Πώς προέκυψε η απόφαση να ανεβάσεις τον "Φονιά";
Το έργο το γνώριζα, αλλά προέκυψε μια πολύ καλή συγκυρία. Ένιωσα ότι είχα πλέον γύρω μου τους ανθρώπους που θα μπορούσαν να ενσαρκώσουν αυτούς τους ρόλους. Τον Τάσο Σωτηράκη, τον Πανάγο Ιωακείμ, τον Βασίλη Κανελλόπουλο και τη Νικολέττα Κοτσαηλίδου, ηθοποιούς που θεώρησα κατάλληλους και που ήξερα ότι θα μπορούσαν να δουλέψουν ουσιαστικά μαζί. Κάποια στιγμή όλα αυτά συναντήθηκαν και δημιουργήθηκε η κατάλληλη συνθήκη για να προχωρήσουμε. Αυτό που με ενδιέφερε ήταν να μην αντιμετωπίσουμε το έργο επιφανειακά. Να μπούμε βαθύτερα στους χαρακτήρες, να αναζητήσουμε τις διαδρομές τους και να αναδείξουμε τις εντάσεις που υπάρχουν κάτω από την επιφάνεια. Ήθελα να φτάσουμε λίγο πιο βαθιά, να φωτίσουμε τις σχέσεις και να δημιουργήσουμε μια παράσταση με τη δική της εσωτερική οργάνωση.

Στην παράστασή σου, πόσο μακριά θέλησες να φτάσεις σε σχέση με αυτό που σου αποκάλυψε η πρώτη ανάγνωση του κειμένου;
Η ιστορία είναι συγκεκριμένη, αλλά με ενδιέφερε να διερευνήσω περισσότερο τους λόγους που οδηγούν στις εκρήξεις. Να καταλάβουμε τι προηγείται, τι συσσωρεύεται μέσα στους ανθρώπους και πώς τελικά εκτονώνονται αυτές οι ενέργειες μέσα από τις αντιπαραθέσεις τους. Το έργο σηκώνει αυτή την ένταση. Δεν ήθελα απλώς να αναπαραστήσω όσα διάβασα, αλλά να προχωρήσω λίγο παραπέρα από αυτό που ένιωσα στην πρώτη ανάγνωση. Να αναζητήσω τη βία που υπάρχει ήδη μέσα στις σχέσεις και να την αφήσω να εκδηλωθεί στη σκηνή.
Η σιωπή παίζει τεράστιο ρόλο στο έργο. Οι άνθρωποι συνεχίζουν να ζουν φαινομενικά κανονικά, ενώ από κάτω συσσωρεύεται μια τεράστια ένταση. Και ξαφνικά, μέσα σε μισή ώρα, η κουζίνα μετατρέπεται σε αρένα
Ποιες σύγχρονες ελληνικές πληγές πιστεύεις ότι καθρεφτίζονται στο κείμενο του Ευθυμιάδη;
Το σωφρονιστικό σύστημα, όπως λειτουργεί σήμερα. Όταν ένας άνθρωπος μπαίνει στη φυλακή, υπάρχει ο κίνδυνος να βγει χειρότερος αντί να γίνει καλύτερος. Αυτά είναι ζητήματα που εξακολουθούν να μας απασχολούν και δεν έχουν αντιμετωπιστεί ουσιαστικά. Ωστόσο, δεν θα έλεγα ότι ο "Φονιάς" αφορά αποκλειστικά την Ελλάδα. Δεν είναι ένα έργο που περιορίζεται στα ελληνικά σύνορα. Θα μπορούσε να αφορά εξίσου έναν άνθρωπο στη Γερμανία, στην Αυστραλία ή οπουδήποτε αλλού. Δεν έχει κάτι στενά τοπικό. Στον πυρήνα του βρίσκεται κάτι πολύ βαθύτερο και οικουμενικό: οι ανθρώπινες σχέσεις, η οικογένεια, η σχέση μάνας και γιου, οι ενοχές, η ευθύνη και η βία.

Στη δική σου ανάγνωση, ο Φονιάς είναι εκείνος που κρατά το όπλο ή εκείνος που τελικά σωπαίνει;
Με ενδιαφέρει πολύ η σχέση ανάμεσα στην κατανόηση και τη βία. Υπάρχουν άνθρωποι που κουβαλούν μέσα τους συγκεκριμένα βιώματα, συγκεκριμένες συνθήκες και τραύματα. Όταν η βία παράγεται, πρέπει να αναζητήσουμε τι την έχει γεννήσει. Αν δεν μπορείς να κατανοήσεις κάτι, δεν μπορείς πραγματικά να κατανοήσεις και το σύνολο της κατάστασης.
Και βέβαια υπάρχει η σιωπή.
Η σιωπή παίζει τεράστιο ρόλο στο έργο, είναι μια δύναμη από μόνη της. Οι άνθρωποι μπορεί να συνεχίζουν να ζουν φαινομενικά κανονικά, να μαγειρεύουν, να τρώνε, να λειτουργούν μέσα στην καθημερινότητά τους, ενώ από κάτω συσσωρεύεται μια τεράστια ένταση. Και ξαφνικά, μέσα σε μισή ώρα, όλα εκρήγνυνται. Η κουζίνα μετατρέπεται σε αρένα. Στο τέλος, και οι τέσσερις χαρακτήρες είναι ψυχικά διαλυμένοι. Ο Ευθυμιάδης έγραψε τον "Φονιά" σε μια Ελλάδα που έβγαινε από τα τραύματα του παρελθόντος και αναζητούσε την ταυτότητά της. Πενήντα χρόνια μετά, η ένταση του έργου παραμένει εντυπωσιακά επίκαιρη. Είναι ένα έργο πολύ κοντά μας. Αυτή η ένταση δεν ανήκει μόνο στην εποχή κατά την οποία γράφτηκε. Εξακολουθεί να μας αφορά, γιατί οι συνθήκες που γεννούν αυτές τις συγκρούσεις δεν έχουν εξαφανιστεί.

Τι είναι τελικά αυτό που κάνει τη δραματουργία του Ευθυμιάδη να αντέχει στον χρόνο;
Οι χαρακτήρες. Είναι υψηλού επιπέδου η δραματουργία του. Έχει δημιουργήσει τέσσερις ξεκάθαρους, ολοκληρωμένους χαρακτήρες, με πολύ μεγάλο ενδιαφέρον. Είναι αριστοτεχνικά γραμμένοι. Αυτή η καθαρότητα των χαρακτήρων είναι που επιτρέπει στο έργο να παραμένει ζωντανό και να συνομιλεί με διαφορετικές εποχές.
Η παράσταση δεν αποφεύγει τη σωματική και ψυχολογική βία. Υπήρξαν σκηνές που σε δυσκόλεψαν ή σε σόκαραν κατά τη διάρκεια της δουλειάς;
Φυσικά υπάρχουν τέτοιες σκηνές. Όμως, όταν δουλεύεις πάνω σε αυτές, γνωρίζεις τι υπάρχει από πίσω. Ξέρεις γιατί δημιουργήθηκαν αυτές οι οικογενειακές σχέσεις, γιατί οι άνθρωποι συμπεριφέρονται με αυτόν τον τρόπο και τι κουβαλά ο καθένας τους. Είναι ένα συνονθύλευμα συναισθημάτων που κάποια στιγμή συγκρούονται με άλλα συναισθήματα, τα οποία προέρχονται από εντελώς διαφορετικό πλαίσιο. Έτσι δημιουργείται μια μεγάλη συναισθηματική μάχη ανάμεσα και στους τέσσερις χαρακτήρες. Στο τέλος, αυτό που μένει είναι η ψυχική τους διάλυση.
Τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε μια έντονη στροφή προς το σύγχρονο ελληνικό έργο και προς σημαντικούς Έλληνες δραματουργούς του 20ού αιώνα. Πιστεύεις ότι έχουμε αρχίσει να συνομιλούμε πιο ουσιαστικά με τη δική μας δραματουργική παράδοση;
Υπάρχει τεράστια λογοτεχνική δύναμη σε αυτά τα έργα. Ο "Φονιάς" είναι ένα έργο με ξεκάθαρη θεατρική δραματουργία. Ένα από τα προβλήματα που εντοπίζω είναι ότι κάποιες φορές τα έργα μας εγκλωβίζονται υπερβολικά σε ένα περιβάλλον που γνωρίζουμε πολύ καλά, σε μια συγκεκριμένη δική μας πραγματικότητα. Έτσι μπορεί να χάνουν κάτι από την αντικειμενικότητα και την οικουμενικότητά τους. Το ζητούμενο είναι να μπορέσουμε να αναδείξουμε τη δύναμη αυτής της δραματουργίας χωρίς να την περιορίζουμε σε ένα στενά ελληνικό πλαίσιο.
Στις σκηνοθετικές σου επιλογές φαίνεται να σε ενδιαφέρουν ιδιαίτερα έργα που αγγίζουν βαθιά τον άνθρωπο και τα τραύματά του. Υπάρχει μια ιδιαίτερη οικειότητα με αυτή τη θεματική;
Με ενδιαφέρει να αναζητώ μια μορφή ομορφιάς μέσα στα έργα. Όχι απαραίτητα μια ομορφιά που βρίσκεται στις λέξεις, αλλά κάτι που αφορά την ψυχή. Μια ομορφιά που αναδύεται μέσα από τις σχέσεις, τις συγκρούσεις και όσα οι άνθρωποι δυσκολεύονται να εκφράσουν. Με ενδιαφέρουν πολύ τα νεοελληνικά έργα, γιατί αισθάνομαι ότι μιλούν τη δική μας γλώσσα. Έχουν κάτι οικείο, κάτι που αναγνωρίζουμε και που μας αφορά βαθιά.

Με την ομάδα Ασίπλα ήσασταν από τους πρώτους που μεταφέρατε το θέατρο έξω από τον παραδοσιακό θεατρικό χώρο. Έχεις κάνει θέατρο και μέσα σε φυλακές;
Στη φυλακή δεν έχω κάνει. Όμως, ναι, έχουμε υπάρξει από τις πρώτες ομάδες στην Αθήνα που ξεκινήσαμε να παρουσιάζουμε παραστάσεις σε μη συμβατικούς χώρους. Έχω κάνει θέατρο σε τουαλέτες του Bios, σε παλιές προσόψεις, σε εκκλησίες, σε πανηγύρια, σε άγονες περιοχές. Με ενδιαφέρει αυτή η αναζήτηση, η δυνατότητα να μετακινηθεί το θέατρο έξω από τα καθιερωμένα όριά του και να συναντήσει τον θεατή σε διαφορετικές συνθήκες.
Η ποίηση δεν βρίσκεται μόνο στις όμορφες λέξεις. Βρίσκεται στην ανάγκη της ψυχής να πει κάτι με τον δικό της τρόπο και στην ανάγκη μας να το ακούσουμε
Υπάρχει κάποια τέτοια εμπειρία που θυμάσαι έντονα;
Θυμάμαι μια παράσταση που βασιζόταν σε 59 πραγματικές αφηγήσεις του 20ού αιώνα, μέχρι τη Μεταπολίτευση. Ήταν ιστορίες που είχαν συλλεχθεί και παρουσιάζονταν σε πρώτο πρόσωπο. Από τους ανθρώπους των αφηγήσεων ζούσε μόνο μία γυναίκα, τότε 89 ετών. Κάποια στιγμή, ενώ ένας ηθοποιός αφηγούνταν την ιστορία της, εκείνη σηκώθηκε από τη θέση της, ανέβηκε στη σκηνή, τον αγκάλιασε και τον φίλησε. Συγκινήθηκε βαθιά και άρχισε να συνεχίζει η ίδια την ιστορία της. Ήταν μια στιγμή που δύσκολα μπορείς να σχεδιάσεις ή να επαναλάβεις. Εκεί καταλαβαίνεις ότι το θέατρο μπορεί να συναντήσει τη ζωή με έναν τρόπο απρόβλεπτο.

Έχεις πει ότι αναζητάς πάντα την ποίηση. Πού μπορεί να βρίσκεται η ποίηση σε ένα έργο τόσο σκληρό όσο ο "Φονιάς";
Η ποίηση και η ομορφιά είναι αυτό που με κρατάει στη ζωή. Το λέω κυριολεκτικά. Αν δεν υπήρχε η ομορφιά, δεν θα μπορούσα να βρω έναν άλλο λόγο για να ζήσω. Αυτά τα δύο είναι που με συγκινούν βαθιά. Η ποίηση, όμως, δεν βρίσκεται μόνο στις όμορφες λέξεις. Μπορεί να υπάρχει και σε μια σκληρή αφήγηση, σε μια δύσκολη σχέση, σε μια ανθρώπινη συμπεριφορά. Σκέψου τη σχέση της μάνας με τον γιο στον "Φονιά"· όλο αυτό το σύμπλεγμα, το έγκλημα, την ενοχή, την αγάπη και την εξάρτηση. Η ποίηση δεν είναι απαραίτητα κάτι όμορφο ή ευχάριστο. Βρίσκεται στην ανάγκη της ψυχής να πει κάτι με τον δικό της τρόπο και στην ανάγκη μας να το ακούσουμε. Βρίσκεται στην αγάπη, στην έγνοια, στο βλέμμα, σε αυτό που γεννιέται ανάμεσα στους ανθρώπους. Ακόμη και μέσα σε μια σκληρή ιστορία μπορεί να υπάρχει ποίηση.
Τι σου έχει χαρίσει το θέατρο και τι αισθάνεσαι ότι σου έχει κοστίσει;
Το θέατρο είναι το δεύτερο σπίτι μου. Μου έχει χαρίσει συνεργασίες με πολλούς ενδιαφέροντες ανθρώπους και πάρα πολλές συναισθηματικές εμπειρίες. Έχω ζήσει μέσα σε αυτό πολύ έντονα. Από την άλλη, έχω χάσει αρκετές ευκαιρίες στο θέατρο και στον κινηματογράφο, γιατί δεν είμαι άνθρωπος που μπορεί να περιμένει. Με ενδιαφέρει αυτό που συμβαίνει εδώ και τώρα. Δεν μπορώ εύκολα να λειτουργήσω με την αναμονή και τον σχεδιασμό για κάτι που ίσως έρθει αργότερα. Δεν θα έλεγα, όμως, ότι όλο αυτό μου έχει κοστίσει στην ψυχή μου.
Υπήρξε κάποιος άνθρωπος που θεωρείς δάσκαλό σου ή που σε επηρέασε καθοριστικά;
Δεν θα ξεχώριζα έναν συγκεκριμένο άνθρωπο. Φυσικά, πολλοί άνθρωποι με έχουν επηρεάσει. Εγώ, όμως, ήθελα να επινοήσω την τέχνη μου από την αρχή, να βρω τον δικό μου τρόπο. Θεωρώ πολύ σημαντικό να υπάρχουν σπουδαίοι άνθρωποι που μπορείς να θαυμάζεις. Να έχεις κάποιον μπροστά σου που να σου δημιουργεί την ανάγκη να προχωρήσεις, να προσπαθήσεις, να γίνεις καλύτερος. Αυτό που μου λείπει σήμερα είναι ακριβώς αυτή η δυνατότητα: να υπάρχουν άνθρωποι που να τους θαυμάζεις πραγματικά.
Έχεις την αίσθηση ότι το σύγχρονο θέατρο έχει απομακρυνθεί από τις αρχές του;
Φοβάμαι ότι έχουμε απομακρυνθεί λίγο από τις αρχές του θεάτρου, από τον Διόνυσο. Στη σκηνή πρέπει να υπάρχουν πολλές διαφορετικές σκηνικές γλώσσες, αλλά μία κοινή γλώσσα: η γλώσσα της αλήθειας. Αυτό είναι απαραίτητο, όποια μορφή κι αν επιλέξεις για να κάνεις μια παράσταση.
Ποιο είναι, για σένα, το θέατρο που έρχεται;
Το θέατρο που έρχεται είναι το θέατρο της αλήθειας. Το θέατρο που επιστρέφει στις ρίζες του. Ένα θέατρο στο οποίο δεν χρειάζονται απαραίτητα πολλά σκηνικά, κοστούμια και εξωτερικά μέσα για να δημιουργηθεί ένας ολόκληρος κόσμος. Πρέπει να επιστρέψουμε στο απλό. Όχι στο καθημερινό — είναι διαφορετικό το απλό από το καθημερινό. Να επιστρέψουμε στο σώμα, στο φως, στη φωνή, στην απλή μορφή της τέχνης του θεάτρου. Να ξαναβρούμε τον λόγο για τον οποίο θέλουμε να κάνουμε θέατρο. Γιατί σιγά σιγά τον ξεχνάμε και πολλοί δεν τον έχουν καταλάβει ποτέ.
Άρα, η επιστροφή στις ρίζες δεν είναι μια αισθητική επιλογή, αλλά ένας τρόπος να ξαναβρούμε τον λόγο ύπαρξης του θεάτρου;
Ναι. Πρέπει σιγά σιγά να συναντήσουμε ξανά τον λόγο για τον οποίο θέλουμε να κάνουμε θέατρο. Αυτό είναι το πιο σημαντικό.
Περισσότερες πληροφορίες
Ο φονιάς
Το ψυχολογικό δράμα της μεταπολιτευτικής εποχής, το πιο αντιπροσωπευτικό έργο του Ευθυμιάδη, μιλά με οξύτητα για τη βία, τη σιωπή, την οικογένεια, την ενοχή και την ευθύνη, με φόντο τη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα. Ύστερα από χρόνια εγκλεισμού στη φυλακή, ο Σάββας επιστρέφει στον κόσμο που άφησε πίσω του, κουβαλώντας το βάρος ενός εγκλήματος που καθόρισε τη ζωή του. Το σπίτι της αδελφής του γίνεται το σημείο μιας αναπάντεχης συνάντησης με πρόσωπα άρρηκτα δεμένα με το παρελθόν του. Όσο οι ώρες περνούν, καλά κρυμμένα μυστικά έρχονται στην επιφάνεια και σχέσεις χτισμένες πάνω στον φόβο, την ενοχή και την προδοσία δοκιμάζονται. Η αναζήτηση της αλήθειας μετατρέπεται σε μια αδυσώπητη ψυχολογική αναμέτρηση, όπου κάθε αποκάλυψη ανατρέπει τις βεβαιότητες και φέρνει τους ήρωες αντιμέτωπους όχι μόνο με όσα έκαναν, αλλά και με όσα επέλεξαν να αποσιωπήσουν.



