Η οικογένεια είναι ένα καρκίνωμα, το σπίτι μια φυλακή και η μάνα ένα τέρας – τα πάντα είναι αρνητικά φορτισμένα στο σύγχρονο αυτό ισπανικό οικογενειακό μελόδραμα που ανεβαίνει αποστασιοποιημένα και με καλές ερμηνείες.
«Οικογενειακό μελόδραμα σε δύο χρόνους» είναι ο υπότιτλος που δίνει στο έργο του «Ξένοι» (2004) ο πολυβραβευμένος Καταλανός Σέρτζι Μπελμπέλ (γενν. 1963). Ο Νίκος Μαστοράκης παίζει εύστροφα με αυτήν τη γραμμή ανάγνωσης του έργου. Δίχως να ενδίδει στο μελόδραμα, παρουσιάζει την ιστορία μιας μεσοαστικής οικογένειας στα ’60s και των απογόνων της στα ’00s με όρους νεο-νατουραλισμού. με βλέμμα θαρρείς αποτραβηγμένο, παρατηρώντας τους από κάπου μακριά. Το έργο εξασφαλίζει έως ένα βαθμό αυτό το περιθώριο. Ο Μπελμπέλ δεν δίνει περαιτέρω στοιχεία ιθαγένειας ή ψυχογραφίας. Δεν διευκρινίζει, δηλαδή, αν το διαμέρισμα στο οποίο εκτυλίσσεται –ομολογουμένως, με φωτογραφική ακρίβεια– η δράση, βρίσκεται στη Βαρκελώνη ή την Αθήνα.
Ούτε, όμως, κατοχυρώνει –ψυχολογικά ή κοινωνικά– τις ακραίες συμπεριφορές και τους ωμούς διαλόγους των προσώπων του. Πρόκειται, εξάλλου, μάλλον για υπερ-κατασκευές μεσοαστών, «αφηγήματα» δυσλειτουργικών ρόλων και ψευδοαρχετυπικές μορφές του τοξικού δυτικοευρωπαϊκού οικογενειακού περιβάλλοντος, εξωθημένες σε οριακές συνθήκες ιστορικοπολιτικής και κοινωνικής πίεσης. Τα πάντα έχουν τη λογική μιας κατασκευής σε αυτό το έργο-διαδοχή σύντομων σκηνών, διαρθρωμένων με τη λογική των κινηματογραφικών καρέ και, σε αυτή την παράσταση, βάσει ενός μάλλον προβληματικού ευρήματος-σκηνικού παιχνιδιού: την ερμηνεία διπλών ρόλων από έναν ηθοποιό ή/και του ίδιου ρόλου από δύο ηθοποιούς.
Σαν παράδειγμα, στην ιστορία που λαμβάνει χώρα στα ’60s, η Λυδία Κονιόρδου (φορώντας ρόμπα) είναι μια καρκινοπαθής μητέρα-δυνάστης και η Δανάη Σκιάδη η καταπιεσμένη κόρη της, η οποία «το σκάει» με τον μετανάστη του επάνω ορόφου. Στα ’00s όμως, την κόρη, που πλέον έχει μεγαλώσει, έχει εγκαταλειφθεί από τον σύζυγό της και έχει, επίσης, προσβληθεί από καρκίνο, ερμηνεύει και πάλι η Κονιόρδου (φορώντας παλ σύνολο πια), με τη Σκιάδη να παίζει πλέον την εγγονή και τον Θέμη Πάνου, ο οποίος στα ’60s έπαιζε τον πατέρα της, να κάνει τώρα τον θείο της. Μήπως όλο αυτό είναι ένα άνευ λόγου και αιτίας μπλέξιμο; Μήπως το έργο αδυνατεί να θέσει επιπλέον επίπεδα ανάγνωσης και συσχετισμών και εμμένει στα προφανή: η ενδοοικογενειακή τοξικότητα αναπαράγεται από γενιά σε γενιά, οι μετανάστες, όπως και η ομοφυλοφιλία, είναι πάντα ένα «θέμα», η έλλειψη επικοινωνίας και ανεκτικότητας είναι «κακά πράγματα» κ.ο.κ.; Μήπως, δηλαδή, συνιστά απλώς θεωρητική προσδοκία να λειτουργήσουν οι «Ξένοι» σαν μια αλληγορία για τη σαθρή ευρωπαϊκή οικογένεια; Ή, μήπως ενυπάρχει κάτι ακόμη πιο θλιβερό: μια πεσιμιστική ηθική νεοφιλελεύθερου πραγματισμού;
Αφήνω αυτά τα ανοιχτά ερωτήματα και κλείνω με την εξής βεβαιότητα: ο θίασος, με τη Λυδία Κονιόρδου να δίνει το μέτρο του δράματος και την ευθύβολη Δανάη Σκιάδη το σαρκαστικό πνεύμα του, με τη Μαρσέλα Λένα το φαρσικό στοιχείο και τον Θέμη Πάνου εκείνο της αποστασιοποίησης, ερμηνεύει πολυσήμαντα τους σχηματικούς ρόλους του Μπελμπέλ, ξεπερνώντας κατά πολύ το ίδιο το έργο. Παίζουν επίσης οι Παντελής Παπαδόπουλος, Δημήτρης Πασσάς, Κρις Ραντάνοφ, Νικόλας Χανακούλας και (εναλλάξ) δύο παιδιά.
ΕΘΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ - ΝΕΟ REX Πανεπιστημίου 48, 2103301881. Διάρκεια: 90΄.
Περισσότερες πληροφορίες
Ξένοι
Ένα έργο με θέμα τη «διαφορετικότητα» και τη διαχρονική ανάγκη των ανθρώπων για συνύπαρξη, αποδοχή και αλληλοκατανόηση.
