρά. Το μόνο που έχει να κάνει ο επισκέπτης είναι να τους το ζητήσει. Πολλές από τις δικές μου αναζητήσεις ξεκίνησαν από το καφενείο του χωριού όπου ρωτούσα τους θαμώνες σχετικά με την τέχνη που έψαχνα ή την πληροφορία που είχα για το χωριό τους. Σε οργανωμένο επίπεδο, η Περιφέρεια Κρήτης, με την υποστήριξη της οποίας υλοποιήθηκε η «Χειροποίητη Κρήτη», στηρίζει τη στροφή προς τον βιωματικό και τον βιώσιμο τουρισμό. Πιστεύω ότι διανύουμε μια εποχή που θα βλέπουμε όλο και περισσότερα καλά παραδείγματα τουριστικών εμπειριών που σέβονται τον τόπο και τους ανθρώπους του.

Επισκεφθείτε τη σελίδα Incredible Crete στο Facebook και το Instagram και πληκτρολογήστε #handcraftedcrete για να ανακαλύψετε τα μυστικά της «Χειροποίητης Κρήτης» (www.incrediblecrete.gr).

Δημοσιεύσουμε σε αποκλειστικότητα ένα κομμάτι του βιβλίου για το κρασί

«Ένας πήλινος αμφορέας τραβάει οπωσδήποτε την προσοχή, όταν τον συναντάς ανάμεσα στις μεταλλικές δεξαμενές ενός σύγχρονου οινοποιείου. Το πιθάρι αυτό, ύψους περίπου ενάμιση μέτρου, είναι γεμάτο ρώγες από κόκκινα σταφύλια, που βράζουν σιγά-σιγά μέσα στον μούστο τους. Αν πλησιάσεις, μπορείς να ακούσεις τη ζύμωση που είναι σε εξέλιξη και κάνει το σταφύλι να φαντάζει ζωντανό. Όπως εξηγεί ο Νίκος, η μέθοδος που ακολουθείται έχει όσο το δυνατόν λιγότερες παρεμβάσεις και αφήνει τον πρώτο ρόλο στους ζυμομύκητες του σταφυλιού. Θυμίζει περασμένες εποχές, όταν οι άνθρωποι πατούσαν τα σταφύλια σε πατητήρια, με αποτέλεσμα κάποιες ρώγες να σπάνε και άλλες όχι. Στο γεγονός ότι η ζύμωση συνεχίζεται στο εσωτερικό των σταφυλιών που δεν έχουν σπάσει οφείλεται μέρος της νοστιμιάς και του γεμάτου σώματος του κρασιού, που παράγεται με τον τρόπο αυτό. Η διαδικασία βέβαια προϋποθέτει να ξεδιαλεχτούν οι ρώγες με το χέρι, κάτι που απαιτεί αρκετές μέρες δουλειάς για ποσότητα μόλις ενός πιθαριού. Στη συνέχεια ο μούστος θα πιεστεί στην παραδοσιακή χειροκίνητη στροφιλιά του παππού του Νίκου. Και σηματοδοτεί μια προσπάθεια να αξιοποιηθούν πρακτικές του παρελθόντος με τρόπο που να έχει νόημα στη σύγχρονη οινοποίηση. Αντίστοιχη είναι άλλωστε και η προσπάθεια μίας ευρύτερης ομάδας οινοποιών των Χανίων να διατηρήσουν τους αιωνόβιους αμπελώνες της Ρωμέικης ποικιλίας που ευδοκιμούν στη δυτική Κρήτη. Ο συγκεκριμένος τύπος κρασιού, τα σταφύλια του οποίου συνδυάζουν στα τσαμπιά τους τις κόκκινες, λευκές και ροζ ρώγες, χρησιμοποιούνταν κυρίως για κρασιά οικιακής παραγωγής. Ωστόσο, οι σύγχρονες τεχνικές ανοίγουν νέες δυνατότητες και επιτρέπουν τη δημιουργία αξιόλογων λευκών, κόκκινων και γλυκών κρασιών με βάση το Ρωμέικο. Κι αν κάτι αποδεικνύεται πιο σημαντικό από τη γεύση του κρασιού, αυτό είναι ο ρόλος του. Ακόμα και στο πιο πληθωρικό κρητικό τραπέζι, ο μεγάλος πρωταγωνιστής και το καύχημα του οικοδεσπότη είναι το κρασί του».


Φωτογραφίες: © Περιφέρεια Κρήτης

Ειρήνη Νικολακάκη

banner
banner