Η εικοσάχρονη διαδρομή του Άρη Μπινιάρη

Ο Άρης Μπινιάρης, ο οποίος συστήθηκε στο θεατρικό κοινό στις αρχές του 21ου αιώνα με την "Αντιγόνη" του Σοφοκλή, προέρχεται από καλλιτεχνική οικογένεια. Ξεκίνησε από το θέατρο του δρόμου, τους ξυλοπόδαρους και το fire juggling, στοιχεία τα οποία μετέφερε αργότερα και στις παραστάσεις του. Η σωματικότητα στο θεατρικό σύμπαν του εκφράζεται μέσω μιας ιδιαίτερης κινησιολογίας, η οποία συχνά αποδομεί και/ή κατακερματίζει το ανθρώπινο σώμα, το οποίο μοιάζει να συσπάται, να πάσχει, να θρηνεί, να υποφέρει. Δημιουργείται έτσι η αίσθηση της μύησης σε μια τελετουργία παραπέμποντας στην αρχαία τραγωδία και τον δομικό τρόπο ύπαρξης του χορού της. 

Οι παραστάσεις του Μπινιάρη έχουν άμεση σύνδεση τόσο με το τελετουργικό, όσο και με το παγανιστικό στοιχείο του αρχαίου δράματος. Σημαντικό ρόλο στην διαμόρφωση της θεατρικής γλώσσας του σκηνοθέτη έπαιξε η μετρική και η μουσικότητα του Άρη Ρέτσου στην σκηνική ανάγνωση της αρχαίας τραγωδίας. Ο Αρης Μπινιάρης σκηνοθέτησε αρχαίο δράμα από το υπόγειο του Bios στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση και από το Φεστιβάλ Αθηνών στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου. Κοινός τόπος όλων των παραστάσεων ήταν η έντονη τελετουργία, στην οποία οι ηθοποιοί έμοιαζαν να μυούνται μέσω της έντονης και ιδιότυπης σωματικότητάς τους. Παράλληλα, ακούσματα από συγκεκριμένες περιοχές της Ελλάδας, αλλά και η ροκ ή ηλεκτρονική μουσική πλαισίωναν τις παραστάσεις αρχαίου δράματος, όπως η "Αντιγόνη", οι "Βάκχες", οι "Πέρσες", η "Ηλέκτρα" του Σοφοκλή, ο "Προμηθέας Δεσμώτης", αλλά και οι "Όρνιθες. 

Από το αρχαίο δράμα στη σύγχρονη ελληνική ιστορία 

Η παράσταση η οποία έκανε ευρύτερα γνωστή τη σκηνοθετική δουλειά του Άρη Μπινιάρη, συγκεντρώνοντας παράλληλα γύρω του το νεανικό κοινό, ήταν το "Θείο Τραγί" του Γιάννη Σκαρίμπα, από τα αγαπημένα αναγνώσματα του ίδιου του σκηνοθέτη, το οποίο μετέφερε στη σκηνή σε δική του δραματουργία και μουσική με σύγχρονα ακούσματα. Ο Μπινιάρης εστίασε στο διονυσιακό στοιχείο του κειμένου και έστησε ένα οργιώδες περιβάλλον με ζωντανή, πρωτότυπη μουσική, δίνοντας στη σωματικότητα τον πρώτο λόγο. Το πάντρεμα της θεατρικής παράστασης με μια ροκ συναυλία έκανε την παράσταση θρυλική και δεν είναι τυχαίο ότι οι επαναλήψεις της συνεχίζουν να γεμίζουν ασφυκτικά τα θέατρα όπου ανεβαίνει μέχρι και σήμερα. 

Ο Μπινιάρης στρέφεται στη συνέχεια σε παραστάσεις των οποίων τη δραματουργία υπογράφει ο ίδιος και με τις οποίες θέλησε να μιλήσει για την ελληνική ιστορία και το παρελθόν. Με το "Ύψωμα 731" κινήθηκε στη γραμμή που είχε ήδη χαράξει με το "Θείο Τραγί", εγκαινιάζοντας επίσης τη γόνιμη συνεργασία του με το θέατρο Πορεία, η οποία θα γεννήσει αργότερα μια ακόμα ενδιαφέρουσα παράσταση, τον "Προμηθέα Δεσμώτη". Ο λόγος στο "Ύψωμα 731" ακούστηκε υπό τη συνοδεία ροκ-μέταλ μουσικής, η οποία συχνά δημιουργούσε την αίσθηση της δυστοπίας, αποτυπώνοντας τις συνθήκες πολέμου. Με αυτή την παράσταση ο Μπινιάρης αφηγήθηκε μια από τις πλέον δύσκολες και σημαντικές νίκες που κατάφερε ο ελληνικός στρατός κατά των ιταλικών στρατευμάτων στην αρχή του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.

Η φρίκη του πολέμου αποτυπώθηκε στη μουσική, τους φωτισμούς, το λόγο και τη συνολική κινησιολογία των δύο ηθοποιών και των τριών μουσικών, οι οποίοι, με τη χρήση black-light, θύμιζαν σκελετούς. Ο προβληματισμός του σκηνοθέτη για τη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα και κοινωνία αποτυπώθηκαν στη συνέχεια στο "'21", το οποίο αναφέρεται στην Ελληνική Επανάσταση, αλλά και με το "Χορό της Φωτιάς" στον οποίο ο σκηνοθέτης αφηγήθηκε τον ξεριζωμό των ποντίων. Και στις δύο παραστάσεις, το διονυσιακό στοιχείο ήρθε στο προσκήνιο και μέσω μιας μυσταγωγική τελετουργίας ο Μπινιάρης αφηγήθηκε δύο σημαντικές ιστορικές στιγμές του τόπου. 

Από τη σύγχρονη Ελλάδα στην παγκόσμια λογοτεχνία

Το 2024 ο σκηνοθέτης επανήλθε στον αισχυλικό "Προμηθέα" με ένα δικό του σχεδίασμα πάνω στο μύθο, αλλά στην νέα δεκαετία ο Μπινιάρης δείχνει να ολοκληρώνει, προς το παρόν, έναν κύκλο καλλιτεχνικής ενασχόλησης και να ανοίγει έναν άλλο. Αυτή τη φορά στρέφεται προς την παγκόσμια λογοτεχνία και η αρχή γίνεται με τη "Η φάρμα των ζώων" που ανεβαίνει στο Εθνικό Θέατρο το 2021, ενώ την ίδια χρονιά ακολουθεί ένα από τα πιο προφητικά, αλλά και δύσκολα έργα του Μπέρτολντ Μπρεχτ, η "Άνοδος του Αρτούρο Ούι".

Η παράσταση παιζόταν για τρεις συνεχόμενες χρονιές αποτυπώνοντας την επιτυχία του Μπινιάρη να επικοινωνήσει τους θεατρικούς του κώδικες με το πολυπληθές πλέον κοινό του και να μιλήσει για το φασισμό και την άνοδό του. Στο ίδιο θέμα θα επιστρέψει και το 2024 ανεβάζοντας το "Σαλό, 120 μέρες στα Σόδομα" στην Εθνική Λυρική Σκηνή. Ο σκηνοθέτης, ο οποίος δεν έχει αποχωριστεί από τη σκηνοθετική του φαρέτρα τις μάσκες, τη μουσική, αλλά και την ιδιαίτερη κινησιολογία, φέρνει στο "Σαλό" το παγανιστικό στοιχείο σε πρώτο πλάνο.

Το 2024 ανεβάζει στο Εθνικό Θέατρο τον "Φάουστ" του Γκαίτε και πλέον δείχνει να επικεντρώνεται στον άνθρωπο και την αγωνία της ύπαρξης. Στα Θεατρικά Βραβεία Κοινού 2025 από το "αθηνόραμα" ο "Φάουστ" του Άρη Μπινιάρη αναδείχθηκε καλύτερη παράσταση για τη σεζόν 2024-25.  Η επιτυχημένη παράσταση, η οποία παίχτηκε για δύο συνεχόμενες χρονιές, δείχνει την πιο επισταμένη ενασχόληση του σκηνοθέτη με τον άνθρωπο σε ένα δυστοπικό και σαθρό κοινωνικό περιβάλλον, όπως γίνεται σαφές στη συνέχεια με την "Δίκη" του Κάφκα που ανεβάζει ο σκηνοθέτης το 2025.

Η "Δίκη" για δεύτερη χρονιά

Η "Δίκη" συνεχίζεται και τη φετινή σεζόν και ανεβαίνει στο θέατρο ARK. Βασισμένη στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Φραντς Κάφκα, η παράσταση ακολουθεί τον ήρωα, Τζόζεφ Κ., ο οποίος προσπαθεί να ζήσει εν μέσω ενός διεφθαρμένου και σαθρού κοινωνικού και πολιτικού οικοδομήματος. Στο ρόλο του Τζόζεφ Κ. είναι ο Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος, ενώ μαζί του είναι οι Εβίτα Αγαΐτση,  Αλέξης Βιδαλάκης,  Αγγελική Δεληθανάση,  Θανάσης Ισιδώρου,  Βασίλης Καζής,  Κωνσταντίνος Μαγκλάρας, Κλέαρχος Παπαγεωργίου, Σωτήρης Τσακομίδης και Νικόλας Χατζηβασιλειάδης.

"Dogville"

Παράλληλα, ο Μπινιάρης σκηνοθετεί φέτος το "Dogville". Γνωστό από την ταινία που εμπνεύστηκε και σκηνοθέτησε για τη μεγάλη οθόνη ο Λαρς φον Τρίερ, το "Dogville" κινείται γύρω από τη θεματική της κοινωνικής εκμετάλλευσης και του σάπιου κοινωνικού ιστού. Ο Μπινιάρης δείχνει να συνεχίζει στο δρόμο που κινήθηκε με την "Άνοδο του Αρτούρο Ούι", τόσο δραματουργικά, όσο και σκηνικά, αφού το "Dogville" φαίνεται να αποτελεί τον ιδανικό καμβά όπου θα αποτυπώσει το όραμά του με την τελετουργική κινησιολογία, αλλά και τη δημιουργική μουσική. 

Συντελεστές

Η παράσταση ανεβαίνει σε συμπαραγωγή με την Τεχνηχώρος Θεατρικές Παραγωγές και μετάφραση Αντώνη Γαλέου. Η δραματουργική επεξεργασία ανήκει στην Έρι Κύργια, ενώ παίζουν οι Γιάννης Αναστασάκης,  Βαγγελιώ Ανδρεαδάκη,  Μαντώ Γιαννίκου,  Μυρτώ Γκόνη,  Αλεξάνδρα Καζάζου,  Ιερώνυμος Καλετσάνος,  Πηνελόπη Μαρκοπούλου,  Μάριος Παναγιώτου,  Φώτης Στρατηγός,  Γιώργος Συμεωνίδης,  Βασίλης Τρυφουλτσάνης και Πηνελόπη Τσιλίκα.

Προπώληση: more.com