Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος: Οι αγαπημένες μας παραστάσεις του

Τριάντα χρόνια συμπλήρωσε η "Νέα Σκηνή Τέχνης", που ίδρυσε ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος το 1995 και συστήθηκε στο κοινό με τη "Φιλονικία" του Μαριβώ, στον Τεχνοχώρο υπό σκιάν. Δύο χρόνια αργότερα, το 1997, η νεοσύστατη εταιρεία απέκτησε τη μόνιμη στέγη της στη συμβολή των οδών Θαρύπου και Αντισθένους στο Νέο Κόσμο και από τότε το Θέατρο του Νέου Κόσμου λειτουργεί ως μια πραγματική κυψέλη καλλιτεχνικής δραστηριότητας και συνάντησης πολλών δημιουργών^. στις τρεις σκηνές του (κεντρική, δώμα, κάτω χώρος) φιλοξενήθηκαν δεκάδες παραστάσεις που άφησαν το αποτύπωμά τους στο σύγχρονο ελληνικό θέατρο, είτε σε σκηνοθεσία του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου είτε από άλλους/ες δημιουργούς.

Αν και ξεκίνησε με Μαριβώ και αργότερα, στα εγκαίνια του νέου χώρου, με τον "Κοινό λόγο" της ΄Έλλης Παπαδημητρίου, ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος στράφηκε κυρίως σε σύγχρονα ξένα έργα με έντονο κοινωνικό και πολιτικό προβληματισμό, τα περισσότερα από τα οποία παρουσιάζονταν για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Με αυτόν τον τρόπο, το ελληνικό κοινό ήρθε σε επαφή με σημαντικές φωνές του σύγχρονου διεθνούς θεάτρου μέσα από έργα αιχμηρά και επίκαιρα: "Βρωμιά", "Σφαγείο", "Motortown", "Οι σεξουαλικές νευρώσεις των γονιών μας", "Ορφανά", "Παράσιτα", "Λαμπεντούζα", "Η τριλογία των Λήμαν Μπράδερς", "Μια άλλη Θήβα" κ.ά.

Από πολύ νωρίς, επίσης, ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος υποδέχτηκε στο Θέατρο του Νέου Κόσμου νεότερους σκηνοθέτες της επόμενης γενιάς. Στις σκηνές του παρουσιάστηκαν μερικές από τις πρώτες σημαντικές δουλειές δημιουργών που αργότερα ξεχώρισαν (όπως η θρυλική "Κατσαρίδα" των Μαυρογεωργίου–Γάκη, οι πρώτες παραστάσεις των 4Frontal και του Γιάννη Καλαβριανού) και ταυτόχρονα πολλοί ηθοποιοί που σήμερα διαπρέπουν στο ελληνικό θέατρο έκαναν εκεί μερικές από τις πρώτες αξιοσημείωτες εμφανίσεις τους (Μαρία Κίτσου, Γιώργος Γάλλος, Γιώργος Παπαγεωργίου, Κόρα Καρβούνη, Μιχάλης Οικονόμου κ.ά.), και κάποιοι/ες τιμήθηκαν με τα βραβεία Χορν και Μερκούρη για τις ερμηνείες τους. Εξάλλου, αν κάτι διακρίνει τη σκηνοθετική διαδρομή του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου εκτός από το προσεκτικά επιλεγμένο ρεπερτόριο είναι η δημιουργία παραστάσεων που εμπιστεύονται τη δύναμη της υποκριτικής ερμηνείας και εστιάζουν στην παρουσία των ηθοποιών.

Οι αγαπημένες παραστάσεις της Τώνιας Καράογλου

"Ορφανά", 2010

Ο Ντένις Κέλι έγραψε τα "Ορφανά" το 2009 -ένα έργο που εστιάζει στη βία, το ρατσισμό, την ξενοφοβία και την κοινωνική απομόνωση που πλήττουν τις σύγχρονες κοινωνίες-, εδραιώνοντας τη φήμη του ως έναν από τους σημαντικούς συνεχιστές του in-yer-face theatre. Την επόμενη κιόλας χρονιά, το 2010, ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος παρουσίασε το έργο σε πανελλήνια πρώτη. Με λόγο άμεσο, ωμό, κοφτό και ασθματικό, η παράσταση αποτέλεσε μια γροθιά στο στομάχι, αλλά και έβαλε έναν καθρέφτη απέναντί μας, αναδεικνύοντας πόσο λεπτή είναι η γραμμή που χωρίζει τον "κανονικό" άνθρωπο από τη ρατσιστική βία. Αξιοσημείωτες ήταν οι ερμηνείες των τριών πρωταγωνιστών, του ΄Όμηρου Πουλάκη, του Μιχάλη Οικονόμου και της Μαρίας Κίτσου, η οποία τιμήθηκε με το βραβείο Μελίνα Μερκούρη για την ερμηνεία της ΄Έλεν. Και βέβαια δεν μπορεί να μην επισημανθεί το πόσο καίρια ήταν η δραματουργική επιλογή του Θεοδωρόπουλου, καθώς η παράσταση ανέβηκε σε μια ιδιαίτερα φορτισμένη συγκυρία, την περίοδο που η Ελλάδα και ειδικότερα η Αθήνα- βίωνε τη δική της σκληρή πραγματικότητα, με την έξαρση των ρατσιστικών επιθέσεων εναντίον μεταναστών να αποτελούν μια ανησυχητική καθημερινότητα. Η παράσταση, έτσι, δεν περιορίστηκε στην καλλιτεχνική της ποιότητα, αλλά συμπορεύτηκε με την πραγματικότητα, λειτούργησε ως κοινωνική αναφορά.

"Λαμπεντούζα", 2016

΄Άλλη μια καίρια επιλογή του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου, με ένα έργο για τη μάστιγα της προσφυγικής κρίσης σε πρώτη πανελλήνια παρουσίαση, λίγο μετά την ευρωπαϊκή πρεμιέρα του. Το έργο του ουγγροεβραϊκής καταγωγής Βρετανού συγγραφέα και ακτιβιστή ΄Άντερς Λουστγκάρτεν, πιστό στη γραμμή του αφηγηματικού θεάτρου, φέρνει στη σκηνή δύο καθημερινούς αντιήρωες που κουβαλούν πάνω τους το βάρος της εποχής μας: έναν Ιταλό ψαρά που περισυλλέγει από τη θάλασσα της -κάποτε ειδυλλιακής- Λαμπεντούζα τα σώματα πνιγμένων προσφύγων και μια Κινεζοβρετανίδα φοιτήτρια στο Λονδίνο, που εργάζεται σε εταιρεία είσπραξης οφειλών, χτυπώντας καθημερινά πόρτες ανθρώπων βυθισμένων στα χρέη.

Δύο σκληρές όψεις της σύγχρονης κοινωνικής πραγματικότητας, δύο ζωές που συνθλίβονται μέσα στις αντιφάσεις του ίδιου συστήματος, δύο ιστορίες μέσα από τις οποίες ο συγγραφέας μιλάει με συγκλονιστική απλότητα και αμεσότητα για κάτι που μοιάζει όλο και πιο σπάνιο: την ανάγκη για έναν νέο ανθρωπισμό. Αυτή η βαθιά ανθρώπινη διάσταση βρήκε τη θέση της στην ευαίσθητη, ζεστή και διακριτικά ποιητική σκηνοθεσία του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου, που προσέγγισε το υλικό με καθαρότητα και εσωτερικότητα. Στη σκηνή, ο Αργύρης Ξάφης υπήρξε καθηλωτικός, αφηγούμενος με σπαρακτική ανθρωπιά  τη σκοτεινότερη ίσως όψη της εποχής μας, ενώ η Χαρά-Μάτα Γιαννάτου έδωσε φωνή στη ματαιωμένη και οργισμένη νιότη, με τους δύο ηθοποιούς να συμβάλλουν σε μια παράσταση καθαρή, ουσιαστική και βαθιά συγκινητική.

"Ο γιος", 2020

Το έργο του Φλοριάν Ζελέρ αφηγείται μια βαθιά ανθρώπινη ιστορία γύρω από την εφηβική κατάθλιψη και παρουσιάστηκε και αυτό σε πανελλήνια πρεμιέρα από τον Βαγγέλη Θεοδωρόπουλο, δύο μόλις χρόνια μετά τη συγγραφή του. Στον πυρήνα της ιστορίας βρίσκεται μια οικογένεια σε κρίση, με κεντρικό ήρωα τον Νικολά, έναν έφηβο που βυθίζεται σταδιακά στην κατάθλιψη, προσπαθώντας να διαχειριστεί το διαζύγιο των γονιών του. Το έργο προσεγγίζει με καθαρότητα και ειλικρίνεια ένα οδυνηρό θέμα, χωρίς ωραιοποιήσεις αλλά και με μια βαθιά τρυφερότητα απέναντι στους χαρακτήρες του.

Η σκηνοθεσία του Θεοδωρόπουλου υπήρξε λιτή και ουσιαστική, εστιασμένη στον ηθοποιό και στη συναισθηματική αλήθεια της σκηνής. Αποφεύγοντας περιττούς εντυπωσιασμούς,  ο Θεοδωρόπουλος δημιούργησε ένα καθαρό σκηνικό πεδίο όπου οι σχέσεις των προσώπων και η δραματική ένταση μπορούσαν να αναπτυχθούν με ακρίβεια και μέτρο. Αυτή ακριβώς η σκηνοθετική οικονομία, σε συνδυασμό με την ευαισθησία με την οποία προσεγγίστηκε το θέμα, ήταν που κατέστησαν την παράσταση μία από τις πιο ουσιαστικές στη διαδρομή του σκηνοθέτη, ενώ και πάλι απολαύσαμε ωραίες ερμηνείες από τον Λάζαρο Γεωργακόπουλο, τη Δέσποινα Κούρτη, την ΄Άννα Καλαϊτζίδου και ειδικά από τον Δημήτρη Κίτσο, στον καίριο ρόλο του Νικολά.

"H τριλογία των Λήμαν Μπράδερς", 2021

΄Όπως υποδηλώνει και ο τίτλος, το έργο του Στέφανο Μασίνι παρακολουθεί την πορεία τριών Εβραίων μεταναστών από τη Βαυαρία, που έφτασαν στη Νέα Υόρκη το 1844 και κατόρθωσαν να χτίσουν μια τεράστια οικονομική αυτοκρατορία, και διατρέχει περισσότερο από ενάμιση αιώνα  Ιστορίας, καταλήγοντας στη δραματική κατάρρευση της τράπεζας το 2008, η οποία και σηματοδότησε την παγκόσμια οικονομική κρίση.  Η σκηνική πρόκληση του έργου είναι τεράστια: τρεις μόνο ηθοποιοί καλούνται να αφηγηθούν και να ενσαρκώσουν δεκάδες πρόσωπα και γεγονότα, διατρέχοντας περισσότερα από 160 χρόνια καταιγιστικών γεγονότων.

Εκεί ακριβώς βρισκόταν και η μεγάλη επιτυχία της παράστασης που σκηνοθέτησε -και πάλι σε πανελλήνια πρώτη- ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος. Με ευρηματικότητα, ρυθμό και απόλυτη σκηνική πειθαρχία, έδωσε το βήμα σε τρεις συναρπαστικούς ηθοποιούς, για αξιομνημόνευτες ερμηνείες, καθώς καθ’ όλη την παράσταση μετακινούνταν από ρόλο σε ρόλο και από την αφήγηση στη δράση, δημιουργώντας έναν πυκνό θεατρικό κόσμο σχεδόν αποκλειστικά με τα εκφραστικά τους μέσα. Ο Μάκης Παπαδημητρίου, ο Αργύρης Ξάφης και ο Μιχάλης Οικονόμου απέδειξαν πώς ένα φαινομενικά "οικονομικό" έπος μπορούσε να μετατραπεί σε συναρπαστικό θέατρο. Με ακρίβεια, χιούμορ και δραματική ένταση, κατόρθωσαν να δώσουν ανθρώπινη διάσταση σε μια ιστορία που αφορά όχι μόνο την άνοδο και την πτώση μιας οικονομικής δυναστείας, αλλά και τον ίδιο τον μύθο του καπιταλιστικού ονείρου. Ακριβώς αυτή η σύμπραξη απαιτητικού υλικού, λιτής σκηνικής προσέγγισης και τριών εξαιρετικών ερμηνειών ήταν που κατέστησαν την παράσταση μία από τις σημαντικότερες της σκηνοθετικής διαδρομής του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου.

"Ο τρόμος του κροκόδειλου", 2024

Η κακοποίηση και η πατριαρχική βία συναντούν την αδελφική και γυναικεία αλληλεγγύη, στο έργο της Ιρλανδής συγγραφέα Μέγκαν Τάιλερ, που μας σύστησε ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος - ένα έργο πολυεπίπεδο, που έχει μεν πολιτικό background, καθώς η δράση διαδραματίζεται στη Βόρεια Ιρλανδία κατά την περίοδο των Ταραχών, αλλά δεν διστάζει και να παίξει με τα θεατρικά είδη, καθώς ο άμεσος ρεαλισμός του δίνει τη θέση του στο γκροτέσκο και το μαύρο χιούμορ.

Η παράσταση του Θεοδωρόπουλου ανέδειξε αυτή τη σύνθετη θεματολογία, αξιοποιώντας τις ερμηνείες στο έπακρο και διατηρώντας άψογα την ισορροπία ανάμεσα στο δραματικό, το γκροτέσκο και το κωμικό στοιχείο. Με έλεγχο του ρυθμού και προσοχή στη λεπτομέρεια, η παράσταση απέφυγε τον διδακτισμό και το υπερ-παίξιμο, ενώ ταυτόχρονα ενίσχυσε τη δραματική ένταση και τη συγκινησιακή αλήθεια των χαρακτήρων. Και βέβαια μας χάρισε δύο απολαυστικότατες ερμηνείες από την ΄Άννα Καλαϊζίδου και τη Σύρμω Κεκέ, που απέδωσαν με ακρίβεια τη δυναμική και την πολυπλοκότητα των χαρακτήρων τους. Ο τρόπος με τον οποίο η Σύρμω Κεκέ μεταμορφώθηκε από την ενοχική "καλή κόρη" σε αδίστακτη τιμωρό, ενώ η ΄Άννα Καλαϊτζίδου απέδιδε με ένταση την εξεγερμένη, ντόμπρα και εκρηκτική αδερφή της, ήταν καθηλωτικός.

Οι αγαπημένες παραστάσεις της Μαρίας Κρύου

Είναι δύσκολο να επιλέξω, γιατί κάθε παράσταση του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου μου έχει αφήσει κάτι πολύ δικό της - όλες έχουν κάτι ξεχωριστό. Τελικά, διάλεξα εκείνες που με έκαναν να σκεφτώ, να νιώσω και να θυμηθώ εποχές, καθώς και παραστάσεις που, πέρα από την αισθητική τους αξία, μου έδωσαν έναν καθρέφτη για να κοιτάξω τον εαυτό μου και να αναρωτηθώ πώς σχετίζομαι με όσα συμβαίνουν γύρω μου.

Κάποιες από αυτές είχαν δύσκολα ή πρωτότυπα θέματα, όπου ο Θεοδωρόπουλος δεν "φοβήθηκε" το κείμενο· αντίθετα, το ανέδειξε με κάθε δυνατό μέσο. Από την πρώτη μέχρι την τελευταία σκηνή, τα συναισθήματά μας εναλλάσσονται από την αποστροφή στη συμπάθεια και από τη φρίκη στο γέλιο - και αυτό είναι κάτι που πάντα μου αρέσει στις δουλειές του. Ενδεικτικά, ξεχωρίζω…

"Κοινός Λόγος", 1997 & 2013

Ο "Κοινός λόγος" της Ελλης Παπαδημητρίου, ήταν μια συγκλονιστική παράσταση ήδη από το 1997, με πρωταγωνίστριες τις Σούλα Αθανασιάδου, Ανθή Ανδρεοπούλου, Μαρία Κατσανδρή, Εύα Νέδου και Γιώτα Φέστα, όταν ο Θεοδωρόπουλος μετέτρεψε σε απίστευτο σκηνικό γεγονός τις μαρτυρίες ανωνύμων από τη Μικρά Ασία μέχρι τα μετέπειτα χρόνια του Εμφυλίου. Το έργο επανήλθε το 2013 στην Πειραιώς 260, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, με εξαιρετικές ηθοποιούς – Λυδία Κονιόρδου, Ελένη Κοκκίδου, Μαρία Κατσανδρή, Ελένη Ουζουνίδου, Τάνια Παλαιολόγου – να ζωντανεύουν το λόγο του παρελθόντος. Η αίσθηση της ιστορικής μνήμης συνδυαζόταν με ζωντάνια και ένταση, και ο Θεοδωρόπουλος μας έκανε να φεύγουμε δακρυσμένοι αλλά πλούσιοι σε συγκίνηση και σκέψη.

"Motortown", 2007

Το έργο του Σάιμον Στίβενς με καθήλωσε από την πρώτη στιγμή. Αν και πρόκειται για μια ιστορία πολέμου, ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος εστίασε στο ρεαλισμό και στη βία της καθημερινής ζωής ενός νέου στρατιώτη που επιστρέφει από τον πόλεμο, αναδεικνύοντας την αποξένωση, την ένταση και την ψυχολογική σύγκρουση του ήρωα. Η σκηνοθεσία του ακολούθησε την ουσία του έργου, όχι με εντυπωσιακά σκηνικά ή υπερβολικά εφέ, αλλά με σχεδόν νατουραλιστική απόδοση και έντονη ερμηνεία των ηθοποιών.

Ξεχώρισε η ερμηνεία του Γιώργου Γάλλου στον ρόλο του Ντάννυ (βραβείο Δημήτρης Χορν), που ένιωθες δίπλα σου, σαν φίλο, ενώ ο Μάκης Παπαδημητρίου απέδωσε συγκλονιστικά τον αυτιστικό αδελφό του. Υπέροχο και δεμένο το υπόλοιπο καστ — Κωνσταντίνα Λυπηρίδου, Πάνος Δεντάκης, Αιμιλία Βάλβη, Πέτρος Λάρκου και Νίκος Ζάγκας- βοήθησε να αναδειχθεί η ένταση, η ειλικρίνεια και τα ερωτήματα που αφήνει η παράσταση.

"Εχθροί εξ αίματος", 2008

Ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος έκανε μια επιλογή που δείχνει πόσο αγαπά τα ρίσκα: ανέβασε την απρόβλεπτη κωμωδία του Αρκά, όπου πρωταγωνιστούν τα ίδια τα εσωτερικά μας όργανα και όχι άνθρωποι — μια ιδέα που αιφνιδιάζει και προκαλεί γέλιο και σκέψη συγχρόνως. Πήρε ένα σατιρικό, υπερρεαλιστικό κείμενο και το μετέφερε με ευρηματικό, μαύρου χιούμορ τρόπο στη σκηνή. Η παράσταση — όπου τα πρωταγωνιστικά πρόσωπα είναι τα εσωτερικά όργανα ενός ανθρώπινου σώματος —έγινε ένα σκηνικό παιχνίδι γεμάτο απρόβλεπτες αντιπαραθέσεις, αντιθέσεις και ξεκαρδιστικούς διαλόγους, που απέδειξαν τα βαθύτερα ανθρώπινα πάθη και συμπεριφορές μέσω σπαρταριστών καταστάσεων. Ωραίο το πρωταγωνιστικό τρίο Λαέρτης Μαλκότσης, Ανδρέας Κωνσταντίνου και Παντελής Δεντάκης ανέδειξαν το χιούμορ και το συμβολικό βάθος, ποντάροντας στην ένταση των ερμηνειών και στην οργανική σύνδεση τους με το μαύρο κωμικό ύφος του πρωτότυπου έργου.

"Ποιος σκότωσε το σκύλο τα μεσάνυχτα", 2018

Η επιλογή του έργου του Σάιμον Στήβες ανέδειξε την κοινωνική ευαισθησία του Θεοδωρόπουλου, για μία ακόμα φορά. Το έργο προσεγγίζει τον κόσμο του αυτισμού χωρίς διδακτισμό, αλλά με βαθιά ενσυναίσθηση και ο Θεοδωρόπουλος χρησιμοποίησε έναν ευρηματικό σκηνοθετικό χειρισμό, μετατρέποντας τη σκηνή σε έναν "ζωντανό" χάρτη του μυαλού του ήρωα. Η επιλογή του Γιάννη Νιάρρου στον πρωταγωνιστικό ρόλο αποδείχθηκε ιδιοφυής. Ο Νιάρρος, με μια καθηλωτική και σωματική ερμηνεία, απέδωσε με απόλυτη ακρίβεια την πολυπλοκότητα του Κρίστοφερ, κερδίζοντας δίκαια το βραβείο Χορν.

Δίπλα του, όλο το καστ (Μαρία Καλλιμάνη, Αλεξάνδρα Αϊδίνη, Θέμης Πάνου, Μαρία Κατσανδρή, Θύμιος Κούκιος, Γιώργος Γιαννακάκος, Βάσια Χρήστου, Σπύρος Κυριαζόπουλος) λειτούργησε ως ένα καλοκουρδισμένο σύνολο, προσφέροντας μια παράσταση που ισορροπούσε μοναδικά ανάμεσα στο χιούμορ και τη συγκίνηση, ευαισθητοποιώντας το κοινό πάνω στη διαφορετικότητα.

"Ο γιός", 2019

Στην παράσταση του έργου του Φλοριάν Ζελέρ, το πρώτο που μου έκανε εντύπωση ήταν πόσο βοήθησε ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος τον Δημήτρη Κίτσο να αποδώσει όλες τις συγκρούσεις και τις αμφιβολίες ενός 17χρονου μετά τον χωρισμό των γονιών του. Η ερμηνεία του ήταν συγκλονιστική και η καθοδήγηση του σκηνοθέτη έδωσε στον χαρακτήρα βάθος και φυσικότητα. Η σκηνοθεσία του Θεοδωρόπουλου ήταν λιτή αλλά ισχυρή: οι σκηνές εστίαζαν στην ένταση και τα συναισθήματα, χωρίς να χάνουν ρεαλισμό και αλήθεια. Το υπόλοιπο καστ — Λάζαρος Γεωργακόπουλος, Δέσποινα Κούρτη, Άννα Καλαϊτζίδου και Γιώργος Μακρής — συνέβαλε στο δραματικό βάθος. Αυτό το ταλέντο του Θεοδωρόπουλου, μέσα σε σκηνογραφική λιτότητα, να αναδεικνύει συναισθήματα, χαρακτήρες και πρωταγωνιστές, κάνει κάθε παράσταση μια πραγματικά καθηλωτική σκηνική πρόταση.