Η Ανάφη έχει μια μπιενάλε Phenomenon 12/06/2017

Οι ιστορίες της Ανάφης εμπνέουν σημαντικούς διεθνείς καλλιτέχνες. Οι ιδρυτές της έκθεσης σύγχρονης τέχνης Phenomenon Ιορδανης Κερενίδης και Piergiorgio Pepe μας τη συστήνουν.

Πώς προέκυψε η ιδέα για το Phenomenon και τι έχετε αποκομίσει από την πρώτη διοργάνωση;
Ξεκινήσαμε τη συλλογή σύγχρονης τέχνης όταν εγκατασταθήκαμε στο Παρίσι το 2006 και αρκετά νωρίς συνειδητοποιήσαμε ότι για μας είναι σημαντικό να προσπαθούμε συνεχώς να βρίσκουμε τρόπους διαφυγής από τον οριοθετημένο ρόλο του συλλέκτη, και ότι αυτό που μας ενδιαφέρει κυρίως ως συλλέκτες είναι η δημιουργική επαφή με τους υπόλοιπους φορείς του οικοσυστήματος της τέχνης, καλλιτέχνες, θεωρητικούς τέχνης, συλλέκτες, επιμελητές, κοινό.

Το Phenomenon προέκυψε από αυτή την επιθυμία να παραχθεί μία εμπειρία σε όσους θα παραβρεθούν, συμμετέχοντας σ΄ένα πρόγραμμα με αξιώσεις που απαιτεί την ενεργή συμμετοχή και την επένδυση χρόνου και σκέψης σ΄ένα περιβάλλον μακριά από το «καλλιτεχνικό κέντρο. Αυτό που αποκομίσαμε από την πρώτη διοργάνωση είναι ότι αν αποφασίσει κανείς να επενδύσει πραγματικά σε ένα τέτοιο εγχείρημα, τότε μπορεί να προκύψει μια δημιουργική εμπειρία για όλους , που θα συμβάλει έστω και στο ελάχιστο, να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζουμε την τέχνη και τον κόσμο πιο γενικά.

 Χριστόδουλος Παναγιώτου
Χριστόδουλος Παναγιώτου

Με ποιόν τρόπο ο τόπος της Ανάφης καθορίζει ή επηρεάζει την όλη πρωτοβουλία;
Η Ανάφη υπήρξε ένα καθοριστικό στοιχείο από την αρχή. Στην πραγματικότητα, η «αρχή» της Ανάφης ήταν και η αρχή του Phenomenon. Σύμφωνα με τον Απολλώνιο Ρόδιο, όταν οι αργοναύτες ήταν χαμένοι κάπου στο Αιγαίο κατά τη διάρκεια μίας σκοτεινής νύχτας και για να τους σώσει από μια καταιγίδα, ο Απόλλωνας με ένα βέλος φώτισε τη νύχτα και ένα νησί «ανέφηνεν» στον ορίζοντα, το οποίο και ονομάστηκε Ανάφη. Αυτός ο μύθος έδωσε το όνομα στο Phenomenon (κάτι που φανερώνεται), αλλά και την κεντρική ιδέα της πρώτης έκδοσης, το πέρασμα μεταξύ ορατού και αόρατου, τόσο μέσω του φωτός όσο και μέσω της γλώσσας, αφού η Ανάφη φανερώθηκε τόσο με το φως όσο και με την απόδοση του ονόματός της.

Εδώ και τρία χρόνια συνεχίζουμε να ερευνούμε τις διάφορες ιστορίες της Ανάφης, ορατές ή λιγότερο ορατές, από αρχεία, άρθρα, μελέτες αλλά φυσικά και με την απευθείας επικοινωνία με τους κατοίκους της. Η Ανάφη δεν είναι κάποιο αντικαταστάσιμο μέρος στο Νότο, όπως άλλωστε ούτε η Αθήνα.

 Ο Απόλλωνας της Ανάφης, Βρετανικό Μουσείο
Ο Απόλλωνας της Ανάφης, Βρετανικό Μουσείο

Πώς αντιμετωπίζουν την επαφή με τον τόπο οι καλλιτέχνες; Δώστε μας κάποια παραδείγματα συγκεκριμένων έργων.
Το Phenomenon προσκαλεί καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο με εμπειρία από τα μεγαλύτερα μουσεία και εκθέσεις διεθνώς. Η Ανάφη όμως προσφέρει ένα περιβάλλον διαφορετικό, τόσο από πλευράς φυσικού τοπίου όσο και από πολιτισμική και κοινωνικοπολιτική πλευρά. Οι καλλιτέχνες ξεκινούν να γνωρίζουν το νησί μέσα από την έρευνα και τα αρχεία τα οποία μοιραζόμαστε μαζί τους κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας του προγράμματος και στη συνέχεια κατά τη διάρκεια των δύο εβδομάδων που περνάμε όλοι μαζί στην Ανάφη.

Αύτη η επαφή με τον τόπο συχνά επιδρά άμεσα ή έμμεσα στα έργα που παρουσιάζονται στην έκθεση ή σε άλλα που δημιουργούνται και μετά το πρόγραμμα. Για παράδειγμα, πριν λίγους μήνες βρισκόμασταν στο Βίλνιους για την έκθεση του Ντάνιελ Γκουστάβ Κράμερ, όπου ο καλλιτέχνης παρουσίασε εκτός άλλων και το έργο του ‘Ανάφη’, ένα βιβλίο όπου σε κάθε σελίδα υπάρχει το μικρό όνομα ενός από τους κατοίκους της Ανάφης, ένα είδος πορτρέτου ενός τόπου που χαρακτηρίζεται όχι μόνο από τις παραλίες και την κυκλαδίτικη αρχιτεκτονική αλλά από τους ίδιους τους κατοίκους, τις επιθυμίες τους και τα προβλήματά τους.

Ποιό είναι το κοινό της έκθεσης και πώς διαδρά με τα έργα;
Στην πρώτη έκδοση τουλάχιστον εβδομήντα άτομα που γνωρίζουμε προσωπικά ήρθαν στην Ανάφη στις αρχές Ιουλίου και πολύ άλλοι που έμαθαν για το πρόγραμμα από τα μέσα ενημέρωσης. Πρόκειται για φιλότεχνους, συλλέκτες, καλλιτέχνες, επιμελητές από διάφορα μέρη του κόσμου, Γαλλία, Ιταλία, Αγγλία, Νέα Υόρκη, Λιθουανία, Ελλάδα, που αποφάσισαν να έρθουν μέχρι την Ανάφη και να συμμετέχουν στο Phenomenon. Κάτοικοι του νησιού ήρθαν επίσης στην έκθεση, από το Δήμαρχο της Ανάφης, που μας έχει στηρίξει πολύ στην όλη προσπάθεια, μέχρι τα παιδιά του σχολείου με τα οποία περάσαμε τουλάχιστον δύο ώρες συζητώντας και δημιουργώντας μέσα στο χώρο της έκθεσης.

Ένα από τα έργα που είχε γίνει σε ένα κεντρικό τοίχο στη Χώρα παρέμεινε για τουλάχιστον ένα χρόνο μετά την έκθεση αφού οι κάτοικοι θέλανε να παραμείνει. Το Φεβρουάριο παρουσιάσαμε το Phenomenon στην Αθήνα, στο State of Concept, μέσω φωτογραφικού υλικού και video, όπως είχαμε κάνει και πέρυσι στο Παρίσι. Το Phenomenon πραγματοποιείται στην Ανάφη και ταξιδεύει ταυτόχρονα σε διάφορα μέρη του κόσμου και συνεργάζεται με άλλους μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς, όπως το ΝΕΟΝ, η Fondation Hippocrène, to State of Concept, για την προώθηση της σύγχρονης τέχνης.

 Χρυσάνθη Κουμιανάκη
Χρυσάνθη Κουμιανάκη

Με τι καταπιάνονται τα φετινά έργα;
Στη φετινή έκδοση προσπαθούμε να δούμε πώς οι ιστορίες, οι εικόνες, οι μνήμες είναι κοινωνικά κατασκευασμένες και συνεχώς επαναδιαπραγματεύσιμες. Ξεκινώντας από την Ανάφη, όπου ένας αρχαιοελληνικός ναός χρησιμεύει αθόρυβα ως θεμέλιο ενός ορθόδοξου μοναστηριού ενώ η ιστορία των εξόριστων συνυπάρχει σιωπηλά με την τοπική ιστορία του νησιού, το πρόγραμμα θα εξετάσει ποιες είναι οι διαδικασίες εκείνες που πραγματώνουν το ορατό και το εκφράσιμο και δομούν ιστορικούς σχηματισμούς. Τα έργα καταπιάνονται με την κυκλοφορία και τη μετάλλαξη των εικόνων και των ιδεών μέσα στο χώρο και στο χρόνο και αναδεικνύουν την ανάγκη υπέρβασης του κυρίαρχου αφηγήματος υπέρ μίας πολλαπλότητας αποσπασματικών και μη αναγώγιμων ιστοριών.

 Dora Garcia
Dora Garcia

Που ζείτε και εργάζεστε; Πώς βλέπετε την εικαστική σκηνή της Αθήνας τη συγκεκριμένη στιγμή και τις προκλήσεις της τοπικής εικαστικής παραγωγής, σε σύγκριση με άλλες σκηνές απ' όπου που έχετε εμπειρία;
Ζούμε και εργαζόμαστε στο Παρίσι και ασχολούμαστε με την τέχνη ως συλλέκτες εδώ και δέκα χρόνια. H συλλογή μας έχει επικεντρωθεί σε μία τέχνη εννοιολογική, ταυτόχρονα πολιτική και προσωπική, που αμφισβητεί κανονιστικές ή δυαδικές διχοτομήσεις. Ως συλλέκτες προσπαθούμε φυσικά να κρατάμε επαφή με την εικαστική σκηνή διεθνώς και τις διάφορες εκδηλώσεις και εκθέσεις.

Το γεγονός ότι η documenta γίνεται στην Αθήνα έχει σίγουρα επηρεάσει την τοπική εικαστική σκηνή, πρωτίστως μέσω ενός πολύ ενδιαφέροντος διαλόγου που έχει ξεκινήσει για το ρόλο ενός τέτοιου θεσμού σε έναν τόπο όπως η Αθήνα, καθώς επίσης με τον αυξανόμενο αριθμό των πρωτοβουλιών από ανεξάρτητους χώρους και ομάδες που έχουν αυξηθεί τον τελευταίο καιρό. Φυσικά αυτό δεν πρέπει να μας κάνει να ξεχνάμε ότι μία εύρωστη τοπική σκηνή χρειάζεται και θεσμική στήριξη από τους κρατικούς φορείς. Στη Γαλλία για παράδειγμα κάθε περιφέρεια της χώρας έχει τη δική της συλλογή σύγχρονης τέχνης που εμπλουτίζεται κάθε χρόνο με καινούρια έργα, καθώς και εκθεσιακούς χώρους για νέους καλλιτέχνες.

INFO
Το Phenomenon 2 θα πραγµατοποιηθεί µεταξύ 3-16 Ιουλίου 2017 και θα περιλαµβάνει ένα πρόγραµµα φιλοξενίας µε διαλέξεις, video προβολές, performances, και µια έκθεση σε διάφορα µέρη του νησιού (εγκαίνια: Σάββατο 8 Ιουλίου).

Συμμετέχουν: Ignasi Aballi, Grégory Castera, Paul Feigelfeld, Dora Garcia, Mario Garcia Torres, Λενιώ Κακλέα, Margaret Kenna, Χρυσάνθη Κουμιανάκη, Julien Nedelec, Χριστόδουλος Παναγιώτου.

Δέσποινα Ζευκιλή