Σαν μια τραγικωμωδία μετ’ ασμάτων παρουσιάζεται το γνωστότερο έργο του Γάλλου δραματουργού, αυτή η Αντιγόνη της (γαλλικής) αντίστασης, με πρωταγωνιστές τους Στέλιο Μάϊνα και Βασιλική Τρουφάκου.
«Ζούμε μια τραγωδία. Και είμαστε όλοι αθώοι» ακούγεται στο –γραμμένο το 1942 και πρωτοπαιγμένο το 1944- έργο, στην έγκυρη μετάφραση του Στρατή Πασχάλη. Το πρώτο σκέλος της προαναφερθείσας πρότασης, ειδικά αν αναλογιστεί κανείς πως πρωτακούστηκε εν μέσω β΄ παγκοσμίου πολέμου, δεν μπορεί παρά να ισχύει. Το δεύτερο, όμως; Ο Ζαν Ανούιγ γράφει την αμφίσημη «Αντιγόνη» του με όρους άγριας διαλεκτικής και υψηλής διακειμενικότητας, έχοντας κατά νου εξίσου τον αρχαίο ελληνικό μύθο όσο και μια χώρα: τη συνθηκολογημένη φιλογερμανική Γαλλία του Βισύ. Προσγειώνει την Αντιγόνη και τον Κρέοντα από το βάθρο του τραγικού τους μεγαλείου στο ικρίωμα του κυνικού ρεαλισμού. Μέσα από τους ρητορικούς αγώνες και τις οριακές στιχομυθίες τους, τους παρουσιάζει ως θολωμένους και αμετανόητους υπερασπιστές μιας κάποιας διαφορετικής εξουσίας, επιχειρώντας θαρρείς να καταλάβει τους συμπατριώτες του –τους δοσίλογους αλλά και τους αντιστασιακούς, τους συνθηκολογημένους αλλά και τους αντάρτες, τους πολιτικοποιημένους αλλά και τους απολιτίκ- και, συνάμα, να κάνει την πολιτική και υπαρξιακή ανατομία της ισορροπίας τρόμου που κατατρύχει τη Γαλλία των καιρών του.
«Μην τη σκοτώσεις! Θα φέρουμε όλοι μας αυτήν την πληγή στα πλευρά μας για αιώνες»: μάταια ο Χορός προσπαθεί να αποτρέψει τον Κρέοντα από την εκτέλεση της Αντιγόνης. Ευτυχώς υπό μια έννοια. Όσο αποτρόπαιοι κι αν είναι, οι μύθοι των Αντιγόνων είναι πάντα χρήσιμοι –είτε πρόκειται για εκείνον του Σοφοκλή είτε για αυτόν του Ανούιγ. Γιατί φωτίζουν με την ισχύ του κεραυνού το τραγικό που ενυπάρχει σε κάθε στιγμή αμετάκλητης σύγκρουσης –πολιτικής, υπαρξιακής και ιστορικής. Η Ελένη Ευθυμίου, αν και δεν καταφέρνει να τιθασεύσει ρυθμικά την παράστασή της, επιτρέποντας τις φλυαρίες και τις «κοιλιές», πετυχαίνει να μεταφέρει την παράδοξη ισορροπία που διέπει το έργο του Ανούιγ σε επίπεδο ύφους: ιλαρό και αποστασιοποιημένο, κάποτε γκροτέσκο, συχνότερα στα όρια του μπουλβάρ, τοποθετημένο σε ένα χώρο πολυχρησιμοποιημένο στη σύγχρονη σκηνογραφία αλλά αρκούντως συμβολικό, τον προθάλαμο ενός βρώμικου χειρουργείου (σκηνικά: Ζωή Μολυβδά Φαμέλη). Ο θίασος εισέρχεται με ένα χορευτικό, ο Χορός μειώνεται σε έναν μπρεχτικό αφηγητή (εύστοχος ο Φαίδων Καστρής) και η εξιστόρηση αυτής της τραγικωμωδίας για την εξουσία διανθίζεται με ευφάνταστες παραβάσεις και παιγνιώδη άσματα. Κάθε περιφερειακός ρόλος είναι και μια περσόνα, ευφάνταστα ερμηνευμένη και ντυμένη (κοστούμια: Ηλένια Δουλαδίρη) αλλά μη οργανικά συντονισμένη με τους υπόλοιπους: η Ισμήνη (Ιωάννα Μαυρέα) παίζεται σαν μια μοιραία τροφαντή σουμπρέτα, η τροφός σαν μια οριακά κωμική νταντά (Αννέζα Παπαδοπούλου), οι φρουροί σαν λαϊκοί τύποι νεοελληνικής φάρσας (Ερρίκος Λίτσης, Νίκος Ντάλας), ο Αίμων σαν αλαφροΐσκιωτος εραστής (Γιώργος Φριντζήλας), η Ευριδίκη σαν βουβή γκροτέσκα Μοίρα (Μαίρη Λιαμή) κ.ο.κ. Τα δύο βασικά, όμως, πρόσωπα του δράματος, δεν ανάγονται σε περσόνες. Εμμένουν στο διπολικό σχήμα του γέρου εξουσιαστή και της νέας αντιστασιακής, με τον Στέλιο Μάινα να βρίσκει τη χρυσή τομή ανάμεσα στην κυβερνητική ρητορική και τη διασαλευμένη ηθική και ψυχική ακεραιότητα του Κρέοντα, φτάνοντας μάλιστα σε ένα ιδιαίτερα αξιοπρόσεκτο φινάλε. Λιγότερο αποφασιστική φαίνεται η Βασιλική Τρουφάκου: ενδίδει στην προσέγγιση μιας Αντιγόνης-υπερκινητικής παιδίσκης, με ζιπ-κιλότ και μπαλόνια, η οποία ανακαλύπτει μεν τον συναισθηματικό κόσμο της επαναστάτριας αλλά υστερεί στην πικρόχολη ειρωνεία και τον στοχαστικό σαρκασμό. Παρά τις όποιες αντιρρήσεις, ωστόσο, η αξιόλογη αυτή παράσταση θεωρώ πως κάλλιστα αφορά όσουν θέλουν να ανακαλύψουν τη μοντέρνα αυτή «Αντιγόνη» που, μεταξύ άλλων, έμελλε να γίνει πρότυπο για τους μεταμοντέρνους σκηνοθέτες-υπερασπιστές της διακειμενικότητας.
H παράσταση περιοδεύει στα ανοιχτά θέατρα της Αττικής. Τελευταίοι σταθμοί: στις 6/9 στη Ν. Μάκρη, στις 7/9 στο Θέατρο Πέτρας, στις 8/9 στο Κηποθέατρο Παπάγου, στις 11/9 στη Νίκαια.
Περισσότερες πληροφορίες
Αντιγόνη
Ο γνωστός μύθος της Αντιγόνης του Σοφοκλή ιδωμένος υπό το πρίσμα του ρεαλισμού και της ψυχολογίας.
