Μια γραμμή στην άκρη του χάρτη, σχεδόν ξεχασμένη. Οδηγεί σε τόπους που μοιάζουν με παύσεις του χρόνου. Μια ακτογραμμή που δε συνδέεται εύκολα με δρόμους και ταμπέλες, αλλά με θάλασσες και πέτρα. Τα Νότια Χανιά δεν προσφέρονται για γρήγορο τουρισμό. Θέλουν να πας αργά. Ή με σκάφος. Κάπως έτσι ξεκινήσαμε κι εμείς. Νωρίς το πρωί από την Παλαιόχωρα μ’ ένα μικρό σκάφος και μια οικογένεια Ιταλών ως συνοδοιπόρους σ’ αυτή τη θαλάσσια περιπλάνηση στην πιο ανέγγιχτη πλευρά της Κρήτης.
Εκεί όπου δεν υπάρχουν δρόμοι και αυτοκίνητα, παρά μόνο η βράχινη ακτή και η αίσθηση πως κάθε σου βήμα σε φέρνει πιο κοντά σ΄ έναν άλλο κόσμο. Εκεί, όπου η φύση δε σε χαϊδεύει, σε δοκιμάζει. Αλλά σου προσφέρει και την πιο ανάλαφρη αίσθηση ελευθερίας που είχες ποτέ.
Αρχαία Λισσός – Εκεί όπου θεράπευαν οι θεοί
Καθώς το σκάφος γλιστρά αργά μπροστά από την αρχαία Λισσό, η εικόνα είναι σχεδόν σουρεαλιστική. Στην αγκαλιά ενός μικρού, απόμερου όρμου, ανάμεσα σε απότομους βράχους και κυπαρίσσια που κατεβαίνουν ως τη θάλασσα, ξεπροβάλλουν οι σκιές ενός αλλοτινού κόσμου. Ερείπια σκόρπια, -μα επιβλητικά μέσα στη σιωπή τους- μιας πολιτείας που ήκμασε στα ελληνιστικά χρόνια ως και τον 9ο αιώνα, όταν καταστράφηκε από τους Σαρακηνούς.
Η αρχαία Λισσός ήταν διάσημη για το Ασκληπιείο της με τα ιαματικά λουτρά, όπου ασθενείς από όλη την Κρήτη μετέβαιναν για να θεραπευτούν. Εντός του βρέθηκαν πολυάριθμα αγάλματα, κυρίως μικρών παιδιών, αλλά και το άγαλμα του θεού Ασκληπιού, το οποίο σήμερα βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Χανίων. Στα πατώματα του Ασκληπιείου υπάρχουν ψηφιδωτά που απεικονίζουν ζώα, ενώ στην περιοχή υπάρχουν διάσπαρτα αρχαία ερείπια, όπως κιονόκρανα, καθώς επίσης και δύο χριστιανικές εκκλησίες, η Παναγιά και το Βυζαντινό εκκλησάκι του Αγίου Κήρυκα.
Τρυπητή – Βουτιά στη σιωπή
Καθώς πλησιάζουμε την Τρυπητή, νιώθουμε πως το τοπίο αγριεύει. Η θάλασσα παίρνει έναν τόνο πιο βαθύ, σαν να ξέρει πως πλησιάζουμε κάτι μυστικό. Εδώ το δύσβατο φαράγγι της Τρυπητής συναντάει το Νότιο Κρητικό Πέλαγος. Απότομα βράχια και πέτρα σκισμένη από τον χρόνο. Η σπηλιά δεν φανερώνεται από την αρχή, την ανακαλύπτουμε ξαφνικά, εκεί που ο βράχος ανοίγει μ’ ένα σχεδόν μεταφυσικό τρόπο, σαν στόμα που αποκαλύπτει μια παλιά ιστορία. Μπαίνουμε αργά με το σκάφος και τότε μας καταπίνει η σιωπή.
Σ’ αυτό το απόκοσμα καθαρό βυθό, κάνουμε την πρώτη μας βουτιά, μια βουτιά σ΄ έναν κόσμο χωρίς χρόνο. Κολυμπάμε κάτω από τα βράχια, ανάμεσα σε σκιές. Η Τρυπητή δεν είναι για όλους, είναι για εκείνους που θαυμάζουν τα δύσβατα, που νιώθουν σπίτι τους εκεί όπου δεν υπάρχει τίποτα παρά μόνο φύση και θάλασσα.
Δώματα – Στην κόψη του κόσμου
Προσεγγίζοντας τα Δώματα, αποκαλύπτεται μπροστά μας μια δραματική, γυμνή κορυφογραμμή, που πέφτει κάθετα στο Νότιο Κρητικό Πέλαγος, σαν τη ραχοκοκαλιά ενός μυθικού πλάσματος που κοιμάται αιώνες πάνω από τη θάλασσα. Θυμίζουν πέτρινα κύματα που πάγωσαν στον χρόνο, έτσι όπως στέκονται επιβλητικά τα -σμιλεμένα από τη φύση- βράχια, που κατεβαίνουν σε στρώσεις ως τη θάλασσα. Από πάνω τους υπάρχουν δέντρα, πέτρα, φρύγανα, αρμύρα κι ένας ορίζοντας που σου τρυπάει την ψυχή. Είναι σαν να περπατάς πάνω από τον κόσμο.
Στη γκρίζα αμμουδιά τους υπάρχει μόνο μια κοπέλα ξαπλωμένη που διαβάζει το βιβλίο της. Μοιάζει να είναι εκεί εδώ και ώρες, ίσως και μέρες, σαν αναπόσπαστο κομμάτι του τοπίου. Δεν υπάρχει παρουσία άλλου ανθρώπου. Τα Δώματα είναι από εκείνα τα τοπία που σε διαπερνούν, κάτι μέσα σου σωπαίνει. Στο πρώτο πέρασμα, υποκινούμενοι από μια υποσυνείδητη έλλειψη παρόρμησης, δεν τολμήσαμε να βουτήξουμε. Χρειαζόμασταν χρόνο να επεξεργαστούμε το μεγαλείο του τοπίου, να το αφήσουμε να μας αγγίζει, να καταλάβουμε πού βρισκόμαστε. Βουτήξαμε στα κρυστάλλινα νερά μόνο στην επιστροφή.
Λες και η θάλασσα μας καλούσε τώρα που ήμασταν έτοιμοι να τη νιώσουμε πραγματικά. Τα Δώματα είναι από τα μέρη που νιώθεις μικρός μ’ έναν πρωτόγονο τρόπο. Που το τοπίο σου διδάσκει τη σιωπή. Φύση άγρια, αρχέγονη, χωρίς σκιά, χωρίς συμβιβασμό. Εδώ κολυμπάς, παρατηρείς και νιώθεις. Μόνο εσύ κι ο κόσμος όπως θα έπρεπε να είναι: ακατέργαστος, ελεύθερος, αληθινός.
Καλόγερος – Ο βράχος που προσεύχεται στη θάλασσα
Αφήνοντας πίσω μας τα Δώματα, διακρίνουμε από μακριά μια μυτερή ξέρα που στέκεται όρθια σε μεγάλο ύψος μέσα στη θάλασσα, κοντά στην ακτή και θυμίζει καλόγερο με ράσα. Σαν ένας μοναχικός φρουρός, -που αγναντεύει τη θάλασσα εδώ και αιώνες- να φυλά το γαλήνιο αυτό τοπίο της Νότιας Κρήτης και να το καθαγιάζει με τη σιωπή του. Τα νερά βάφονται με τις αποχρώσεις του σμαραγδιού, έτσι όπως τα χαϊδεύει το φως του ήλιου, ενώ τα βράχια, γύρω από τη μικρή βοτσαλωτή παραλία, ορθώνονται σαν φυσικοί τοίχοι που προστατεύουν κάτι μυστικό- σχεδόν ιερό.
Βουτάμε από το σκάφος, σχεδόν με λαχτάρα, παρασυρμένοι από την αίσθηση ότι ανακαλύπτουμε κάτι απάτητο, μαγικό. Τα διάφανα νερά σε προκαλούν να τα πιείς στο ποτήρι ενώ η παραλία κρύβει εκπλήξεις, φυσικές εσοχές, σμιλεμένες από το κύμα και τον χρόνο, που σχηματίζουν σπηλιές. Νιώθεις σαν να μπαίνεις σε μια άλλη διάσταση – πιο ήσυχη, πρωτόγονη, σχεδόν τελετουργική. Μια γυναίκα μ’ ένα κανό εμφανίζεται στον θαλάσσιο ορίζοντα, θαρρείς από το πουθενά, απόδειξη της εγγύτητας με την Αγία Ρουμέλη. Ο Καλόγερος δεν είναι απλά μια παραλία, είναι ένα καταφύγιο ψυχής. Για εκείνους που ταξιδεύουν για να ξεγυμνωθούν από το θόρυβο και να θυμηθούν τι σημαίνει αληθινή απομόνωση.
Αγία Ρουμέλη – Εκεί που τελειώνει η Σαμαριά και αρχίζει η θάλασσα
Καθώς πλησιάζουμε την Αγία Ρουμέλη, το χωριό που κουβαλά πάνω του την κούραση και την ανακούφιση των πεζοπόρων, μου ξυπνούν μνήμες από τη δική μου πεζοπορία στο φαράγγι της Σαμαριάς. Όταν κουρασμένη και μεθυσμένη από την ομορφιά του τοπίου ολοκλήρωσα τη διαδρομή, με τα πόδια βαριά αλλά την ψυχή ανάλαφρη και βρέθηκα μπροστά σε αυτή τη μικρή, ήρεμη παραλία, που τώρα αντίκριζα από την αντίθετη κατεύθυνση.
Θυμάμαι να βγάζω τα παπούτσια και να βουτάω στη θάλασσα σχεδόν με τα ρούχα, μια βουτιά που τότε αισθάνθηκα σαν λύτρωση, σαν ανταμοιβή. Αυτή είναι η Αγία Ρουμέλη, το τέλος μιας διαδρομής και ταυτόχρονα μια αρχή, εκεί που η πέτρα συναντά το νερό και ο κόπος μετατρέπεται σε αγαλλίαση.
Άγιος Παύλος - Ένας ναός φύσης και ψυχής
Από τη θάλασσα, ο Άγιος Παύλος Σφακίων με την ασημόγκριζα άμμο, αποκαλύπτεται, σαν ένα μικρό στολίδι, κρυμμένο ανάμεσα σε επιβλητικούς βραχώδεις όγκους και το καταπράσινο πευκόδασος της Σελούδας, που σε κάποια σημεία αγκαλιάζει την ακτή του Νότιου Κρητικού Πελάγους με τα μαγικά γαλάζια νερά. Ένα μικρό εκκλησάκι από τη Βυζαντινή εποχή, δίπλα στο κύμα, λιτό και πετρόχτιστο, στέκει με σεμνότητα πάνω στο βράχο, σαν φρουρός της γαλήνης του τόπου, ενώ από την ομώνυμη ταβέρνα -το μοναδικό στοιχείο πολιτισμού- αναδύονται μυρωδιές από τηγανητούς κολοκυθοανθούς και φρέσκο ψάρι.
Λίγο πιο πάνω από την ταβέρνα του Αγίου Παύλου, ανάμεσα σε πέτρες, κορμούς και θάμνους, μια ταπεινή, ξύλινη πινακίδα ξεπροβάλλει σχεδόν σαν ψίθυρος: "Do not follow me, I am lost too." Ίσως γιατί όλοι, για λίγο, σε κάποια διαδρομή, έχουμε νιώσει χαμένοι. Κι αυτός ο τόπος -απομονωμένος, ανεπιτήδευτος, απέριττος- σου δίνει τον χώρο και τον χρόνο να το παραδεχτείς, χωρίς φόβο.
Μάρμαρα – Ανάμεσα με σπηλιές και θάλασσα
Η διαδρομή από την Αγία Ρουμέλη προς τα Μάρμαρα είναι δώρο –θάλασσα από τη μία, κάθετοι βράχοι από την άλλη-. Μπροστά μας αποκαλύπτεται μια σειρά θαλάσσιων σπηλιών με καταγάλανα νερά και μια μικρή παραλία με βότσαλα που σχηματίζεται στο τέλος του επιβλητικού φαραγγιού της Αράδαινας. Κάνουμε βουτιές στις σπηλιές με παιδικό ενθουσιασμό.
Μοιάζουν με φυσικές πισίνες λαξευμένες στο βράχο. Βουτάμε, μπαίνουμε σε κάποια σπηλιά ακούγοντας τον χαρακτηριστικό ήχο της θάλασσας που φιλάει τα βράχια, ξαναβγαίνουμε στο ξέφωτο. Κάθε σπηλιά κι ένα μικρό θαύμα, σκιά και φως, ηχώ και σιωπή. Και όταν πια γεμίζουμε εικόνες και αλάτι, κολυμπάμε μέχρι την ταβέρνα Διαλεσκάρι, απλωμένη στο βράχο σαν όαση, με πέργκολα σκεπασμένη με φύλλωμα, δύσκολα ξεχωρίζει από το φυσικό περιβάλλον. Μοσχοβολάει σφακιανή πίτα με θυμαρίσιο μέλι και ψωμί από τον ξυλόφουρνο.
Λουτρό – Το "Κυκλαδίτικο" χωριό της Κρήτης
Αυτό το γραφικό λιμανάκι με τα λευκά σπίτια με τα μπλε παραθυρόφυλλα σφιχταγκαλιασμένα στο βράχο, μοιάζει σαν να έχει βγει από όνειρο. Χωρίς δρόμους που να το ενώνουν με τον έξω κόσμο, το Λουτρό σε καλεί να το ανακαλύψεις με τα πόδια ή με βάρκα, σαν μια μυστική γωνιά κρυμμένη στην αγκαλιά της φύσης. Τα γαλαζοπράσινα νερά του καθρεφτίζουν τον ήλιο και τα απόκρημνα βράχια, ενώ τα μικρά ταβερνάκια του προσφέρουν αρώματα και γεύσεις αυθεντικής Κρήτης.
Η λιλιπούτεια παραλία και η προβλήτα, όπου δένουν τα πολύχρωμα καΐκια, δημιουργούν μια ατμόσφαιρα γαλήνης. Ο χρόνος κυλά αργά με ήχους από τάβλι, γέλια και το γνώριμο καλημέρα του Coco, του παπαγάλου που έχει γίνει τοπικός θρύλος. Το –ανέγγιχτο από το μαζικό τουρισμό- Λουτρό δεν προσφέρεται απλά για διακοπές αλλά για μια εμπειρία επιστροφής στην ουσία του καλοκαιριού.
