Από τα μικρά τυροκομεία των Κυκλάδων και τους αμπελώνες που αψηφούν τους δυνατούς αιγαιοπελαγίτικους ανέμους μέχρι τις παραδοσιακές συνταγές που περνούν από γενιά σε γενιά και τα βραβευμένα εστιατόρια, το Νότιο Αιγαίο έχει πολλούς λόγους να υπερηφανεύεται για τη γαστρονομική του ταυτότητα. Και τώρα ετοιμάζεται να την αναδείξει στη διεθνή σκηνή, καθώς βρίσκεται ένα βήμα πριν από την κατάκτηση του τίτλου "Παγκόσμια Περιφέρεια Γαστρονομίας 2028".
Η πρώτη ελληνική Περιφέρεια που διεκδικεί τον παγκόσμιο τίτλο

Η σημαντική είδηση ήρθε στις 13 Νοεμβρίου από τη Ρόδο, όπου ολοκληρώθηκε η επταήμερη επιτόπια αξιολόγηση της διεθνούς κριτικής επιτροπής του IGCAT (International Institute of Gastronomy, Culture, Arts and Tourism). Η πρόεδρός του, Dr. Diane Dodd, ανακοίνωσε την ομόφωνη θετική εισήγηση της επιτροπής, έπειτα από την εξαιρετική βαθμολογία που συγκέντρωσε η υποψηφιότητα. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα σημαντική διάκριση, καθώς το Νότιο Αιγαίο είναι η πρώτη ελληνική Περιφέρεια που διεκδικεί τον παγκόσμιο τίτλο.

Η αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε από τις 7 έως τις 13 Νοεμβρίου, με σταθμούς την Τήνο, τη Σύρο και τη Ρόδο. Μέσα σε επτά ημέρες, τα μέλη της επιτροπής συναντήθηκαν με περισσότερους από 130 εκπροσώπους φορέων, παραγωγούς, επιχειρηματίες, εκπαιδευτικούς και ανθρώπους των τοπικών κοινωνιών, γνωρίζοντας από κοντά τον γαστρονομικό πλούτο των νησιών, αλλά και τις πρωτοβουλίες που συνδέουν την πρωτογενή παραγωγή με τον πολιτισμό, τον τουρισμό και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Η αξιολόγηση καλύπτει ένα ιδιαίτερα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων, από τη γεωργία, την κτηνοτροφία, την αλιεία, τη μελισσοκομία, την οινοπαραγωγή και τη μεταποίηση έως την εστίαση, τη φιλοξενία, τον πολιτισμό, την παραδοσιακή χειροτεχνία, την εκπαίδευση, την έρευνα, τη διαχείριση αποβλήτων και τις θαλάσσιες μεταφορές.
"Πενήντα νησιά, μία φωνή"

Στην καρδιά της υποψηφιότητας βρίσκεται το "Archipelago 50", μια ιδέα που αντιμετωπίζει τη διαφορετικότητα των 50 κατοικημένων νησιών της Περιφέρειας ως το μεγαλύτερο συγκριτικό τους πλεονέκτημα. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς η προβολή των τοπικών προϊόντων και συνταγών, αλλά η δημιουργία μιας κοινής γαστρονομικής ταυτότητας που θα στηρίζει τους παραγωγούς, θα προστατεύει την πολιτιστική κληρονομιά και θα δημιουργεί νέες προοπτικές για τις νησιωτικές κοινωνίες.

Ο Περιφερειάρχης Νοτίου Αιγαίου Γιώργος Χατζημάρκος υποδέχθηκε την κριτική επιτροπή του IGCAT με τον ίδιο τρόπο που, όπως ανέφερε, η Περιφέρεια έχτισε την υποψηφιότητά της: "θέλουμε να δει τα νησιά μας όπως πραγματικά είναι, μέσα από τους ανθρώπους τους. Τον παραγωγό που κρατά ζωντανή μια ποικιλία. Τον νέο που γύρισε στο νησί του για να φτιάξει κάτι δικό του. Τη γυναίκα που μαθαίνει στα εγγόνια της τη συνταγή που έμαθε από τη μητέρα της. Αυτή είναι η γαστρονομία του Νοτίου Αιγαίου. Πιστεύουμε ότι η εμπειρία των νησιών μας έχει κάτι να πει και πέρα από τα σύνορά μας: πώς μικρές κοινωνίες, με περιορισμένους πόρους, μπορούν να κάνουν την παράδοσή τους πλεονέκτημα και προοπτική." Με την ολοκλήρωση της αξιολόγησης ο Περιφερειάρχης ευχαρίστησε τα μέλη της Κριτικής Επιτροπής του IGCAT για την εξαιρετική βαθμολογία και την ιδιαίτερα θετική αξιολόγηση της υποψηφιότητας του Νοτίου Αιγαίου", υπογραμμίζοντας ότι οι προσπάθειες συνεχίζονται μέχρι την επίσημη ανακήρυξη, στις 16 Δεκεμβρίου, κατά την 39η Συνεδρίαση του Συμβουλευτικού Φόρουμ του IGCAT.

Καθοριστική υπήρξε η συνεργασία με τα Επιμελητήρια Κυκλάδων και Δωδεκανήσου, στρατηγικούς εταίρους της υποψηφιότητας, καθώς και η συμβολή του δικτύου Aegean Cuisine. Ο συνολικός συντονισμός της υποψηφιότητας και ο σχεδιασμός της επίσκεψης αξιολόγησης πραγματοποιήθηκαν από τη Βάσια Παπαηλία, Συντονίστρια της υποψηφιότητας της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου, σε συνεργασία με τις υπηρεσίες της Περιφέρειας, τους στρατηγικούς εταίρους και τους συμμετέχοντες φορείς.
Όσα ξεχώρισε η επιτροπή

Κατά τη συνέντευξη Τύπου στη Ρόδο, τα μέλη της Κριτικής Επιτροπής αναφέρθηκαν σε συγκεκριμένες πρωτοβουλίες που τους εντυπωσίασαν.
Η Dr Edith Szivas ξεχώρισε τη σύνδεση της τοπικής ταυτότητας με τη σύγχρονη επιχειρηματικότητα, αναφέροντας ενδεικτικά τα μαθήματα τηνιακής κουζίνας στον κήπο της Νικολέτας, το οινοποιείο Messarea και το τυροκομείο Μανταλένα, τη ζυθοποιία ΝΗΣΟΣ, το αποστακτήριο Μακρυωνίτη και το Μουσείο Κλωστοϋφαντουργίας Ερμούπολης. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στις πρωτοβουλίες The Rhodes Co-Lab και Field to Fork, που συνδέουν την τοπική παραγωγή με τον βιώσιμο τουρισμό.

Ο Jaume Gomila ανέδειξε την πρωτοβουλία "Αμοργόραμα", των ψαράδων της Αμοργού και το έργο του Cyclades Preservation Fund, τη διαφύλαξη των τοπικών ποικιλιών και την παραδοσιακή τεχνογνωσία των ξερολιθιών. Εξήρε την δημιουργία του πρώτου σχολείου ωρίμανσης ψαριών της Ελλάδας στην Τήνο, από το εργαστήριο του εστιατορίου Μαραθιά του Μαρίνου Σουράνη σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, ενώ χαρακτήρισε την Τήλο και το πρόγραμμα Tilos Just Go Zero πρότυπο διεθνούς αναφοράς, κάνοντας επίσης ιδιαίτερη μνεία στο Περιφερειακό Φυτώριο Ρόδου και στη διανομή οικιακών κομποστοποιητών.


Η Lamia Temimi στάθηκε στη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών και στη μετάδοση της γνώσης στις νεότερες γενιές, ξεχωρίζοντας τους "Μικρούς Κηπουρούς του Αιγαίου", τα South Aegean Open Farm Days, το πρόγραμμα Δια Βίου Μάθησης Aegean Skills, και τις πρωτοβουλίες κοινωνικής ένταξης στη Λέρο (Caserma των βοτάνων). Τόνισε ιδιαίτερα την ανάγκη οι νέοι να έχουν ενεργό ρόλο στο πρόγραμμα του 2028.
Ο Levan Kharatishvili υπογράμμισε τη σημασία του "Archipelago 50" ως κοινού πλαισίου ανάδειξης της διαφορετικότητας των νησιών, της παρακαταθήκης του τίτλου "Ευρωπαϊκή Περιφέρεια Γαστρονομίας 2019" και του δικτύου Aegean Cuisine. Αναφέρθηκε επίσης στη συνεργασία με την Attica Group, μητρική εταιρεία της Blue Star Ferries, Super Fast Ferries, Hellenic Seaways & Anek Lines, Επίσημο Χορηγό Θαλάσσιων Μεταφορών της επίσκεψης της Κριτικής Επιτροπής, αναγνωρίζοντας τη σημασία της ακτοπλοΐας για τη διασύνδεση των νησιών και την εφοδιαστική αλυσίδα.

Κοινή διαπίστωση των αξιολογητών ήταν ότι το Νότιο Αιγαίο διαθέτει ήδη σημαντικές πρωτοβουλίες, ισχυρή τοπική ταυτότητα και ενεργούς φορείς. Η επόμενη πρόκληση είναι η σύνδεσή τους σε ένα συνεκτικό σχέδιο με μετρήσιμα αποτελέσματα.
Η Πρόεδρος του IGCAT, Dr Diane Dodd, αναγνώρισε ιδιαίτερα την ηγεσία του Περιφερειάρχη Γιώργου Χατζημάρκου και τη συμβολή των Επιμελητηρίων Κυκλάδων και Δωδεκανήσου στη συγκρότηση της υποψηφιότητας.
Η ομόφωνη θετική εισήγηση σηματοδοτεί την αφετηρία της επόμενης φάσης: τη διαμόρφωση ενός κοινού Σχεδίου Δράσης (Action Plan) για την περίοδο 2028–2035, με συγκεκριμένες προτεραιότητες, συνέργειες και μετρήσιμους στόχους.
Η αναλυτική έκθεση της Κριτικής Επιτροπής, που αναμένεται εντός δύο εβδομάδων, θα αποτελέσει τη βάση για τον σχεδιασμό των επόμενων βημάτων.
Η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, με στρατηγικούς εταίρους τα Επιμελητήρια Κυκλάδων και Δωδεκανήσου, που συνέβαλαν καθοριστικά στην προετοιμασία της υποψηφιότητας και στην κινητοποίηση των παραγωγικών και επιχειρηματικών φορέων, θα προχωρήσει μαζί με την Επιτροπή Ενδιαφερόμενων Μερών (Stakeholder Committee) και το ευρύτερο δίκτυο φορέων και συνεργατών στη διαμόρφωση του σχεδίου.

Στόχος είναι η διεθνής διάκριση να αποτελέσει μοχλό ουσιαστικής και μακροπρόθεσμης ανάπτυξης για τα νησιά, ενισχύοντας την τοπική παραγωγή, την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού πλούτου, την επιχειρηματικότητα και τη συμμετοχή των νέων.

Έχοντας ήδη αναδειχθεί Ευρωπαϊκή Περιφέρεια Γαστρονομίας το 2019, το Νότιο Αιγαίο φιλοδοξεί τώρα να κάνει το επόμενο μεγάλο βήμα. Γιατί, όπως χαρακτηριστικά σημειώνει ο Γιώργος Χατζημάρκος, στόχος είναι να συνεχίσουν να υπηρετούν "την ιστορία, τον πολιτισμό, την παράδοση, την ταυτότητα και τη μοναδική προσωπικότητα των τόπων μας".
