Φιλόδοξο αλλά ανολοκλήρωτο και δραματουργικά ελλιπές εγχείρημα σκηνικής μεταφοράς του κλασικού μυθιστορήματος.
Σε ειρωνική αντίστιξη με ό,τι προοιωνίζεται ο τίτλος, μινιμαλιστικά, ψυχρά, χωρίς παραφορά και με αποδραματοποιημένο λόγο, ο Μπογκομόλοφ προσεγγίζει τους «Δαιμονισμένους», πιστός από αυτήν την άποψη στη συνήθειά του να «διαβάζει» τα έργα κόντρα στην αίσθηση που δημιουργούν. Μέσα σε ένα αμετάβλητο, ψυχρό μεταλλικό σκηνικό, το επικών διαστάσεων μυθιστόρημα συρρικνώνεται σε μια ολιγοπρόσωπη διανομή και διαδρομή. Φορτωμένη με συμβολισμούς κι εσκεμμένες ανακολουθίες, με ελλειπτική δράση και σοβαρό πρόβλημα στη δραματουργία, η παράσταση δεν διαφωτίζει ακόμη και για τα βασικά της υπόθεσης και την ταυτότητα των προσώπων – πόσο μάλλον για τα κίνητρα, το ήθος ή την εσωτερική διαδρομή τους.
Οδηγεί έτσι τον θεατή σε ένα διαρκές κυνήγι αναζήτησης νοημάτων κι ερμηνείας, ειδικά όποιον δεν έχει γνώση του μυθιστορήματος. Μπορεί οι «Δαιμονισμένοι» να θεωρούνται το πιο πολιτικοποιημένο έργο του συγγραφέα, καθώς αποτυπώνουν τη μετάβαση μιας κοινωνίας (αυτή της τσαρικής Ρωσίας) σε μια νέα εποχή, αλλά η οπτική του σκηνοθέτη είναι πρωτίστως οντολογική. Τον απασχολούν η κατάκτηση της απόλυτης ελευθερίας, η απεξάρτηση από το φόβο του θανάτου, η αναζήτηση του θείου.
Η πολιτική διάσταση λειτουργεί υπογείως κι εστιάζει στους σύγχρονους φασισμούς: οι θρησκείες, οι εκκλησιαστικοί φορείς, οι νεοναζί, να ποιοι χειραγωγούν την κοινωνία εν καιρώ κρίσης. Ο κοινωνικός περίγυρος του έργου, ένα ετερόκλητο ανθρώπινο μωσαϊκό –από αριστοκράτες μέχρι ζητιάνους– αποσιωπάται κι έτσι μένει μετέωρη και αδιευκρίνιστη η ουσία του: πού, πώς και γιατί δρουν οι ήρωες, αυτός ο κύκλος των «μηδενιστών» που καθ’ όλη τη διάρκεια της παράστασης μένει αποκομμένος από τον έξω κόσμο; Η γενικά σύγχρονη εντύπωση που δημιουργεί η όψη ανοίγει το πεδίο ερμηνείας κι επιτρέπει αναγωγές και συμβολισμούς, όμως εμποδίζεται από τη δραματουργική ασάφεια.
Ο σκηνοθέτης που σπάνια προκαλεί αδιαφορία, διχάζοντας τους θεατές σε έντονες πολεμικές υπέρ ή κατά των αναγνώσεών του, καταφεύγει κι εδώ σε σκηνές και εικόνες που θέλουν να προκαλέσουν τα αντανακλαστικά τους (η σκηνή της κοπροφαγίας είναι η πιο έντονη από αυτές). Το όλο παραστασιακό αποτέλεσμα όμως είναι γραμμικό, χωρίς κορυφώσεις και η δραματουργία τόσο προβληματική, ώστε οι σκηνικοί συμβολισμοί περνούν και σβήνουν χωρίς ιδιαίτερο αντίκτυπο. Εντέλει η παράσταση ούτε προκαλεί ούτε συν-κινεί.
Οι ηθοποιοί (Χρ. Κουγιουμτζή, Έλ. Μεγγρέλη, Άρ. Μπαλής, Αντ. Μυριαγκός, Δ. Ξανθόπουλος, Μ. Πανουργιά, Γ. Παπαδόπουλος, Έλ. Τοπαλίδου, Αιν. Τσαμάτης, Μ. Φιορέντζης) εκτελούν υποδειγματικά ό,τι τους ζητείται, χωρίς να διαφαίνεται πάντως αν και οι ίδιοι εντοπίζουν κάποιο νόημα. Η ούτως ή άλλως ανεξήγητη σκηνοθετική απόφαση να μην παρουσιαστούν στη σκηνή για το χειροκρότημα τους αδικεί.
ΣΤΕΓΗ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΩΝΑΣΗ Λεωφ. Συγγρού 107, Νέος Κόσμος, 2109005800. Διάρκεια: 115΄.
Περισσότερες πληροφορίες
Δαιμονισμένοι
Το φιλοσοφικό μυθιστόρημα ανεβαίνει από τον Ρώσο σκηνοθέτη με ελληνικό θίασο και, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν είναι τόσο ένα έργο για το μηδενισμό ή το σοσιαλισμό όσο για τον πόθο της ζωής και τη σαγήνη του θανάτου.
