Μεσαρά: Ένα ταξίδι στη slow living πλευρά της Κρήτης

Υπάρχουν μέρη στην Κρήτη που τα γνωρίζουν σε όλον τον κόσμο και άλλα που κρύβονται από τα φώτα της δημοσιότητας. Τα δεύτερα δεν έχουν τις ατελείωτες παραλίες και διάσημα beach bars, oύτε συγκεντρώνουν την τουριστική κίνηση του καλοκαιριού. ‘Εχουν όμως κάτι πιο πολύτιμο να μοιραστούν, τη γνήσια κρητική ζωή. Με χαλαρούς ρυθμούς, εικόνες που μοιάζουν σχεδόν ανέγγιχτες από τον χρόνο και μια ιστορία που βρίσκεται κάτω από τα πόδια σου…

Φέρνω στο μυαλό μου το πρόσφατο ταξίδι μου στην καρδιά της εύφορης πεδιάδας της Μεσαράς και συγκεκριμένα στο γραφικό χωριό Άγιοι Δέκα, από τις πιο ιδιαίτερες γωνιές του νομού Ηρακλείου. Το χωριό συνδυάζει ιστορία χιλιάδων ετών, θρησκευτική παράδοση, κρητική φιλοξενία, αλλά και κομβική θέση για να εξερευνήσει κανείς τη νότια Κρήτη.

Επισκέπτομαι από μικρό κοριτσάκι την Κρήτη, αλλά ομολογώ ότι αυτό το σημείο στον χάρτη μου είχε ξεφύγει. Κάθε φορά που προσγειωνόμουν στο αεροδρόμιο του Ηρακλείου, έπαιρνα το αυτοκίνητο και από εκεί έφευγα για κάποιον άλλον δημοφιλή προορισμό. Μέχρι που φέτος το ενδιαφέρον μου στράφηκε σε αυτή την κουκκίδα στον χάρτη. 

Αφορμή ήταν το St. Ten Stone Build Village (@st.ten_stonebuildvillage) που ανακάλυψα τυχαία. Δεν πρόκειται ούτε για βίλα, ούτε για τυπικό ξενοδοχείο, αλλά για ένα "χωριό μέσα στο χωριό”. Πίσω από αυτό το ενδιαφέρον project βρίσκεται μια οικογένεια. Με ρίζες από τους Αγίους Δέκα, αποφάσισαν να επιστρέψουν στον τόπο καταγωγής τους και να του δώσουν ξανά ζωή. Πήραν εγκατελειμμένα πέτρινα κτίρια και με σεβασμό στην τοπική αρχιτεκτονική, δημιούργησαν 4 γειτονιές που μοιάζουν σαν φυσική συνέχεια του οικισμού… 

Κάπως έτσι ξεκίνησε η γνωριμία μου όχι μόνο με μια αξιόλογη πρόταση διαμονής, αλλά με μια από τις πιο ενδιαφέρουσες γωνιές στο νομό Ηρακλείου.

ΑΓΙΟΙ ΔΕΚΑ: ΕΝΑ ΧΩΡΙΟ ΧΤΙΣΜΕΝΟ ΠΑΝΩ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ

Μόλις αφήνεις πίσω σου την πόλη του Ηρακλείου, το τοπίο αλλάζει… Ο δρόμος που κατηφορίζει προς τη Μεσαρά ανάμεσα σε βουνά ξαφνικά δίνει τη θέση του σε μια ατελείωτη πεδιάδα. Χιλιάδες ελαιόδεντρα, μικροί οικισμοί διάσπαρτοι στον κάμπο, θερμοκήπια, αμπέλια και στο βάθος οι κορυφές του Ψηλορείτη, που αν και τέλη Μαΐου ήταν ακόμη χιονισμένες. Είναι από εκείνες τις εικόνες που με έκαναν να αντιληφθώ γιατί η Μεσαρά θεωρείται η καρδιά της κρητικής γης. Κι όμως ελάχιστοι ταξιδιώτες σταματούν εδώ. 

Το ίδιο συμβαίνει και με τους Αγίους Δέκα. Δεν είναι ένα τυχαίο χωριό. Πήραν το όνομα τους από τους Δέκα Μάρτυρες της Κρήτης, οι οποίοι έχασαν βίαια τη ζωή τους κατά τους διωγμούς των πρώτων χριστιανικών χρόνων. Η ιστορία του παραμένει ζωντανή μέσα από τον ομώνυμο ναό που αποτελεί σημείο αναφοράς για την περιοχή και σημαντικό τόπο προσκυνήματος. 

Όμως, σκαλίζοντας λίγο βαθύτερα την ιστορία του τόπου, ανακάλυψα ότι ξεκινά πολύ νωρίτερα. Το χωριό είναι χτισμένο δίπλα στην Αρχαία Γόρτυνα, τη ρωμαϊκή πρωτεύουσα της Κρήτης, εκεί όπου σώζεται ο περίφημος Κώδικας της Γόρτυνας, ένα από τα αρχαιότερα νομοθετικά κείμενα της Ευρώπης. 

Άλλη μια σπουδαία στάση είναι στην Παναγία Κερά, γνωστή και ως βασιλική του Αγίου Τίτου. Μαθητής του Απόστολου Παύλου, ο Άγιος Τίτος οργάνωσε την πρώτη Εκκλησία της Κρήτης, γεγονός που μαρτυρά τη σπουδαιότητα της περιοχής μέσα στο πέρασμα των αιώνων. Μέσα από τη σύγχρονη και διαδραστική έκθεση του Αρχαιολογικού Μουσείου Μεσαράς που αφηγείται στην ιστορία της περιοχής από την προϊστορία, μέχρι τους χριστιανικούς χρόνους κατανοείς πώς αυτός ο εύφορος τόπος διαμόρφωσε έναν από τους πιο σημαντικούς πολιτισμούς της Κρήτης (https://messaramuseum.gr).

Πίσω στους Αγίους Δέκα… Περπατώντας στην καρδιά του παλιού οικισμού ένιωσα πως βρίσκομαι σε σκηνικό βγαλμένο από παλιά ελληνική ταινία. Mια σχεδόν θεατρική κεντρική πλατεία με την εκκλησία της, τα πετρόχτιστα σπίτια της, κάποια από τα οποία κουβαλούν πάνω τους έντονα τα σημάδια από το πέρασμα του χρόνου, κι ένα γραφικό ταβερνάκι, το Αλώνι (@aloni_agioideka) γνωστό για την γνήσια κρητική κουζίνα! 

Σε αυτό το σκηνικό ήρθε να προστεθεί και το St. Ten Stone Build Village, δίνοντας την ευκαιρία, σε όσους θέλουν να ζήσουν την ηρεμία ενός τυπικού κρητικού χωριού, να μείνουν σε κάποιο από τα δωμάτια και τις σουίτες του που συνδυάζουν την άνεση ενός σπιτιού με τις παροχές ενός ξενοδοχείου. Στην κεντρική γειτονιά του συγκροτήματος όλα περιστρέφονται γύρω από την πισίνα, όαση όταν το θερμόμετρο χτυπάει κόκκινο, καθώς και το εστιατόριο που σερβίρει σπιτικό μαμαδίστικο φαγητό. Όλα όσα χρειάζεται κάποιος για να περάσει ξέγνοιαστες διακοπές! 

Στο χωριό, ειδικά το μεσημέρι, επικρατεί η απόλυτη ησυχία. Συνοδεύεται συνήθως από τον χαρακτηριστικό ήχο από τα τζίτζικα και διακόπτεται κάθε τόσο από το γάβγισμα κάποιου σκύλου, ή τις συνομιλίες των ντόπιων που μιλούν φωναχτά πίσω από τις καγκελόπορτες. 

Δεν είχα σκεφτεί ποτέ πόσο λυτρωτικό είναι να περνάς τις μέρες σου σε ένα τόσο ήρεμο χωριό, όπου ο χρόνος κυλά αργά, η must do λίστα σου περιορίζεται σε λίγες γραμμές και η ευτυχία έρχεται από τον χρόνο και το χώρο που έχεις να απολαύσεις όλα όσα προσπερνάς στην καθημερινότητά σου ζώντας σε κάποια μεγαλούπολη. Τις απλές στιγμές!

ΒΑΣΗ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ

Οι Άγιοι Δέκα αποτελούν την ιδανική αφετηρία για να ανακαλύψεις όλα όσα έχει να επιδείξει το νότιο τμήμα του νομού Ηρακλείου. Μένοντας εδώ, καταλαβαίνεις, ότι οι αποστάσεις είναι σχετικά μικρές και σε πολύ λίγα λεπτά μπορείς να βρεθείς σε μέρη που αξίζουν πραγματικά να τα επισκεφθείς είτε στα πλαίσια μιας μονοήμερης εκδρομής, είτε υιοθετώντας μια πιο slow living λογική που θα σου επιτρέψει να τα ανακαλύψεις μέρα με τη μέρα. 

Η διαδρομή ανάμεσα στα χωριά της περιοχής είναι από μόνη της μια εμπειρία. Μικροί οικισμοί, πέτρινα σπίτια, καφενεία στις πλατείες και ντόπιοι πρόθυμοι να σε καλωσορίσουν με μια ρακή συνθέτουν την εικόνα μιας Κρήτης που παραμένει ακόμα αλώβητη από τα τουριστικά κλισέ. 

Σε μια τέτοια διαδρομή ανακάλυψα, ότι το παλάτι της Φαιστού, το δεύτερο σημαντικότερο μινωικό ανάκτορο του νησιού μετά την Κνωσό, βρίσκεται σε απόσταση αναπνοής. Χτισμένη σε έναν λόφο με πανοραμική θέα προς την πεδιάδα της Μεσαράς και τον Ψηλορείτη, η Φαιστός εντυπωσιάζει όχι μόνο με τα αρχαιολογικά της ευρήματα, αλλά και με την ενέργεια που αποπνέει. Ίσως να θυμηθείτε από τα σχολικά βιβλία, πως εδώ ανακαλύφθηκε ο Δίσκος της Φαιστού, ένα από τα μεγαλύτερα αρχαιολογικά αινίγματα που παραμένει μέχρι σήμερα ανεξιχνίαστο. Για όσους αγαπούν την ιστορία, 3-4 χιλιόμετρα δυτικά της Φαιστού βρίσκεται η Αγία Τριάδα, ένας ακόμη σημαντικός μινωικός οικισμός, λιγότερο γνωστός, αλλά εξίσου ενδιαφέρον. 

ΑΠΟ ΤΑ ΜΑΤΑΛΑ, ΣΤΙΣ ΑΓΡΙΕΣ ΠΑΡΑΛΙΕΣ ΤΟΥ ΛΙΒΥΚΟΥ

Από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα της περιοχής είναι ότι σε λιγότερο από μισή ώρα μπορείς να βρεθείς στις ομορφότερες παραλίες του νότου. 

Τα Μάταλα, αποτελούν ίσως από τις πιο γνωστές. Οι διάσημες σπηλιές λαξευμένες στον βράχο, η ιστορία τους από τη ρωμαϊκή εποχή, μέχρι την εποχή των χίπις της δεκαετίας του ’60 καθώς και ο μικρός οικισμός με τα σύμβολα ειρήνης και τα συνθήματα PEACE, LOVE, NO WAR, συνθέτουν μια μοναδική ατμόσφαιρα. Ωστόσο, εδώ πρέπει να είστε προετοιμασμένοι ότι ειδικά τους καλοκαιρινούς μήνες γίνεται το αδιαχώρητο. Εναλλακτικά, λίγα χιλιόμετρα πριν σας περιμένει η ατελείωτη παραλία Κομός, που αν και δεν είναι τόσο γνωστή, προσφέρει ένα πιο ήρεμο προορισμό για να απολαύσετε το μπάνιο σας με θέα τις επιβλητικές κορυφές του Ψηλορείτη. Για όσους πάλι από εσάς αναζητούν τοπία άγριας ομορφιάς, η νότια ακτογραμμή κρύβει απομονωμένους όρμους όπως οι Καλοί Λιμένες, το Αγιοφάραγγο, η Τρυπητή, αλλά και μικρά ψαροχώρια όπως η Αγία Γαλήνη. 

Aν έχετε χρόνο, να κάνετε μια στάση στον Χάρακα, ένα από τα μεγαλύτερα χωριά στους πρόποδες των Αστερουσίων, που πήρε το όνομά του από τον επιβλητικό μονόλιθο βράχο που δεσπόζει στην είσοδο, πάνω στον οποίο σώζονται τα ερείπια ενός ενετικού φρουρίου. Από εδώ η διαδρομή συνεχίζει περνώντας μέσα από ένα τοπίο που γίνεται όλο και πιο άγριο και επιβλητικό μέχρι να συναντήσει την υδάτινη επιφάνεια του Λιβυκού… 

 

ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΑΠΡΟΣΜΕΝΗ ΕΚΔΡΟΜΗ

Λίγα χιλιόμετρα βορειότερα από του Άγιους Δέκα, θα ανακαλύψετε και τη λίμνη Ζαρού μέσα σε ένα καταπράσινο τοπίο με πλατάνια. Η περιοχή άλλωστε είναι γνωστή για τα νερά της που αναβλύζουν από τον Ψηλορείτη, -όλοι κάποια στιγμή θα έχετε πιει το ομώνυμο εμφιαλωμένο νερό-, αλλά και τις διαδρομές που οδηγούν στο φαράγγι του Ρούβα, από τους πιο όμορφους φυσικούς προορισμούς της ενδοχώρας. Πριν αφήσετε πίσω σας το χωριό Ζαρός, μη χάσετε την ευκαιρία να κάνετε μια επίσκεψη στο Kurtes Olive Oil (@kurtes.oliveoil), ένα ελαιουργείο όπου μπορείτε να πραγματοποιήσετε γευσιγνωσία ελαιόλαδου και φυσικά να προμηθευτείτε μερικά από τα εξαιρετικής ποιότητας λάδια, καθώς και άλλα παραδοσιακά καλούδια που παράγει η Κρητική γη. 

ΔΙΑΚΟΠΕΣ ΣΕ ΑΛΛΟΥΣ ΡΥΘΜΟΥΣ

Η αλήθεια είναι ότι στην περιοχή εκτός από τους ντόπιους, συνάντησα κυρίως ξένους επισκέπτες. Όχι όμως τους κλασικούς τουρίστες. Αλλά, όσους επιλέγουν την ενδοχώρα για τη δροσιά, τη γραφικότητα και τις αυθεντικές εμπειρίες που προσφέρει. Γιατί σε ένα τέτοιο μέρος οι διακοπές κινούνται με άλλους ρυθμούς. Εδώ η μέρα ξεκινά με έναν ελληνικό καφέ στην πλατεία που μπορεί να κρατήσει ώρες, με ένα βιβλίο κάτω από τη σκιά του πλάτανου, εκδρομές χωρίς πρόγραμμα σε παραδοσιακά χωριά, βουτιές σε μοναχικές παραλίες και ολοκληρώνεται πάντα με ένα τραπέζι γεμάτο κρητικές γεύσεις. Ελαιόλαδο, ντόπια κρέατα, χόρτα, τυριά, κρασί και άφθονη φιλοξενία των κατοίκων είναι μέρος της εμπειρίας και όχι τουριστική παροχή. Η νότια πλευρά του νομού Ηρακλείου έχει μια διαφορετική προσωπικότητα. Είναι πιο ήρεμη, πιο γνήσια και σίγουρα περισσότερο συνδεδεμένη με την ιστορία και τη φύση. Όσο για τους Άγιους Δέκα δεν προσπαθούν να εντυπωσιάσουν, αλλά τελικά σε κερδίζουν σταδιακά μέσα από την ηρεμία, τους ανθρώπους και την αίσθηση ότι εδώ ο χρόνος κυλά διαφορετικά. Κι ίσως τελικά αυτή να είναι η πιο πολύτιμη εμπειρία που μπορεί να σου χαρίσει η Κρήτη.