Στην πρόβα της πολυαναμενόμενης παράστασης "Λόλα"

Καθώς μπαίνεις στο χώρο όπου γίνονται οι πρόβες της "Λόλας", που κάνει πρεμιέρα στο Παλλάς στις 30 Ιανουαρίου, η αίσθηση είναι άμεση και σχεδόν σωματική. Η νύχτα της Τρούμπας είναι παρούσα στον αέρα, στις κινήσεις, στις παύσεις. Η αίθουσα πάλλεται από ενέργεια. Οι τρεις βασικοί πρωταγωνιστές –Έλλη Τρίγγου, Γιάννης Στάνκογλου και Γιώργος Γάλλος– δοκιμάζουν σκηνές που σχετίζονται με το μοιραίο τρίγωνο Λόλα-Άρης-Στέλιος, ενώ γύρω τους άλλοι δεκαεννέα ηθοποιοί κινούνται, επαναλαμβάνουν δράσεις, συγχρονίζονται με το φως, τη μουσική, τις κάμερες.

Η Έλλη Τρίγγου, με τη βοήθεια του χορογράφου Άντι Τζούμα, αφιερώνει χρόνο σε ένα σαγηνευτικό χορευτικό νούμερο της Λόλας, ο Γιώργος Γάλλος (Στέλιος) και ο Γιάννης Στάνκογλου (Αρης) "παλεύουν" με μαχαίρια κι ένα κοινό γύρω τούς επευφημεί, καταδικάζει, σχολιάζει και ο Νίκος Αρβανίτης (Δεσμοφύλακας) έρχεται να φέρει τη δικαιοσύνη. Υπάρχει μια έκρηξη δημιουργίας, μια πρόβα που θυμίζει ταυτόχρονα θεατρικό εργαστήρι και κινηματογραφικό γύρισμα.

Στο κέντρο της σκηνής στέκεται ο σκηνοθέτης Χρήστος Σουγάρης, ο ενορχηστρωτής της μεγάλης καλλιτεχνικής ομάδας. Παρατηρεί με προσήλωση κάθε λεπτομέρεια: πώς πέφτει το σώμα μετά από μια απειλή, πώς συγκρατείται μια ανάσα πριν από μια εξομολόγηση, πότε η ένταση πρέπει να μείνει υπόγεια και πότε να ξεσπάσει.

Ζητά να ξαναδεί σκηνές, διορθώνει, μιλά χαμηλόφωνα στους ηθοποιούς, δείχνει στάσεις, ρυθμούς, βλέμματα. Δεν επιβάλλεται, συνομιλεί. "Δεν πιστεύω στο σκηνοθέτη-δάσκαλο", λέει. "Ο σκηνοθέτης είναι σαν μαέστρος ορχήστρας. Καθοδηγεί, δίνει ρυθμό και ενέργεια, αλλά σέβεται απόλυτα την επαγγελματική αυτονομία των ηθοποιών". Αυτή η φιλοσοφία διαπερνά όλη την πρόβα. Η συνεργασία είναι ο πυρήνας της δημιουργίας

Κινηματοθέατρο: όταν η κάμερα γίνεται συμπρωταγωνιστής

Η πρόβα θυμίζει κινηματοθέατρο. Τέσσερις κάμερες παρακολουθούν τη δράση, έτοιμες να "πιάσουν" κάθε έκφραση, κάθε μικρή δόνηση του προσώπου. Κι όμως, η σκηνή δεν χάνει τίποτα από τη ζωντανή της δύναμη. Αντίθετα, αποκτά ένα νέο βάθος. Όπως λέει η Έλλη Τρίγγου, "έχουμε έναν έξτρα παρτενέρ: την κάμερα. Αλλά πρέπει να νιώθουμε και να ζούμε τη σκηνή κανονικά, σαν να μην υπάρχει". Η κάμερα εδώ δεν λειτουργεί ως φίλτρο, αλλά ως μεγεθυντικός φακός της αλήθειας.

Η σκηνοθεσία συνδυάζει τρία επίπεδα: τη θεατρική mise en-scène, την κινηματογραφική παρακολούθηση και τη σκηνοθεσία της εικόνας με προβολές και συνεχή ροή σκηνικού. Ο σχεδιασμός των βίντεο, τον οποίο υπογράφει επίσης ο Χρήστος Σουγάρης, συνομιλεί διαρκώς με τους συνεργάτες του. "Η χρήση της κάμερας επιτρέπει στο θεατή να παρακολουθεί σε βάθος τις εκφράσεις και την ερμηνεία των χαρακτήρων, κάτι που αλλιώς θα χανόταν", εξηγεί ο Σουγάρης. "Το κινηματοθέατρο με γοήτευε πάντα. Εδώ το χρησιμοποιούμε περίπου στο 80% της παράστασης, χωρίς να παρεμβαίνει στην παρουσία των ηθοποιών".

Από την ταινία στο σήμερα: μια νέα, σκοτεινή ανάγνωση

Η "Λόλα", βασισμένη στο εμβληματικό φιλμ νουάρ του Ντίνου Δημόπουλου σε σενάριο Ηλία Λυμπερόπουλου, με πρωταγωνιστές την Τζένη Καρέζη, τον Νίκο Κούρκουλο, τον Παντελή Ζερβό και τον Διονύση Παπαγιαννόπουλο, επιστρέφει στη σκηνή όχι ως αναπαράσταση, αλλά ως επανεγγραφή.

"Χρησιμοποιήσαμε το σενάριο του Λυμπερόπουλου ως εφαλτήριο", λέει ο Σουγάρης, που υπογράφει και τη διασκευή, "αλλά έγραψα ένα θεατρικό έργο από την αρχή. Σεβαστήκαμε τη ραχοκοκαλιά της ιστορίας – το τρίγωνο Λόλα-Άρης-Στέλιος, την προδοσία, τη σύγκρουση, την τελική λύση. Δεν υπάρχει happy end. Μιλάμε για τη νύχτα, τη ματσίλα, την πατριαρχία, τα δικαιώματα των γυναικών. Και κάτι ακόμα: συχνά τα μεγαλύτερα θύματα της πατριαρχίας είναι οι ίδιοι οι άντρες". Η παράσταση δεν νοσταλγεί τη δεκαετία του ’60· την απογυμνώνει. Τα κοστούμια της Εύας Γουλάκου και το σκηνικό της Τίνας Τζόκα χτίζουν έναν κόσμο ωμό, αισθησιακό και βίαιο, χωρίς εξωραϊσμούς.

Νέοι ρόλοι, νέες γυναικείες στρατηγικές επιβίωσης

Στη σκηνική ανάγνωση προστίθενται νέοι ρόλοι, όπως η Ζωή και η Μαριάννα, που φωτίζουν διαφορετικές όψεις της γυναικείας επιβίωσης στην Τρούμπα. Η Μαριάννα αποκτά τραγουδιστική διάσταση, με πρωτότυπη μουσική του Τζεφ Βάγγερ, ενώ η Ζωή αναδεικνύει τη δύναμη της προσαρμογής μέσα σε ένα ανδροκρατούμενο σύστημα.

Η κίνηση του Άντι Τζούμα οργανώνει τα σώματα με ακρίβεια, μετατρέποντας τις σκηνές βίας και έντασης σε χορογραφημένες εκρήξεις. Οι σκηνές μάχης, σχεδιασμένες από τον Χάρη Γεωργιάδη, είναι ωμές αλλά ελεγχόμενες, αποφεύγοντας τον εντυπωσιασμό. Ο σχεδιασμός ήχου του Χρήστου Λαμπρόπουλου λειτουργεί υποδόρια, σαν παλμός της νύχτας, ενώ η τεχνική υποστήριξη βίντεο του Ιγνάτιου Σκανδάλη και η δουλειά των εικονοληπτριών Μαγδαληνής Παναγιωτάκη και Γεωργίας Αδάμη εξασφαλίζουν ότι κάθε λεπτομέρεια φτάνει στο θεατή. Οι φωτισμοί του Αλέκου Αναστασίου θα δημιουργήσουν έναν κόσμο σκιών, αντανακλάσεων και νυχτερινής έντασης.

Η Λόλα ως Γκίλντα της Τρούμπας

"Η Λόλα είναι μια προσωπικότητα αντίστοιχη της Γκίλντας", λέει ο Σουγάρης, αναφερόμενος στο φιλμ του Τσαρλς Βίντορ. "Είναι το μεγάλο αστέρι της νύχτας. Δουλεύει ως κονσομασιόν, ως σεξεργάτρια, όχι από επιλογή αλλά από ανάγκη. Είναι θύμα, αλλά ταυτόχρονα ισχυρή και μπροστά από την εποχή της".

Η Έλλη Τρίγγου προσεγγίζει τη Λόλα ως μια γυναίκα εγκλωβισμένη σε έναν κύκλο βίας που δεν ανήκει μόνο στο παρελθόν. "Η Λόλα ζει μέσα σε ένα περιβάλλον βίας και πατριαρχίας, που δεν περιορίζεται στην Τρούμπα εκείνης της εποχής, αλλά υπάρχει και σήμερα πίσω από κλειστές πόρτες. Η παράσταση αναδεικνύει τη διαχρονικότητα αυτών των φαινομένων, καθώς η κοινωνία συνεχίζει να δημιουργεί παρόμοιες ανισότητες και εγκλωβισμούς".

Στην καρδιά της παράστασης βρίσκεται το τρίγωνο Λόλα-Άρης-Στέλιος. Οι σκηνές τους δουλεύονται με εμμονή στη λεπτομέρεια και οι υπόλοιποι χαρακτήρες που τους περιβάλλουν γίνονται συναισθηματικοί καταλύτες.

Ο Γιάννης Στάνκογλου μιλά για τον Άρη ως έναν άνθρωπο που αλλάζει: "Η φυλακή τον μεταμορφώνει. Φιλοσοφεί, κατανοεί τα λάθη του, προσπαθεί να είναι ήσυχος μέσα του, ειδικά απέναντι στη Λόλα. Είναι αγριεμένος, αλλά ικανός να αγαπήσει βαθιά. Ο έρωτάς του για τη Λόλα δεν είναι απλός – τον οδηγεί και τον αλλάζει. Ταινίες όπως η "Λόλα” ή τα "Κόκκινα Φανάρια” σού αφήνουν πολύ έντονη μνήμη, με ιστορίες έρωτα, κρίσης και ανθρώπων γύρω τους, που, αν και με μικρό ρόλο, έχουν μεγάλο ενδιαφέρον. Υπάρχουν τρία κύρια θέματα στο έργο: η πατριαρχία (ο ρόλος των ανδρών και οι κοινωνικοί κανόνες), ο έρωτας (η ένταση και η χημεία μεταξύ των χαρακτήρων) και η εκδίκηση (η ανάγκη για προστασία και δίκαιο)".

Ο Στέλιος, τον οποίο υποδύεται ο Γιώργος Γάλλος, είναι ο αδιαμφισβήτητος "βασιλιάς" της Τρούμπας. Αδίστακτος, βίαιος, χειριστικός. "Προσπαθώ να αποφύγω την απλοϊκή περιγραφή ενός "κακού”", λέει ο ηθοποιός. "Ο Στέλιος κρατά τις υποσχέσεις του, πληρώνει καλά, οργανώνει τις πράξεις του αθόρυβα. Η μεγάλη του αδυναμία είναι ο παθιασμένος έρωτάς του για τη Λόλα. Όλα θολώνουν από αυτό. Έχουν περάσει 63 χρόνια από την ταινία. Παρ’ όλα αυτά ανακαλύπτουμε ότι κάποιες αντιλήψεις παραμένουν ίδιες. Γι' αυτό και η διασκευή, ενώ κρατάει τη δομή και το ύφος του σεναρίου, εστιάζει με περισσότερη διαύγεια αλλά και μεγαλύτερη ελευθερία στα θέματα της κακοποίησης και της έμφυλης βίας. Πάντα με κέντρο τη μάχη επιβίωσης της γυναίκας μέσα σ´ αυτό τον σκληρό, ανδροκρατούμενο κόσμο".

Ένας ζωντανός οργανισμός

Η πρόβα δεν τελειώνει και η ενέργεια είναι πανταχού παρούσα. Η "Λόλα" είναι ένας ζωντανός οργανισμός που αναπνέει μέσα από τους ηθοποιούς του συνόλου: Μαρίζα Τσάρη, Κωνσταντίνος Σειραδάκης, Δημήτρης Μπίτος, Τάσος Σωτηράκης, Κώστας Ξυκομηνός, Κλεοπάτρα Μάρκου, Στέφανος Μουαγκιέ, Πανάγος Ιωακείμ, Έλενα Βακάλη, Χάρης Γεωργιάδης, Πάνος Κούγιας, Νεφέλη Παπαναστασοπούλου, Ιωάννης Τζεδάκης, Δημήτρης Δημάκης, Γιάννης Ίτσιος, Έλσα Λουμπαρδιά, Χρόνης Στρίκος, Νεφέλη-Φραντζέσκα Βλαχούλη.

Η Τρούμπα ζωντανεύει ξανά και δεν είναι μια ανάμνηση, αλλά ένας καθρέφτης. Και η νύχτα, όπως λέει ο σκηνοθέτης, είναι ο χώρος όπου η αλήθεια δεν μπορεί πια να κρυφτεί. Συμφωνούμε με τον Χρήστο Σουγάρη που θεωρεί απολύτως θεμιτό και αναγκαίο ένας καλλιτέχνης να επιστρέφει σε παλαιότερα κείμενα ή έργα, αρκεί να υπάρχει πίσω από αυτό μια σοβαρή σκέψη. "Όχι μια μουσειακή αναπαλαίωση, όχι μια νοσταλγική αναπαραγωγή επειδή κάτι είναι "αγαπημένο”. Αυτό το θεωρώ φτωχό καλλιτεχνικά. Εκείνο που με ενδιαφέρει πάντα είναι η ερμηνεία, η οπτική. Αλλιώς δεν θα είχε νόημα να ανεβαίνει τίποτα ξανά".

> Περισσότερο θέατρο και όλες οι παραστάσεις της Αθήνας, στον οδηγό θεάτρου του 'α'.