"Ο σκύλος, η νύχτα και το μαχαίρι": Πολύ κακό για το "τίποτα";

Τρεις εξαιρετικοί, ακάματοι, υπεράνω κάθε προσδοκίας ηθοποιοί, μια άψογη -σε αισθητικό και τεχνικό επίπεδο- παράσταση και μια δυναμική σκηνοθεσία, που όμως αφήνεται στη θολούρα ενός προβληματικού -και, τελικά, αδιάφορου- κειμένου. Έτσι θα περιέγραφα εν συντομία τις εντυπώσεις μου από την παράσταση του έργου του Μάριους φον Μάγενμπουργκ, "Ο σκύλος, η νύχτα και το μαχαίρι", που σκηνοθέτησε ο πολλά υποσχόμενος και ικανότατος Γιώργος Κουτλής. Αν προχωρούσα εκτενέστερα, θα προσέθετα το παράδοξο συναίσθημα της ανίας που αισθάνθηκα, ενώ η παράσταση έκανε τα πάντα για να μεταδώσει εντελώς αντίθετα vibes. Κι όμως.

Γυρνώντας και ξαναγυρνώντας την παράσταση στο μυαλό μου, δεν μπορώ να μη σταθώ στον παράγοντα "κείμενο". Γραμμένο το 2008 από τον συνεργάτη δραματουργό της θρυλικής Σαουμπίνε (τον ίδιο που μας έχει χαρίσει τον "Άσχημο"), το έργο είναι μια παράδοξη παραβολή που διαδραματίζεται σε έναν δυστοπικό, ίσως μελλοντικό τόπο. Κεντρικός ήρωας είναι ένας άνδρας που ονομάζεται Μ -ούτε ο ίδιος θυμάται το όνομά του-, ο οποίος ένα βράδυ, χωρίς να θυμάται πώς, βρίσκεται μόνος σε μια άγνωστη περιοχή της πόλης του. Εκεί συναντάει έναν άνδρα που κρατάει ένα λουρί σκύλου (τον οποίο ψάχνει) και ένα μαχαίρι. Οι δύο άνδρες θα έρθουν στα χέρια, ο Μ θα μαχαιρωθεί αλλά και θα ανταποδώσει το χτύπημα, και από εδώ ξεκινάει ένας κυκεώνας παράδοξων γεγονότων, γνωριμιών και κυνηγητού: θα βρει καταφύγιο στο σπίτι μιας κοπέλας, θα κινδυνεύσει όμως από την αδερφή της, θα καταφύγει στο αστυνομικό τμήμα και από εκεί στη φυλακή, θα γλιτώσει παρά τρίχα την εκτέλεση, θα απευθυνθεί για βοήθεια στο νοσοκομείο και θα καταλήξει τελικά με το κορίτσι που τον έσωσε, σε ένα -κάπως ανοιχτό αλλά και μάλλον απογοητευτικό- happy end.

Όσο εξελίσσεται η δράση, θα καταλάβουμε ότι σε αυτόν τον απειλητικό, μετα-αποκαλυπτικό μη-τόπο, που κινείται μεταξύ πραγματικότητας και επιστημονικής φαντασίας, κατοικούν άνθρωποι αλλά και πλάσματα που αν και μοιάζουν ανθρώπινα μπορεί να μην είναι, πως οι άνθρωποι που συναντάει ο Μ έχουν την ίδια όψη, πως κάποιοι από αυτούς δεν τον αναγνωρίζουν την αμέσως επόμενη στιγμή, πως ένας τεράστιος λιμός έχει οδηγήσει τους κατοίκους στον κανιβαλισμό, πως ζουν υπό την απειλή άγριων λύκων που παραμονεύουν στα περίχωρα.

Το έργο έχει παραλληλιστεί με τη "Δίκη" του Κάφκα -προσωπικά διέκρινα μακρινή συγγένεια και με τον "Βόιτσεκ" του Μπίχνερ-, προφανώς λόγω του μοτίβου του ασθματικού κυνηγητού ενός ανθρώπου που βρίσκεται σε έναν εφιαλτικό κυκεώνα, αλλά κάθε ομοιότητα σταματάει εδώ. Κι αυτό γιατί στο έργο του Μάγενμπουγκ, τουλάχιστον όπως το γνώρισα μέσα από τη συγκεκριμένη σκηνική μεταφορά, σε καμία στιγμή δεν δημιουργείται αίσθηση απειλής, κλειστοφοβικής ατμόφαιρας, ή πολύ περισσότερο οποιοσδήποτε προβληματισμός για τις αναγωγές που δημιουργεί αυτή η παραβολή - και δεν εννοώ ότι θα έπρεπε ο Μάγενμπουργκ να στοχεύσει εκεί που στοχεύει ο Κάφκα ή ο Μπίχνερ. Αν, όμως, ο Μάγενμπουργκ ήθελε να κάνει ένα σχόλιο για το δυστοπικό παρόν ή μέλλον αυτού του κόσμου, για την "ανθρωποφαγική" εποχή μας, για τον "κανιβαλισμό" των σύγχρονων σχέσεων ή για την επιτακτική ανάγκη να σωθούμε μέσω της αγάπης, δεν νομίζω ότι τα κατάφερε. Αυτό που κατάφερε είναι να συνθέσει ένα έργο που επαναλαμβάνεται βασανιστικά και το οποίο παρακολουθείς απλώς για να δεις "τι άλλο ‘περίεργο’ θα συμβεί" (δηλαδή, μία ακόμη συνάντηση που καταλήγει στην αιματοχυσία).

Ούτε ο σκηνοθέτης από την πλευρά του έδειξε την επιθυμία να προσφέρει κάποια ερμηνεία για όλα αυτά που διαδραματίζονται επί σκηνής, να φωτίσει το έργο υπό κάποιο πρίσμα. Κύριο μέλημα και βασικό γνώρισμα της παράστασης ήταν να δώσει θεατρική υπόσταση στους κώδικες των σπλάτερ ταινιών: γκροτέσκο, αίματα, μαύρο χιούμορ, παραδοξότητα. Εξαιρουμένων των παραπάνω, η παράσταση είναι εξαιρετική. Κατ’ αρχήν, τα λόγια είναι φτωχά για να περιγράψουν και να επαινέσουν τις ερμηνείες του Βασίλη Μαγουλιώτη (στο ρόλο του Μ) και κυρίως του Θάνου Λέκκα και της Δήμητρας Βλαγκοπούλου, που εναλλάσσονται σε πολλαπλούς ρόλους, τους οποίους αποδίδουν συγκλονιστικά. Έπαινος για τις ερμηνείες αποδίδεται φυσικά και στον σκηνοθέτη, στον οποίον επίσης πρέπει να αναγνωριστεί η δημιουργία του άψογου, ατμοσφαιρικού σκηνικού σύμπαντος, το οποίο συνδιαμόρφωσαν αποφασιστικά η Εύα Γουλάκου στα σκηνικά και κοστούμια, ο Τάσος Παλαιορούτας στους φωτισμούς, ο Jeph Vanger στη σύνθεση της πρωτότυπης μουσικής και στο σχεδιασμό ήχου και ο Αλέξανδρος Βαρδαξόγλου στην επιμέλεια κίνησης.