Ήταν λίγο πριν τα μεσάνυχτα όταν προσγειωθήκαμε στο αεροδρόμιο της Τύνιδας, μετά από μια πτήση 2 περίπου ωρών. Ο οδηγός μας περίμενε απ’ έξω και, μέσα στη νύχτα, πήραμε το δρόμο για τη Μεδίνα της Τύνιδας. Όσο πλησιάζαμε, οι δρόμοι άρχισαν να στενεύουν και τα φώτα να λιγοστεύουν. Υπήρχε κάτι μυστηριακό στην πρώτη αυτή διαδρομή, σαν να μην είχαμε φτάσει ακόμη πραγματικά στην Τυνησία αλλά να περνούσαμε σιγά σιγά σ’ έναν άλλο κόσμο. Το αυτοκίνητο σταμάτησε σ’ έναν από τους δρόμους γύρω από την παλιά πόλη και από εκεί συνεχίσαμε με τα πόδια, -καθώς τα στενά της Μεδίνας δεν είναι φτιαγμένα για αυτοκίνητα, παρά μόνο για ανθρώπους και γάτες- ανάμεσα σε κλειστά μαγαζιά, βαριές πόρτες και σκοτεινά δρομάκια που τη νύχτα έμοιαζαν ακόμη πιο αινιγματικά. Ήταν από εκείνες τις αφίξεις που σε κάνουν να αντιληφθείς από την πρώτη στιγμή ότι δεν βρίσκεσαι απλώς σ’ έναν ακόμη προορισμό.
Η Μεδίνα τη μέρα και τα παραδοσιακά Dar
Στην ίδια φιλοσοφία των μαροκινών Riad, η λέξη "Dar" σημαίνει ουσιαστικά "σπίτι" στα αραβικά και τα παραδοσιακά dar της Τυνησίας είναι συνήθως σπίτια οργανωμένα γύρω από μια εσωτερική αυλή, έναν προστατευμένο ιδιωτικό κόσμο που κρατά έξω τον θόρυβο της πόλης. Το ξενοδοχείο μας Dar Ben Turkia είναι ένα τέτοιο παραδοσιακό σπίτι που έχει μετατραπεί σε μικρό boutique aparthotel, στην καρδιά της Μεδίνας, με μόλις οκτώ σουίτες και μια ταράτσα που κοιτάζει πάνω από τις στέγες της παλιάς Τύνιδας.
Το επόμενο πρωί, το πρωινό μας είχε στρωθεί στην ταράτσα και αποτέλεσε ίσως τον καλύτερο τρόπο για να συστηθώ στην πόλη. Από εκεί ψηλά η Μεδίνα έμοιαζε σχεδόν ήσυχη, μέχρι να κατέβεις στους δρόμους της και να σε καταπιεί ο πολύχρωμος, θορυβώδης και λίγο χαοτικός κόσμος της.
Η Μεδίνα της Τύνιδας είναι από τις παλαιότερες αραβομουσουλμανικές πόλεις του Μαγκρέμπ, με ιστορία που φτάνει πίσω στον 7ο αιώνα, και σήμερα αποτελεί Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Περίπου 700 ιστορικά μνημεία βρίσκονται μέσα στον πυκνό αστικό της ιστό: τζαμιά, παλάτια, μαυσωλεία, παλιές ισλαμικές σχολές, γνωστές ως medersas, παραδοσιακά σπίτια και souks. Εγώ, βέβαια, δεν είχα καμία διάθεση να τα μετρήσω. Ήθελα απλώς να χαθώ ανάμεσά τους.
Στα στενά με τα souks εμφανίζονταν η μία μετά την άλλη οι μικρές εκπλήξεις: ψάθινες τσάντες σε φυσικές και έντονες αποχρώσεις, χαλιά και κιλίμια στοιβαγμένα μέχρι το ταβάνι, μπαχαρικά σε μικρούς λόφους από κόκκινο, κίτρινο, πορτοκαλί και πράσινο, αρώματα, σαπούνια, κεραμικά, φανάρια και πολύχρωμα φωτιστικά. Ανάμεσά τους Τυνήσιοι τεχνίτες σφυροκοπούσαν με επιμονή μεταλλικούς δίσκους, ενώ πίσω από πόρτες μπορούσες να διακρίνεις εσωτερικές αυλές με καμάρες και περίτεχνα πλακάκια.
Κάποια στιγμή, καθώς περπατούσα στα στενά της Μεδίνας, ένας Τυνήσιος με πλησίασε και, μ’ εκείνον τον τρόπο που έχουν οι έμποροι εδώ να σε κάνουν να λες "ας ρίξω μια ματιά", με παρέσυρε από τον δρόμο και τον ακολούθησα στο μαγαζί του. Ήταν γεμάτο μικρά μπουκαλάκια με αρώματα. Άρχισε να μου ανοίγει το ένα μετά το άλλο, να μου δίνει να μυρίσω διαφορετικές μυρωδιές και να μου μιλά για τα αρώματα της Τυνησίας. Γιασεμί, άνθη πορτοκαλιάς, τριαντάφυλλο και αρωματικά έλαια περνούσαν από τη μύτη μου το ένα μετά το άλλο. Τελικά, ανάμεσα σε όλες αυτές τις μυρωδιές, κατέληξα να αγοράσω ένα μικρό μπουκαλάκι. Μάλλον έτσι γίνονται οι περισσότερες αγορές στη Μεδίνα: ξεκινάς απλώς μια βόλτα και καταλήγεις να φεύγεις με κάτι που δεν ήξερες ότι ήθελες.
Είναι δύσκολο να μη σκεφτείς το Μαρόκο. Μόνο που εδώ όλα μου φάνηκαν κάπως πιο raw, λιγότερο "στημένα" για τον επισκέπτη και περισσότερο σαν μια πόλη που συνεχίζει να ζει με τους δικούς της ρυθμούς. Και αυτό ακριβώς ήταν που μου άρεσε.
Το πρώτο μας βράδυ, το δείπνο στο Dar El Jeld (5-10, rue Dar El Jeld) ήρθε να συμπληρώσει αυτή την πρώτη εικόνα. Το εστιατόριο στεγάζεται σ’ ένα αποκατεστημένο παραδοσιακό σπίτι της Μεδίνας και η ατμόσφαιρα είναι από εκείνες που σε κάνουν να ξεχνάς για λίγο ότι βρίσκεσαι σε εστιατόριο. Οι χώροι ανοίγουν γύρω από αυλές και παραδοσιακά αρχιτεκτονικά στοιχεία, ενώ στο τραπέζι η τυνησιακή κουζίνα συστήνεται μέσα από αρώματα και μπαχαρικά αλλά κι ένα εξευρωπαϊσμένο εσάνς.
Μια ημέρα στην Kairouan, την τέταρτη ιερότερη πόλη του Ισλάμ
Την επόμενη μέρα αφήσαμε την Τύνιδα και πήραμε το δρόμο για την Kairouan, αφού φόρεσα τη τζελάμπα, το μακρύ φαρδύ χιτώνα με κουκούλα που φοριέται στα μουσουλμανικά κράτη για σεβασμό στους ιερούς χώρους. Η πόλη Kairouan ιδρύθηκε το 670 και γνώρισε μεγάλη ακμή τον 9ο αιώνα, ενώ θεωρείται μία από τις σημαντικότερες ιερές πόλεις του Μαγκρέμπ. Η Μεδίνα της, με τα τείχη, τα στενά δρομάκια και τα παραδοσιακά σπίτια, ανήκει από το 1988 στα Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Στην καρδιά της βρίσκεται το Μεγάλο Τζαμί της Kairouan, το παλαιότερο κι ένα από τα πιο ιερά τζαμιά στη Βόρεια Αφρική. Η σημερινή του μορφή, που χαρακτηρίζεται από ισλαμική αρχιτεκτονική, χρονολογείται κυρίως στον 9ο αιώνα και το εσωτερικό του είναι γνωστό για τις μαρμάρινες και πορφυρίτινες κολόνες του, ενώ η μεγάλη αυλή και ο χαρακτηριστικός τετράγωνος μιναρές, που θυμίζει ρωμαϊκό φρούριο, δημιουργούν μια εικόνα σχεδόν επιβλητική.
Και μετά αρχίσαμε πάλι να περπατάμε. Κάπου στη βόλτα μας μπήκαμε σ’ ένα τουριστικό μαγαζί. Ανεβήκαμε στον επάνω όροφο χωρίς να ξέρουμε τι μας περιμένει και ξαφνικά βρεθήκαμε μπροστά σε μια ολόκληρη ομάδα Ελλήνων που παρακολουθούσε επίδειξη χαλιών, αλά Μοιραράκη. Το ακόμη πιο απρόσμενο; Ο Τυνήσιος που έκανε την παρουσίαση μιλούσε αρκετά καλά ελληνικά. Από όλες τις τουριστικές εμπειρίες που μπορείς να έχεις σ’ ένα ταξίδι, αυτή ήταν σίγουρα από τις πιο σουρεαλιστικές.
Συνεχίσαμε με το Μαυσωλείο του Κουρέα, το Sidi Sahab. Πρόκειται για το μαυσωλείο του Abu Zama el-Balaoui, κουρέα και συντρόφου του Προφήτη Μωάμεθ, και ένα από τα σημαντικά θρησκευτικά μνημεία της Kairouan. Διάσημο για την εκπληκτική ομορφιά του, διαθέτει γαλήνιες εσωτερικές αυλές με λευκά μάρμαρα και αψίδες που θυμίζουν τα παλάτια της Αλάμπρα στη Γρανάδα και τοίχους καλυμμένους με πολύχρωμα, χειροποίητα ανδαλουσιανά και τυνησιακά κεραμικά.
Και από την ισλαμική ιστορία περάσαμε, σχεδόν χωρίς προειδοποίηση, στη Ρωμαϊκή Αφρική. Στη μικρή πόλη El Jem υψώνεται ένα από τα πιο εντυπωσιακά ρωμαϊκά μνημεία της Τυνησίας: το τεράστιο αμφιθέατρο του 3ου αιώνα, το μεγαλύτερο Κολοσσαίο της Βόρειας Αφρικής, με χωρητικότητα που υπολογίζεται περίπου στους 35.000 θεατές. Χτισμένο γύρω στο 238 μ.Χ., στη θέση της αρχαίας Thysdrus, μοιάζει σχεδόν εξωπραγματικό μέσα στη σημερινή μικρή αυτή πόλη. Στέκεσαι μπροστά στις αψίδες του και για λίγο δυσκολεύεσαι να πιστέψεις ότι αυτό το τεράστιο ρωμαϊκό αμφιθέατρο βρίσκεται στην Τυνησία και όχι κάπου πολύ πιο κοντά στη Ρώμη. Πρόκειται, άλλωστε, για το τρίτο μεγαλύτερο ρωμαϊκό αμφιθέατρο στον κόσμο.
Ο απόλυτος προορισμός για παραδοσιακές τυνησιακές γεύσεις
Επιστρέψαμε στην Τύνιδα και το βράδυ καταλήξαμε στο διάσημο εστιατόριο Bab Tounès (3, rue de l’ ancienne douane), με πολύ local πρόσημο στην είσοδο της Μεδίνας, για τυνησιακές γεύσεις και ένα ακόμη βράδυ που κύλησε χωρίς βιασύνη. Ένα τυνησιακό δείπνο ξεκινάει πάντα με ψωμί και harissa, την παραδοσιακή τυνησιακή πάστα από καυτερές πιπεριές, σκόρδο, κόλιανδρο και ελαιόλαδο. Δοκιμάσαμε το απόλυτο finger food της Τυνησίας, το Brik, με τραγανό, τηγανητό φύλλο, γεμιστό με αυγό, τόνο ή κιμά. Η παραδοσιακή σαλάτα mechouia περιλαμβάνει ψητές πιπεριές, ντομάτες και σκόρδο, ψιλοκομμένα και περιχυμένα με ελαιόλαδο, που συνήθως γαρνίρεται με τόνο και βραστά αυγά. Πέρα από το πολύ δημοφιλές –και εθνικό πιάτο της Τυνησίας- couscous που διαφέρει από το μαροκινό, γιατί είναι πιο πικάντικο και κόκκινο, μαγειρεμένο σε σάλτσα ντομάτας και harissa, δοκιμάσαμε και το Kabkabou, ένα ιδιαίτερο πιάτο με φέτα ψαριού μαγειρεμένο σε πλούσια κόκκινη σάλτσα ντομάτας με κάπαρη, ελιές και τουρσί, που χαρίζουν μια ευχάριστη οξύτητα. Εγώ ξεχώρισα το παραδοσιακό τυνησιακό πιάτο kamounia, με βάση το κύμινο, με σουπιά και γαρίδες σε κόκκινη, αρωματική σάλτσα. Αξιομνημόνευτη από τα κατάστιχα του ουρανίσκου μας είναι και η Ojja, η οποία μοιάζει με το δικό μας καγιανά, με αυγά μαγειρεμένα με ντομάτα, πιπεριές, και συχνά με τοπικό λουκάνικο merguez. Το mloukhia είναι ίσως το πιο ιδιαίτερο και παραδοσιακό πιάτο της Τυνησίας με αποξηραμένα φύλλα μολόχας/ γιούτας που μαγειρεύονται αργά με μοσχάρι, δημιουργώντας μια πλούσια, βαθιά και νόστιμη σκούρα σάλτσα.
Χαμάμ, ψηφιδωτά και μια βουτιά στην ιστορία
Αν υπάρχει ένας τρόπος να ξεκινήσεις μια μέρα στην Τυνησία, είναι μάλλον το χαμάμ. Στο Dar Ben Turkia το χαμάμ βρίσκεται μέσα στο ίδιο το κατάλυμα και, μετά τις προηγούμενες ημέρες, ήταν ακριβώς αυτό που χρειαζόμουν. Στην τυνησιακή κουλτούρα το χαμάμ δεν είναι απλώς μια υπηρεσία ευεξίας αλλά μια ολόκληρη παράδοση γύρω από το μπάνιο, την περιποίηση και τη χαλάρωση. Και φυσικά ακολούθησε τσάι. Γιατί στην Τυνησία ακόμη και ένα φλιτζάνι τσάι μπορεί να γίνει ολόκληρη ιεροτελεστία. Δεν είναι κάτι που πίνεις βιαστικά πριν φύγεις. Κάθεσαι, περιμένεις, κοιτάς τα πλακάκια γύρω σου, δοκιμάζεις. Και κάπως έτσι αρχίζεις να μπαίνεις στον ρυθμό του τόπου.
Επόμενη στάση το Bardo National Museum, ένα από τα σημαντικότερα μουσεία της χώρας. Στεγάζεται σε ένα πρώην beylical παλάτι του 19ου αιώνα (παλάτια που ανήκαν ή κατασκευάστηκαν από τους Μπέηδες, τους αυτόνομους ηγεμόνες της Β. Αφρικής κατά την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας) και οι συλλογές του καλύπτουν ένα τεράστιο κομμάτι της ιστορίας της Τυνησίας, από την προϊστορία μέχρι την ισλαμική περίοδο. Αυτό όμως για το οποίο είναι πραγματικά διάσημο είναι τα ψηφιδωτά του: μυθολογικές σκηνές, θεοί, εποχές, θαλάσσια ζωή, κυνήγι, καθημερινή ζωή, ψηφιδωτά από ρωμαϊκές επαύλεις. Ανάμεσά τους βρίσκονται και ο περίφημος Θρίαμβος του Ποσειδώνα και το ψηφιδωτό του Βιργιλίου.
Από το μουσείο διακτινιστήκαμε στην Καρχηδόνα, εκεί όπου η ιστορία γίνεται σχεδόν κινηματογραφική. Η πόλη ιδρύθηκε από τους Φοίνικες τον 9ο αιώνα π.Χ. και εξελίχθηκε σε μεγάλη εμπορική δύναμη της Μεσογείου, πριν καταστραφεί από τους Ρωμαίους το 146 π.Χ. και ξαναχτιστεί ως ρωμαϊκή πόλη. Σήμερα τα αρχαιολογικά κατάλοιπα απλώνονται σε μεγάλη έκταση, από τους αρχαίους λιμένες και το Tophet μέχρι τις ρωμαϊκές θέρμες του Αντωνίνου. Είναι από εκείνα τα μέρη όπου χρειάζεται να αφήσεις για λίγο τις ιστορικές πληροφορίες και να κοιτάξεις απλώς γύρω σου. Θάλασσα, ερείπια, πέτρα και η αίσθηση ότι βρίσκεσαι πάνω σε ένα σημείο όπου συναντήθηκαν πολιτισμοί, θρησκείες και αυτοκρατορίες για αιώνες.
Sidi Bou Saïd: Μια "κυκλαδίτικη" πόλη στην Τυνησία
Αν η Kairouan είναι η Τυνησία της ιστορίας και η Μεδίνα της Τύνιδας η Τυνησία των αισθήσεων, το Sidi Bou Saïd είναι η Τυνησία της εικόνας. Λευκά σπίτια, μπλε πόρτες και παράθυρα, στενά δρομάκια που ανεβαίνουν στον λόφο, περίτεχνα σιδερένια κάγκελα, βουκαμβίλιες που ξεπηδούν ανάμεσα από τους ασβεστωμένους τοίχους και, στο βάθος, ο κόλπος της Τύνιδας. Ένα τοπίο τόσο χαρακτηριστικό που σχεδόν μοιάζει φτιαγμένο για καρτ ποστάλ.
Η πρώτη μου σκέψη ήταν φυσικά ότι μοιάζει με ένα κυκλαδίτικο νησί που κάποιος μετέφερε στη Βόρεια Αφρική. Μόνο που, όσο περπατάς, αρχίζεις να παρατηρείς τις λεπτομέρειες που το κάνουν ξεκάθαρα τυνησιακό: τις μπλε mashrabiyas, τα μικρά μαύρα καρφιά στις πόρτες που σχηματίζουν αστέρια και λουλούδια, τα κεραμικά και τα μαρμάρινα πλαίσια και τις καμάρες που κρύβουν πίσω τους αυλές και ολόκληρα παλάτια.
Και έχει ενδιαφέρον ότι το Sidi Bou Saïd δεν δημιουργήθηκε εξαρχής ως το πανέμορφο σκηνικό που βλέπουμε σήμερα. Η ιστορία του ξεκινά γύρω από το μαυσωλείο του Sidi Bou Saïd, ενός Σούφι αγίου του 13ου αιώνα, και σταδιακά εξελίχθηκε σε τόπο πνευματικής αναζήτησης και αργότερα σε αγαπημένο θέρετρο των εύπορων οικογενειών της Τύνιδας.
Ένας από τους ανθρώπους που συνδέθηκαν περισσότερο με την εικόνα του χωριού ήταν ο Γάλλος βαρόνος Rodolphe d’Erlanger, ο οποίος ερωτεύτηκε το Sidi Bou Saïd και το 1912 έχτισε εκεί το περίφημο Ennejma Ezzahra, ένα εντυπωσιακό παλάτι που σήμερα λειτουργεί ως μουσείο και πολιτιστικός χώρος.
Εγώ, βέβαια, προτίμησα να χαθώ στα στενά. Να φωτογραφίσω πόρτες, να κοιτάξω τα μικρά μαγαζιά, να σταθώ για λίγο στα σημεία όπου το λευκό των σπιτιών συναντά το μπλε και, κάθε τόσο, να κοιτάξω προς τη θάλασσα. Μόνο που αυτή τη φορά η εικόνα έχει αποκτήσει και μια καινούργια ιστορική σημασία: τον Ιούλιο του 2026 το χωριό Sidi Bou Saïd εντάχθηκε επίσημα στη λίστα Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, ως τόπος πολιτιστικής και πνευματικής έμπνευσης στη Μεσόγειο.
Η Τυνησία τελικά δεν είναι ένα ταξίδι που θυμάμαι για ένα συγκεκριμένο αξιοθέατο. Είναι περισσότερο ένα ταξίδι αισθήσεων. Είναι τα μπαχάρια που μοιάζουν με μικρούς πίνακες στους πάγκους της Μεδίνας, ο ήχος του σφυριού πάνω στο μέταλλο, τα χαλιά που ξεδιπλώνονται μπροστά σου, τα μπλε και λευκά του Sidi Bou Saïd, η πέτρα του El Jem, τα ψηφιδωτά του Bardo, το τσάι μετά το χαμάμ. Και ανάμεσα σε όλα αυτά, εκείνη η χαρακτηριστική μυρωδιά γιασεμιού που εμφανίζεται ξαφνικά στους δρόμους και γίνεται, χωρίς να το καταλάβεις, το άρωμα που συνδέεις για πάντα με την Τυνησία.
Διαβάστε Επίσης
