Πεθαίνοντας ξανά και ξανά… με το "Oops" των Nova Melancholia

 

Στο φιλόξενο χώρο του Μ54 μας υποδέχονται δύο μεγάλα ταμπλώ- ζωγραφισμένα από τον Κώστα Τζιμούλη. Πάνω τους ξεσπούν ακτινοβολώντας ένα "oops" και ένα "μπαμ", δύο χρωματιστές εκρήξεις στο ύφος του Ρόι Λίχτενσταιν. Τα ζωγραφισμένα ορθάνοιχτα μάτια που έχουν τοποθετήσει πάνω στα δικά τους οι τέσσερις περφόρμερ ντυμένοι με ρούχα ασπρόμαυρα, επιτείνει την αίσθηση των καρτούν και των κόμικ.

Κόρες μεγάλες, διεσταλμένες, διάπλατα ανοιχτές που ατενίζουν τον κόσμο (θεατρικό και μη) με την αφελή "αθωότητα", τη σχετική απάθεια, την κάπως αδιάφορη απορία και έκπληξη που συνοδεύει το συγχρονισμένο με το επιφώνημα ουπς "απολογητικό" σήκωμα των ώμων. Μάτια τα οποία συναντάμε στα καρτούν να ζωντανεύουν όχι μόνο ανθρώπινους χαρακτήρες, αλλά και ζώα, φυσικά φαινόμενα και αντικείμενα προσδίδοντάς τους παράδοξα μεν ανθρώπινα δε χαρακτηριστικά.

Με έναν τρόπο δυσερμήνευτο τα καρτουνίστικα μάτια των Χριστίνα Καραγιάννη, Σταύρου Καραμπάτσο, Pierre Magendie και Δέσποινας Χατζηπαυλίδου τονίζουν την ανθρώπινή τους ιδιότητα, ενώ ταυτόχρονα την υπονομεύουν.

Αντίστοιχα λειτουργούν τα κείμενα του Ντανιήλ Χαρμς τα οποία οι περφόρμερ μας αφηγούνται διαδοχικά, σε έναν τόνο μάλλον ουδέτερο, σαν να τα απαριθμούν. Περιστατικά ασήμαντα, ασυνεχή, αντιφατικά, παράλογα βίαια ή γελοία, χωρίς κλιμακώσεις, ψυχολογικό βάθος ή ηθικά διδάγματα. Στα κείμενα του Χαρμς οι σχέσεις αιτιότητας και αντιστοιχίας που επιτρέπουν στις λέξεις, το συντακτικό και τη γραμματική να λειτουργούν ως μέσο επικοινωνίας χάνουν την κανονιστική τους ισχύ και την εγκυρότητά τους. Έτσι, το νόημα μετατοπίζεται διαρκώς, υπονομεύοντας την ίδια τη γλώσσα ως τόπο συνάντησης στη βάση μιας κοινής εννοιολογικής συμφωνίας.

Η επεξήγηση και οι σταθερές ερμηνευτικές λύσεις συνεχώς διαφεύγουν. Έτσι, αποδομείται η ίδια την έννοια της σημασίας και της κατανόησης ως κάτι που εδράζεται σε μια κοινά αναγνωρίσιμη πραγματικότητα. Οι πρωταγωνιστές ωστόσο του Χαρμς, συνταγματάρχες με ονοματεπώνυμο και συγγραφείς όπως ο Πούσκιν και ο Γκόγκολ, μας υπενθυμίζουν ότι η γραφή του παραμένει άρρηκτα δεμένη με τον σύγχρονό το καθημερινό κόσμο. Έναν κόσμο που, όπως και η ίδια η γλώσσα παρουσιάζεται ως ένα παιχνίδι απρόβλεπτο το οποίο δεν υπακούει κατ’ ανάγκη σε σχέσεις ορθολογικής αιτιότητας.

Στο Ουπς η απορρύθμιση της λογικής και της συνοχής του κόσμου ενισχυμένη από τη θεατρική συνθήκη, όπου όλα δεν είναι άλλωστε παρά επιτέλεση, γίνεται καθρέφτης της σύγχρονης (θανατο)πολιτικής πραγματικότητας.

Οι πρωταγωνιστές άλλωστε του Χαρμς έχουν αντικατασταθεί από τον Τραμπ, τον "ηθοποιό Ζελένσκι", τον Πούτιν, τον Μακρόν, τον Νετανιάχου, τον Κυριάκο… Εκφραστές ενός πολιτικού λόγου που υποτιμά τη λογική και την αιτιότητα. Που σηκώνει τους ώμους με ένα "ουπς" σε κάθε δυστύχημα που προκαλεί και καταστρατηγεί ακόμη και τα τυπικά προσχήματα για τη νομιμοποίηση της βίας αναμασώντας κοινοτοπίες περί τάξης, ασφάλειας, προόδου, εθνικού συμφέροντος, ενίσχυσης της αγοράς και του κεφαλαίου.

Εγκληματικές αποφάσεις που ομολογούνται με ένα "ουπς το έκανα ξανά" και ξανά, όπως μας θυμίζει το ομώνυμο τραγούδι της Μπρίτνεϊ Σπίαρς που ακούγεται στην παράσταση. Ενός κόσμου στον οποίο η οικονομική ανάπτυξη παρουσιάζεται ως σπουδαιότερη από την ευημερία της ανθρώπινης ζωής. Ένός κόσμου στον οποίο η πολιτική επιτελείται ως θέαμα, με όρους αντίστοιχους με εκείνους του θεάτρου.

Αυτή η αντιστοίχιση με την καθημερινή εμπειρία ενισχύεται από την επιλογή των δύο μουσικών κομματιών για το κλείσιμο της παράστασης (να σημειωθεί η εξαιρετική μουσική επιμέλεια όλου του έργου). Το πρώτο "in den Kazerne" (στο στρατώνα) τη Μαρλέν Ντίτριχ φέρνει, τουλάχιστον για όσες/ους δεν μιλούν γερμανικά, το ύφος και την πικρή αίσθηση του δεύτερου παγκοσμίου πολέμου. Το "βροχή και σήμερα" με τη φωνή της Γαλάνη, που κλείνει την παράσταση επικυρώνει την αντιπολεμική διάθεση, υπενθυμίζοντάς μας πως όσοι πεθαίνουν στο μέτωπο -και όχι μόνο εκεί- είναι οι δικοί μας άνθρωποι και πως μαζί τους πεθαίνουμε και εμείς.

Το συναίσθημα ανασυστήνει το παράλογο του κόσμου, το τεχνητό του θεάτρου και έναν πολιτικό (υπερ)ρεαλισμό που μετρά τα φέρετρα - με σημαίες ή χωρίς- σαν στατιστικά στοιχεία. Κι έτσι, ο πραγματικός κόσμος και το προσωπικό επανανοηματοδοτούν το ανυπάκουο "βγάλσιμο της γλώσσας" των Nova Melancholia.

Το "Oops!" επανέρχεται για έξι μεθεορταστικές βραδιές ενός ιδιότυπου μεσοπολεμικού αβαν-γκαρντ καμπαρέ. 
Παρασκευή-Σάββατο-Κυριακή
21, 22, 23, 30, 31 Ιανουαρίου και 1η Φεβρουαρίου 2026