Μετά από ένα πολυδιάστατο τριήμερο στην Ίο που περιλάμβανε από βραδιές με έντονο ρυθμό στα μπαρ της Χώρας μέχρι γαλήνιες βουτιές σε χρυσαφένιες παραλίες, σχεδίαζα μια ήρεμη μετάβαση σ’ ένα νησί που έμοιαζε με το φυσικό της αντίποδα, τη Σίκινο. Δύο γείτονες στο Αιγαίο, με μόλις 10 ναυτικά μίλια απόσταση. Όμως ένα μπέρδεμα στα δρομολόγια -αυτά τα μικρά κυκλαδίτικα μυστήρια που δεν εξηγούνται ποτέ πλήρως- με έφερε προ τετελεσμένων: το μόνο διαθέσιμο μέσο για τις 2 επόμενες μέρες ήταν ιδιωτικό φουσκωτό. Και μαζί του, 6 μποφόρ "εξ επαφής".
Η διαδρομή που αρχικά φαινόταν σαν μια λιλιπούτεια γαλάζια γραμμή στον χάρτη, μετατράπηκε σε μικρή οδύσσεια. Τα κύματα ξεπερνούσαν τα πλαϊνά, το αλάτι κολλούσε στο δέρμα και τα μαλλιά, κι εγώ, μισό βήμα ανάμεσα στον ενθουσιασμό και τον φόβο, ένιωθα το στομάχι μου να κάνει πιρουέτες σαν το τιμόνι. Κι όμως, εκεί, στη μέση του Αιγαίου, μια σκέψη με κρατούσε: η Σίκινος με περιμένει. Και εξάλλου, τα απρόοπτα είναι το μπαχαρικό που κάνει κάθε ταξίδι μοναδικό (αυτές βέβαια οι δηλώσεις γίνονται πάντα μετά εορτής με αίσια κατάληξη)!
Όταν μετά από 20 λεπτά -που φάνηκαν ως αιωνιότητα- ξεπρόβαλε το μικρό λιμάνι της Αλοπρόνοιας σαν ζωγραφιά σε ακουαρέλα, αποκαλύφθηκε ένας άλλος κόσμος. Αργός, γαλήνιος, χωρίς φωνές, χωρίς βιασύνες. Σχεδόν ανέγγιχτος, ξεχασμένος σε μια άλλη εποχή, πιο αγνή, πιο ανθρώπινη. Λίγα ψαροκάικα λικνίζονται στο ρυθμό της θάλασσας, μέσα σε γαλάζια νερά να τα πιεις στο ποτήρι, αντανακλώντας το φως του ήλιου. Δίπλα στην αμμουδερή παραλία, με τις ομπρέλες του δήμου και τα παγκάκια, κολυμπούν μετρημένοι στα δάχτυλα ντόπιοι και τουρίστες, αφήνοντας μικρούς κύκλους στην επιφάνεια της θάλασσας, σαν να χορεύουν με τη δική τους ηρεμία. Ένα café, ένα μικρό mini-market (που είναι και rent-a-car) και μία-δύο ταβέρνες είναι όλα όσα θα βρεις στο λιμανάκι -αλλά ακριβώς αυτή η λιτότητα του δίνει όλη τη γοητεία του. Από την πρώτη ανάσα στο νησί κατάλαβα ότι η περιπέτεια ήταν απλώς το προοίμιο· εδώ, όλα επιβραδύνουν.
Καθόμαστε στο καφέ Marconi με τα λίγα τραπεζάκια του στραμμένα στη θάλασσα, περιμένοντας τον Φώτη, τον οικοδεσπότη μας από το Zetine Suites να έρθει να μας παραλάβει. Από αυτό το σημείο μπορείς να νιώσεις τα πάντα: τα τζιτζίκια που σιγοντάρουν στο ραχάτι, τη μυρωδιά του αλμυρού νερού ανακατεμένη με καφέ, τον ήχο των κυμάτων που χτυπούν απαλά στα καΐκια, σαν να κρατούν ρυθμό με την καρδιά του νησιού. Ο χρόνος μοιάζει να απλώνεται πιο αργά εδώ∙ οι στιγμές κυλούν με μια γλυκιά νωχέλεια, σαν να σε καλούν να παραδοθείς σ’ αυτή την απλότητα. Κοιτάζεις γύρω σου και βλέπεις το νησί να σε υποδέχεται χωρίς περιττές υποσχέσεις - μόνο με την αλήθεια της γαλήνης του.
Σε λίγη ώρα βρισκόμαστε μέσα στη σουίτα Apnea με θέα στο λιμάνι της Αλοπρόνοιας. Στις Zetine Suites η απόλυτη αρμονία με την παραδοσιακή κυκλαδίτικη αρχιτεκτονική γίνεται αμέσως αισθητή. Λευκοί και γκρι τόνοι κυριαρχούν στους χώρους, ενώ λεπτομέρειες από ξύλο, σκοινί και πέτρα προσθέτουν ζεστασιά και τη φυσική αίσθηση ενός χώρου που σε αφήνει να ανασάνεις. Η βεράντα με την ιδιωτική μίνι θερμαινόμενη πισίνα σε καλεί να χαθείς ανάμεσα στον ήλιο και το γαλάζιο.
Οι "απονερίτες" της Σικίνου
Λίγο αφότου ο Διονύσιος Σολωμός σαλπάρει για το επόμενο νησί, ξεκινά ένα από τα πιο ζωντανά και παιχνιδιάρικα έθιμα του νησιού: οι περίφημοι "απονερίτες" που γέμισαν το feed μας κάποιο από τα περασμένα καλοκαίρια και από τότε αυτή η αυθόρμητη βουτιά στα απόνερα που δημιουργεί το πλοίο, χαιρετώντας τους ταξιδιώτες που αποχωρούν, δεν έχει φύγει από το μυαλό μας. Η εικόνα είναι ταυτόχρονα ζωηρή και γεμάτη ενέργεια, σαν να μεταφέρει όλη την ψυχή του νησιού σε μια στιγμή: το αλμυρό νερό, οι φωνές γέλιου και η ανεμελιά συνδυάζονται με την παράδοση, δημιουργώντας ένα θέαμα που θα θυμάσαι για πάντα. Παρά τις ανησυχίες των λιμενικών για την ασφάλεια, το έθιμο συνεχίζεται, προσφέροντας μια αυθεντική γεύση Σικίνου -μια αποχαιρετιστήρια σκηνή γεμάτη ζωντάνια, χιούμορ και νησιώτικη μαγεία.
Βουτιές στη σιωπή του Αιγαίου
Η Σίκινος δεν έχει χιλιοτραγουδισμένες αμμουδιές ούτε κοσμοπολίτικες παραλίες. Οι ακτές της είναι μικροί παράδεισοι, σχεδόν απόρθητοι θησαυροί, που σε καλούν να αργοπορήσεις, να ανασάνεις και να χαθείς. Το Διαλισκάρι είναι απομονωμένο (προσβάσιμο μέσω χωματόδρομου), με ψιλή άμμο και μικρά βότσαλα που αγκαλιάζει τα βήματά σου και νερά που καθρεφτίζουν τον ήλιο σαν υγρό χρυσάφι. Εδώ η ησυχία έχει τον πρώτο λόγο –το ανύπαρκτο σήμα του κινητού και τα κρυστάλλινα νερά μοιάζουν να σε προσκαλούν σε μια προσωπική συνάντηση με τον τόπο, ενώ τα βράχια δεξιά κι αριστερά σε προκαλούν για βουτιές που ξυπνούν μνήμες της παιδικής σου ηλικίας.
Ο Άγιος Γεώργιος -η δεύτερη μεγαλύτερη παραλία του νησιού μετά την Αλοπρόνοια- με τα χρυσά βότσαλα και τα πεντακάθαρα νερά του και το γαλάζιο που μοιάζει να αλλάζει χρώμα ανάλογα με τη διάθεση του ήλιου. Εδώ η θάλασσα σε αγκαλιάζει πιο ζωντανά, τα κύματα λικνίζονται απαλά και μια μικρή ταβέρνα στην άκρη της παραλίας σε προσκαλεί να καθίσεις και να γευτείς φρέσκο ψάρι, νιώθοντας τον ήλιο να σου ζεσταίνει το πρόσωπο.
Στην παραλία Μάλτας δεν φτάνεις εύκολα. Η πρόσβαση γίνεται με αυτοκίνητο μέσω χωματόδρομου και έπειτα με περπάτημα δυόμιση χιλιομέτρων από μονοπάτι ή με καΐκι, όταν οι καιρικές συνθήκες το επιτρέπουν. Και αυτή ακριβώς η δυσκολία είναι που κρατά το τοπίο ανέγγιχτο. Εκεί κάτω τα νερά λάμπουν σε βαθύ γαλάζιο, τα βράχια ορθώνονται επιβλητικά και νιώθεις πως βρίσκεσαι σε σκηνικό κινηματογραφικό, μακριά από κάθε ίχνος πολιτισμού. Μια παραλία για όσους θέλουν πραγματικά να χαθούν στην άγρια ομορφιά του Αιγαίου.
Τα Σαντορινέικα αποτελούνται από δύο μικρούς όρμους, όπου κάποτε έδεναν οι ψαράδες της Σαντορίνης, κι έτσι πήραν και το όνομά τους. Η πρόσβαση γίνεται με σκάφος. Εκεί νιώθεις τη Σίκινο στο πιο αγνό της πρόσωπο· σαν να παγώνει ο χρόνος και να ζεις για λίγο όπως ζούσαν οι παλιοί νησιώτες.
Στη Χώρα Σικίνου το Αιγαίο κρατάει ακόμη το μυστικό του
Η Χώρα της Σικίνου είναι μικρή, σχεδόν μυστική, κάθε σοκάκι της σε προσκαλεί να το εξερευνήσεις αργά. Απλώνεται αμφιθεατρικά πάνω στο βράχο και χωρίζεται σε δύο μέρη που απλώνονται σε δύο αντικριστές βουνοπλαγιές· το Χωριό και το Κάστρο, Και ανάμεσά τους το παλιό σχολείο κόσμημα του 1900, δωρεά του Ανδρέα Συγγρού. Τι μαγεία να κάνεις μάθημα εκεί ψηλά και να απλώνεται από τα παράθυρα όλο το μπλε του Αιγαίου! Σήμερα, το σχολείο παίρνει μια νέα ζωή· γίνονται έργα αποκατάστασης για να μετατραπεί σε χώρο πολιτισμού, όπου η ιστορία και η παράδοση θα συνεχίσουν να συναντούν το παρόν.
Στο Χωριό, τα στενά σοκάκια σε οδηγούν σε ανακαινισμένα παραδοσιακά σπίτια τετρακοσίων ετών, μυστικές αυλές, λευκούς τοίχους και ξύλινα μπαλκόνια που μοιάζουν να ψιθυρίζουν ιστορίες αιώνων. Το Κάστρο, ο πιο παλιός οικισμός, χτισμένος στο χείλος του γκρεμού, 280 μέτρα πάνω από τη θάλασσα, με τα σφιχτά δεμένα σπίτια που κάποτε προστάτευαν τους κατοίκους από τους πειρατές -σήμερα από την παλιά οχύρωση υπάρχει μόνο το Παραπόρτι στην πλακόστρωτη πλατεία-, μοιάζει με σκηνικό βγαλμένο από άλλη εποχή. Δίνει την αίσθηση μιας καθημερινότητας ατόφιας, με καφενεία που μαζεύουν τους ντόπιους, χαμηλά ασβεστωμένα σπίτια, πολύχρωμες γλάστρες με βασιλικούς και βουκαμβίλιες, ταμπέλες με σεμεδάκια σαν παλιά χειροποίητα στολίδια, παιδικές φωνές που αντηχούν στα σκαλοπάτια και ένα ρυθμό ζωής που σε καλεί να τον ακολουθήσεις. Στην Σίκινο η ησυχία είναι πρωτόγνωρη για κυκλαδίτικο νησί. Κανένα μαγαζί δεν υπάρχει στην πλατεία να αποσπά την προσοχή, μόνο η χαλαρή παρουσία μερικών γατιών που κυκλοφορούν σαν να γνωρίζουν όλα τα μυστικά του χωριού.
Στο μικρό βιβλιοπωλείο Σηματολόγιον, η μυρωδιά από τα χαρτιά και τα βιβλία σε τραβάει να καθίσεις για λίγο και να χαθείς στις σελίδες τους, ενώ στο ARTikas shop με χειροποίητα είδη εμπνευσμένα από τη Σίκινο και μπλουζάκια από τον Φούντα τον γάτο. Οι δρόμοι είναι φιδίσια καλντερίμια, στενά περάσματα και μικρές στοές, σαν ένας λαβύρινθος που σε οδηγεί από εκπλήξη σε εκπλήξη. Η μεγαλύτερη είναι σίγουρα το πλακόστρωτο που οδηγεί στο μοναστήρι της Χρυσοπηγής στην κορυφή του οικισμού, την ώρα εκείνη που η Σίκινος γίνεται σκηνικό για κυνήγι ηλιοβασιλεμάτων. Τότε που βλέπεις τον ήλιο να βουτάει στο Αιγαίο και ξέρεις πως είσαι μάρτυρας ενός από τους πιο αργούς και μεγαλοπρεπείς αποχαιρετισμούς της ημέρας. Εκεί, το μόνο που ακούς είναι ο άνεμος και η καρδιά σου που χτυπάει σίγουρα πιο ήρεμα απ’ ό,τι όταν έφτασες στο νησί.
Σιωπή και φως στο Ναό της Επισκοπής
Πάνω σ’ ένα λόφο, περιτριγυρισμένη από πεζούλες και θάμνους με μωβ άνθη, στέκει η Επισκοπή σαν αθόρυβη μαρτυρία του χρόνου. Αρχικά, ήταν ένα ρωμαϊκό μαυσωλείο του 3ου αιώνα μ.Χ., το οποίο μετατράπηκε σε χριστιανική εκκλησία τον 17ο αιώνα. Η μετατροπή αυτή, σε συνδυασμό με τις επεμβάσεις διαφόρων ιστορικών περιόδων, δημιούργησε ένα μοναδικό αρχιτεκτονικό σύνολο που συνδυάζει στοιχεία της αρχαιότητας και του μεσαίωνα. Η Επισκοπή αναδείχθηκε με το βραβείο Ευρωπαϊκής Πολιτισμικής Κληρονομιάς Europa Nostra το 2022 για την εξαιρετική αποκατάστασή της.
Εκεί, στο κατώφλι του χώρου, μας περίμενε ο φύλακας που περισσότερο μοιάζει με ξεναγός, από αυτούς που ξέρουν να αφηγούνται ιστορίες σαν να ζωντανεύουν τον τόπο. Με ήρεμη φωνή και ένα χαμόγελο που σε καλωσορίζει στον χρόνο, μας οδήγησε στα πέτρινα περάσματα της Επισκοπής, αποκαλύπτοντας μυστικά αιώνων, λεπτομέρειες που μόνο η εμπειρία και η αγάπη για το νησί μπορούν να φωτίσουν. Έφερε στην επιφάνεια λεπτομέρειες που θα είχαν περάσει απαρατήρητες: ένα αποτύπωμα στο μάρμαρο, μια ξεθωριασμένη τοιχογραφία, ένα κρυφό παράθυρο που έπαιρνε το φως με μαγικό τρόπο. Η παρουσία του έκανε την επίσκεψη προσωπική· δεν ήσουν απλώς τουρίστας, αλλά συνοδοιπόρος στην ιστορία του τόπου.
Κάπως έτσι μάθαμε πως κατά τις εργασίες ήρθε στο φως μια ασύλητη ταφή γυναίκας, ονόματι Νεικώ. Ο κιβωτιόσχημος τάφος είχε κρυφτεί σε ένα σκοτεινό σημείο των υπογείων, σαν να γνώριζε η ίδια η ιστορία ότι θα έπρεπε να γλιτώσει από τους τυμβωρύχους. Τα κοσμήματα που τη στόλιζαν μαρτυρούν ότι επρόκειτο για ένα σημαντικό πρόσωπο της Σικίνου. Χρυσά περικάρπια, δακτυλίδια, περιδέραιο και οργανικά σπαράγματα της ενδυμασίας της, αποκαλύπτουν έναν κόσμο που έζησε πριν αιώνες, έναν κόσμο γεμάτο γοητεία, αξίες και μυστικά. Στο θώρακά της, ωστόσο, βρέθηκε πίσσα και θειάφι, μικρά αλλά σκοτεινά σημάδια πίστης σε δυνάμεις ιαματικές και αποτροπαϊκές. Όσοι την έθαψαν φαίνεται πως πίστευαν ότι είχε καταληφθεί από κάτι υπερφυσικό και ήθελαν να προστατεύσουν το σώμα της. Και ενώ το νησί σε καλεί να χαλαρώσεις στις ήσυχες αυλές του και να αφεθείς στη γαλήνη του Αιγαίου, τέτοιες ανακαλύψεις σου υπενθυμίζουν πως κάτω από τη γαλήνη κρύβεται η πλούσια ιστορία του, έτοιμη να σου ψιθυρίσει τα μυστικά της.
Από τα αμπέλια στο ποτήρι: Η εμπειρία του Οινοποιείου Μάναλη
Μετά την επίσκεψη στην Επισκοπή, η πυξίδα μας έδειχνε το οινοποιείο Μάναλη, σκαρφαλωμένο σε 400 μέτρα υψόμετρο από τη θάλασσα. Η διαδρομή από την Επισκοπή ως το οινοποιείο μοιάζει με ταξίδι μέσα στα χρώματα του δειλινού, σαν να μας οδηγεί βήμα βήμα το ίδιο το ηλιοβασίλεμα. Στο κατηφορικό δρομάκι προς την είσοδο του οινοποιείου μας συντροφεύουν τα χρώματα του ήλιου που καίγονται στα δεξιά και η θάλασσα που φλέγεται στο φως. Το Αιγαίο απλώνεται μπροστά μας σαν μια γαλάζια κουβέρτα, και τα αμπέλια κυλούν απαλά σε πεζούλες, στις πλαγιές γύρω μας. Στον εσωτερικό παραδοσιακό χώρο με πέτρα, ξύλο και γήινες υφές μας υποδέχεται η μυρωδιά του φρεσκοκομμένου σταφυλιού και του ξύλου του βαρελιού. Στο μπαρ παραγγέλνω το γλυκόπιοτο Λιοσάτο, μια από τις 4 ετικέτες κρασιών που παράγει το οινοποιείο –οι υπόλοιπες τρεις είναι το SIKOINOS Λευκό (από τις ποικιλίες Ασύρτικο, Αηδάνι και Μονεμβασιά) το SIKOINOS Ροζέ (από τις ποικιλίες Μαυροτράγανο και Αηδάνι) και το SIKOINOS Ερυθρό (από τις ποικιλίες Μαυροτράγανο και Λημνιό).
Πριν βγω στη βεράντα κάθομαι για λίγο στο παράθυρο· το Αιγαίο απλώνεται μπροστά μου, τόσο γαλάζιο και ήρεμο που μοιάζει ψεύτικο, σαν ζωγραφιά. Καθισμένη εκεί, με το λιοσάτο στο χέρι, νιώθω την αίσθηση του χρόνου να επιβραδύνει. Αναρωτιέμαι ποια διαβολεμένη φαντασία οραματίστηκε ένα οινοποιείο σε αυτή την πλαγιά, αναστηλωμένο σε αναβαθμίδες που μοιάζει να γεννιέται από την ίδια τη γη ή ακόμη και τη θάλασσα. Ρωτάω τον κο Γιώργο Μάναλη, που στην είσοδο τον πέτυχα να χαϊδεύει τα αμπέλια του με την τρυφερότητα ανθρώπου που μιλά σε παιδιά του.
Με νοσταλγία, μου αφηγήθηκε την ιστορία του: Η ιδέα φυτεύτηκε στην…Σύρο. Ήταν Καθαρά Δευτέρα του 2004, όταν ταξίδεψε στην πρωτεύουσα των Κυκλάδων για να συναντήσει τη γυναίκα του την Μαρία που θα ερχόταν από την Αθήνα. Ένας φίλος από τη Σύρο του πρότεινε να του πουλήσει ένα χωράφι του πεθερού του. Η τιμή ήταν εξευτελιστική. Αντί να το πουλήσει, αποφάσισε να φυτέψει δέκα ρίζες αμπέλι για προσωπική χρήση, να έχει λίγο κρασί για το σπίτι. Ο φίλος του τότε του είπε μια φράση που έμελλε να του αλλάξει τη ζωή: "Κάνε ένα οινοποιείο". "Θυμάμαι εκείνο το βράδυ σαν να ήταν χτες", μου λέει. "Καθίσαμε με την Μαρία στο ξενοδοχείο, βγάλαμε χαρτί και μολύβι και όλο το βράδυ σχεδιάζαμε το οινοποιείο. Είχαμε τόσο ενθουσιασμό, τόση όρεξη, που δεν καταλάβαμε πώς πέρασε η ώρα. Κάθε ιδέα που σκιτσάραμε έμοιαζε να ζωντανεύει, και στο τέλος ξέραμε ότι αυτό δεν ήταν απλά ένα όνειρο θα γινόταν πραγματικότητα".
Από τη βεράντα του οινοποιείου νιώθω να αιωρούμαι. Ο ουρανός και η θάλασσα εναλλάσσονται, μπλέκοντας το φως του ηλιοβασιλέματος με τον αλατισμένο αέρα. Σ΄ αυτό το μέρος, το κρασί δεν είναι απλώς ποτό, είναι ποίημα. Σερβίρεται με θέα, με ιστορία, με το τραγούδι των κυμάτων και το μυστικό των παλιών αμπελώνων. Από τη μια μεριά το ηλιοβασίλεμα, από την άλλη τα αμπέλια και το εστιατόριο Στροφυλιά στη μεγάλη βεράντα του οινοποιείου με παραδοσιακές γεύσεις του Αιγαίου, που επιμελείται ο Λουκάς Μάναλης και για μια στιγμή η Σίκινος είναι όλος ο κόσμος μας.
Μικρό νησί, μεγάλες γεύσεις
Στο λιμάνι της Αλοπρόνοιας, στο "Θάλασσα, Γεύσεις" (22860 51274) οι γευστικές αποχρώσεις της Σικίνου συναντούν την αυθεντική ατμόσφαιρα του Αιγαίου και η αλμύρα μπερδεύεται με το κρασί στο ποτήρι σου. Στη Χώρα, στο "Σελλάδι" (6974870950), προσφέρει εκλεπτυσμένες γεύσεις, σε ένα σκηνικό όπου η γεύση συνομιλεί με τα στενά σοκάκια, το ηλιοβασίλεμα και τη σιωπή του νησιού. Η "Κάπαρη" (22860 51070) σερβίρει παραδοσιακά και νοστιμότατα μαγειρευτά πιάτα, εκλεκτούς μεζέδες αλλά και ψαρικά, με πρωταγωνίστρια την…κάπαρη. Στα must η σαλάτα κάπαρη, το χταπόδι στιφάδο με κάπαρη και οι αμαρτωλοί κεφτέδες.
Το "Στέκι του Γαρμπή" (2286051215) είναι ο ναός των κρεατοφάγων ενώ στο "Σουλάτσο" (22860 051204) το τσίπουρο και τα μεζεδάκια πάνε χέρι-χέρι με την κουβέντα. Δίπλα του στο ίδιο καλντερίμι το "Ανέμελο" (22860 51216) -είτε ως παραδοσιακό καφενείο τη μέρα, είτε ως μπαράκι το βράδυ- έχει στόχο να σε μετατρέψει σε ανέμελο ενώ το "Κάστρο", στεγασμένο σε παλιό κτίσμα με ατμόσφαιρα άλλης εποχής, είναι το ιδανικό στέκι για ποτό κάτω από τον έναστρο ουρανό.
