iStock
Απ’ τις μοσχομυρωδάτες αγορές της Κότα Κιναμπάλου και τα καφέ του Κουτσίνγκ στα αρχέγονα δάση των ουρακοτάγκων και το αρχιπέλαγος των Νομάδων της Θάλασσας Bajau Laut, βρέθηκα αντιμέτωπη με την άγρια ζωή –του τροπικού δάσους αλλά και της ανθρώπινης απληστίας– σε μια σόλο περιπλάνηση ενός μήνα στο Βόρνεο, παρέα με μια απροσδιόριστη απειλή από κροκόδειλους και πειρατές.
Το Βόρνεο ήταν μια απόφαση της τελευταίας στιγμής που σιγόβραζε χρόνια: από τότε που μου ζητήθηκε να γράψω ένα άρθρο για το μακρινό Rainforest Festival· τότε που ταξίδεψα νοερά με τις ιστορίες ενός ντόπιου φωτογράφου που γνώρισα στην Κουάλα Λουμπούρ, με πρωταγωνιστές τους θαλάσσιους περιπλανητές Bajau Laut.
Το τρίτο μεγαλύτερο νησί του κόσμου μοιράζεται ανάμεσα σε τρεις χώρες: τη Μαλαισία με τα δύο κρατίδιά της στον βορρά, το Σαμπάχ και το Σαράουακ· το χλιδάτο Σουλτανάτο του Μπρουνέι, μια κουτσουλιά ανάμεσα στα δύο κρατίδια· και το πιο εκτενές νότιο κομμάτι του Βόρνεο, που ανήκει στην Ινδονησία.
Ως ψηφιακή ταξιδεύτρια μήνες στον δρόμο και χωρίς πλάνο, έφτασα στο αεροδρόμιο του Χονγκ Κονγκ με ένα εισιτήριο απλής μετάβασης για Φιλιππίνες – μια πτήση στην οποία, όπως με ενημέρωσαν στο γκισέ του check-in λίγα λεπτά πριν κλείσει η πύλη επιβίβασης, δεν θα με άφηναν να επιβιβαστώ αν δεν είχα ένα ακόμα εισιτήριο που να αποδεικνύει ότι σκόπευα να φύγω απ’ τη χώρα. Ακολουθεί scrolling-αστραπή και κλικ στην πιο φτηνή πτήση της Air Asia. Κότα Κιναμπάλου, πρωτεύουσα του Σαμπάχ, έρχομαι. Tι κι αν χώρες όπως η Aμερική και η Μεγάλη Βρετανία, όπως είχα διαβάσει, προειδοποιούσαν για απαγωγές και σκοτωμούς από πειρατές λίγες ώρες πιο νότια;
Κότα Κιναμπάλου: Μάνγκο και ηλιοβασιλέματα
Έπεσα κατευθείαν στα βαθιά, σε μια κουβεντούλα με τον οδηγό στο ταξί της Grab (η ασφαλής και πάμφθηνη ασιατική Uber), στον δρόμο απ’ το αεροδρόμιο. Τι τρέχει με τους πειρατές; Τα τελευταία συμβάντα ήταν πριν από την COVID-19, οι διαβόητες θάλασσες του ανατολικού Σαμπάχ είναι μια χαρά, με διαβεβαιώνει. Βόρνεο 1, βρετανική κυβέρνηση 0.
Το ολοζώντανο κέντρο της Κότα Κιναμπάλου συνδυάζει μερικές γνωστές αλυσίδες ξενοδοχείων κι εμπορικά κέντρα για ένα διεθνές κοινό, που προσγειώνεται εδώ για μια εκδρομή στο 4,095 μέτρων όρος Κιναμπάλου, το ψηλότερο της Μαλαισίας, και στα τροπικά δάση στα ενδότερα – με κάποια γοητευτικά ιστορικά κτίρια, αλλά όχι ιδιαίτερα καλλωπισμένες γειτονιές.
Λίγα στενά πάνω απ’ την παραθαλάσσια περαντζάδα της ΚΚ, στη βάση ενός λόφου πνιγμένου στη βλάστηση, η ήσυχη οδός Lorong Dewan παντρεύει αδιάφορα διώροφα κτίρια, πλυντήρια και επιγραφές σε αγγλικά και κινέζικα (οι Μαλαισιανοί Κινέζοι αποτελούν ένα απ’ τα μεγαλύτερα εθνικά γκρουπ στην πόλη των 600.000 κατοίκων). Μέχρι που προσέχω μια πινακίδα μπροστά μου, που γράφει "Woo! Συγγνώμη, είμαστε ανοιχτά", με ένα βέλος στραμμένο ψηλά, όπου ανακαλύπτω ένα γιγάντιο καρτουνίστικο "Woo!" γραμμένο στο υπόστεγο, ενώ ένα ακόμα βέλος με οδήγησε σε μια βιτρίνα δίπλα από αμμοβολημένο γυαλί.
Ένας ολόκληρος κόσμος άνοιξε με αυτή την πόρτα: το διώροφο καφέ με "ατμόσφαιρα λίθινης εποχής και μοντέρνο brunch" ζωντανεύει με δημιουργικά φωτιστικά που μοιάζουν να κρέμονται σαν κορδέλες απ’ το ταβάνι, μια τεράστια βιβλιοθήκη από ξύλο και μέταλλο και μια μεγάλη τζαμαρία στην πίσω πλευρά, που ανοίγεται στον καταπράσινο λόφο.
Επέστρεφα συχνά στα μυστηριώδη στέκια της Lorong Dewan τις επόμενες μέρες: για μπλε κρύα λεμονάδα με σιρόπι από μπλε σμέουρα· για Pandan Gula Melaka, δροσιστικό εσπρέσο με κρεμώδες γάλα καρύδας και αρωματικό εκχύλισμα από φύλλα παντάν (τη "βανίλια της Ανατολής")· για γιγάντια smoothie bowls με αλεσμένα τροπικά φρούτα και φυστικοβούτυρο. Στο "NOOK" και το "October Coffee Ηouse" (μπορείς να κάτσεις με το λάπτοπ μέχρι αργά), στο "The Art Attic" για χειροποίητα αρώματα και υφάσματα ζωγραφισμένα με παραδοσιακή τεχνική μπατίκ από Μαλαισιανούς δημιουργούς, στο speakeasy "Drunken Door" για μουσική και κοκτέιλ, στο "Lara Spa" για μασάζ σε budget τιμές.
Στη γειτονική οδό Gaya, εγγύηση για κολασμένο street food είναι η βραδινή αγορά Api-Api Night Food Market κάθε Παρασκευή και Σάββατο, ενώ τις Κυριακές οι πάγκοι μιξάρουν τα πάντα: πολύχρωμα σαρόνγκ (τα χρωματιστά υφάσματα που τυλίγονται στη μέση), ψάθινες τσάντες, παπούτσια και κοσμήματα. Η νυχτερινή αγορά στην παραλιακή περαντζάδα της ΚΚ ξεχειλίζει από ολόφρεσκα θαλασσινά, ενώ η Anjung Kinabalu, λίγο πιο νότια, έχει βουνά από αποξηραμένα φρούτα, μοσχοβολιστά μάνγκο και τον βρομερό "Βασιλιά των Φρούτων" durian, το γευστικό προφίλ του οποίου φέρνει σε κάτι μεταξύ κρέμας αμυγδάλου και συκωτιού, και τρώγεται ωμό, τηγανητό, σε παγωτά ή curry. Λόγω της δυσβάσταχτης οσμής, θα δείτε απαγορευτικές πινακίδες παντού σε ξενοδοχεία και αεροδρόμια.
Τρεις άχαστες γεύσεις street food στην ΚΚ
Satay: Σουβλάκια μαριναρισμένου μοσχαριού, κοτόπουλου και αρνιού στα κάρβουνα που απογειώνεται με πηχτή, γλυκόξινη σάλτσα φιστικιού – και σε vegan εκδοχές με τόφου ή μαριναρισμένα μανιτάρια.
Οtak-otak: Πικάντικη πάστα ψαριού ανάμεικτη με γάλα καρύδας και μπαχαρικά, που τυλίγεται σε φύλλα μπανάνας και ψήνεται στη σχάρα για μια τρυφερή, καπνιστή υφή με τροπικό touch.
"Yee Fung Laksa": Η ομώνυμη καντίνα στην Gaya είναι διάσημη για την ελαφρώς πικάντικη σούπα νουντλς με γαρίδες σε σάλτσα καρύδας, γαρνιρισμένη με κόκκινο τσίλι, κρεμμύδι, τζίντζερ και κανέλα, ανάμεσα στα 20 υλικά που περιέχει η κρυφή συνταγή του κυρίου Cheng.
Περιπέτειες στη Βούλα του Βόρνεο
Τα μαγευτικά ηλιοβασιλέματα στις αποχρώσεις της λάβας στην παραλιακή της Κότα Κιναμπάλου υπνωτίζουν πιστούς και περαστικούς. Για τη Χρυσή Ώρα της φημίζεται και η παραλία Tanjung Aru, στα προάστια προς το αεροδρόμιο, μόλις 10 λεπτά απ’ το κέντρο, όπου έφτασα ένα καυτό απόγευμα ενθουσιασμένη για βουτιά. Πρώτη εικόνα είναι μια πλατιά, χρυσαφιά αμμουδιά με γαλήνια νερά, με πάγκους για βιταμινούχα smoothies με φρούτο του δράκου και ανανά κάτω απ’ τα δέντρα. Εδώ είμαστε!
Δεύτερη, μια προειδοποιητική πινακίδα με κόκκινη σημαία: "Κίνδυνος: κροκόδειλοι". Τρέχω με χτυποκάρδι στoυς ανανάδες. Τίποτα. Τρέχω σε δυο νεαρούς που μετακινούσαν κάτι σανίδες SUP. Καμία συνεννόηση. Κατέληξα να πλατσουρίζω πανικοβλημένη στην ακροθαλασσιά, έτοιμη για σπριντ. Όσο πλησίαζε το καυτό θέαμα, μια φάλαγγα από επισκέπτες και οδηγούς με σανίδες SUP μπήκαν στο ένα μέτρο βάθος – αρκετοί για να πλησιάσω έναν οδηγό που, θεία τύχη, μιλούσε αγγλικά. Ναι, έχει κροκόδειλους, αλλά "μένουν στα βαθιά". Καθησυχαστικό.
"Το κακό είναι", μου λέει, "ότι σε βλέπουν αυτοί αλλά δεν τους βλέπεις εσύ!". Μ’ αυτά και μ’ αυτά, με φόντο ένα ηλιοβασίλεμα που ξελόγιαζε (προφανώς), έκανα μια αναζωογονητική βουτιά στο 1,5 μέτρο βάθος, περιτριγυρισμένη από δύο ντουζίνες SUP. Oι Σαμπαχιώτες έχουν αναγκαστεί να προσαρμοστούν σ’ αυτήν τη νέα πραγματικότητα. Οι κροκόδειλοι του αλμυρού νερού δεν ζουν και δεν συχνάζουν κατά κανόνα σε κατοικημένες περιοχές όπως η Tanjung Aru, αλλά με την υποβάθμιση των βιοτόπων και τη σπανιότητα των ψαριών, πιθήκων κι ελαφιών, όλο και περισσότεροι εμφανίζονται προς αναζήτηση τροφής – με τους αρσενικούς κροκόδειλους, που μπορεί να φτάσουν πάνω από τέσσερα μέτρα, πιο πιθανό να επιτεθούν. Ο τελευταίος που βγήκε στα ρηχά της Tanjung Aru εθεάθη τον Μάρτιο του 2026, οπότε και τοποθετήθηκαν κόκκινες σημαίες. Που σημαίνει ότι ενίοτε η πραγματικότητα δαγκώνει.
Σεπιλόκ: Δάσος της βροχής, γη των ουρακοτάνγκων
Το λιμάνι του Σαντακάν ήταν η αποικιακή πρωτεύουσα του Βρετανικού Βόρειου Βόρνεο (Σαμπάχ) απ’ τις αρχές του 1880 μέχρι το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, μια άχαρα αναπτυγμένη σήμερα σύγχρονη πόλη 20 λεπτά απ’ το δάσος της βροχής Σεπιλόκ – και ο κύριος λόγος που οι περισσότεροι ταξιδεύουν ως εδώ. Αν και λιγότερο γνωστό, αν κλείσετε εγκαίρως ένα απ’ τα μπανγκαλόου στην καρδιά του δάσους, θ’ ακούσετε κυριολεκτικά το κάλεσμα της ζούγκλας: ξύπνημα και πρωινό υπό τους ήχους των εξωτικών πουλιών και της τροπικής καταιγίδας· λίγα λεπτά περπάτημα στα κοντινά καταφύγια άγριας ζωής· απογεύματα με πλούσιες ασιατικές γεύσεις στα ημι-υπαίθρια εστιατόρια των μετρημένων καταλυμάτων, ανταλλάσσοντας ιστορίες με ταξιδιώτες του κόσμου.
Απ’ το 1964, το Κέντρο Αποκατάστασης Ουρακοτάγκων Σεπιλόκ είναι το πρώτο στον κόσμο για ορφανούς, τραυματισμένους κι εκτοπισμένους ουρακοτάγκους –ένα από τα πιο απειλούμενα είδη πρωτευόντων θηλαστικών παγκοσμίως– οι οποίοι εκπαιδεύονται για να επιστρέψουν στη ζούγκλα. Εδώ, κινείσαι σιωπηλά πάνω σε καθορισμένα μονοπάτια στη βάση πανύψηλων κορμών, μ’ ένα κλειστό κέντρο για να παρατηρείς τους ουρακοτάνγκους πίσω από μια τεράστια τζαμαρία, αλλά και μια υπαίθρια πλατφόρμα χωρίς καμία προστασία. Δεν τους τραβάς την προσοχή και για κανέναν λόγο δεν προσπαθείς να τους αγγίξεις – ακόμα κι αν ξαφνικά περπατάνε δίπλα σου.
Μια και οι αρσενικοί ουρακοτάνγκοι μπορούν πιο εύκολα να αναζητήσουν ανεξάρτητα τροφή στη ζούγκλα, γκράντε εμφάνιση κάνουν την ώρα του φαγητού οι κοκκινωπές κυρίες με τις φουντωτές γούνες τους, με μηδέν τρόπους, κωμικά ακροβατικά και τα μωρά γραπωμένα απ’ όπου βρουν: ξύνονται, τρώνε ανάποδα μάνγκο που αρπάζουν με χέρια και με πόδια και κοπανιούνται με καλαμπόκια – ενίοτε, όλα αυτά συγχρόνως.
Στη δίπλα πόρτα, το υπαίθριο Καταφύγιο των Αρκούδων του Ήλιου μπορείς να το διασχίσεις με υπερυψωμένα μονοπάτια ανάμεσα σε λιγνούς πράσινους "ουρανοξύστες", για να παρατηρήσεις τις πιο μικρόσωμες αρκούδες του κόσμου, στο 1,5 μέτρο μήκος, που κόβουν βόλτα κάτω απ’ τα πόδια σου. Οι μαλαισιανές αρκούδες ξεχωρίζουν απ’ το χρυσαφένιο, τριχωτό "τατουάζ" σε σχήμα ανατέλλοντος ηλίου που φέρουν στο στήθος, κι είναι ένα μόνο απ’ τα είδη του Βόρνεο που δεν θα βρείτε πουθενά αλλού στον πλανήτη.
Στο πανέμορφο κοντινό Κέντρο Ανακάλυψης Τροπικών Δασών (Rainforest DiscoveryCentre, RDC) –ένα δίκτυο από θεαματικά χωμάτινα μονοπάτια και υπερυψωμένες γέφυρες που διασχίζουν τη ζούγκλα και το νερό– ευδοκιμούν οι πανύψηλοι πράσινοι Γίγαντες του Σεπιλόκ και τα Τέρατα Καμπίλι, που φτάνουν τα 65 και 75 μέτρα αντίστοιχα. Δυνατές εμπειρίες επιφύλασσαν τόσο οι σόλο πρωινές όσο και οι βραδινές βόλτες με έμπειρους οδηγούς με φακό, για να πιάσουμε εν δράσει τους ιπτάμενους σκίουρους, που σκάνε μύτη απ’ τις φωλιές τους στα δέντρα το σούρουπο και "ίπτανται" σε μεγάλες αποστάσεις, σαν να κάνουν paragliding. Μια μικρή δηλητηριώδης οχιά του Βόρνεο έμεινε ακίνητη τυλιγμένη στα κλαριά, ενώ οι νυκτόβιοι τάρσιοι, με μέγεθος ποντικιού αλλά με τεράστια, γουρλωμένα μάτια πάνω σ’ ένα κεφάλι που ανιχνεύει τη ζούγκλα με στροφές 180 μοιρών, πηδούσαν ακατάπαυστα από κλαρί σε κλαρί.
Αναζητώντας προβοσκίδες στον ποταμό Κιναμπαταγκάν
Μια οργανωμένη εκδρομή δύο ημερών απ’ το Σεπιλόκ με έφερε στις όχθες του Κιναμπαταγκάν, του δεύτερου μεγαλύτερου ποταμού της Μαλαισίας, στα 560 χλμ. Προσβάσιμο μόνο με ηλεκτροκίνητη βάρκα, το λιτό resort μέσα στα μαγκρόβια δάση ήταν ένα μεγάλο ξύλινο ημι-υπαίθριο εστιατόριο πάνω στο ποτάμι και μια στενή γέφυρα πάνω απ’ το έλος για να φτάσεις στα δωμάτια και τους κοιτώνες, εξοπλισμένους μόνο με τα απαραίτητα – και χωρίς κλειδαριά. Στο πρόγραμμα; Υδάτινες εξορμήσεις το ηλιοβασίλεμα και πάλι το ξημέρωμα, όταν η ζούγκλα αρχίζει να ξυπνά με τραγούδι, παιχνίδι και φαγητό.
Νοικιάστε κιάλια για να ζουμάρετε ιδανικά στις μασκότ του Βόρνεο, τους πιθήκους Proboscis, με την κακάσχημη μύτη-ξεφουσκωμένη προβοσκίδα· στους μάτσο ουρακοτάγκους που κόβουν κίνηση incognito από ιλιγγιώδη ύψη στις φυλλωσιές· στους βούκερους, τα πουλιά με το πορτοκαλί καμπυλωτό ράμφος-γλυπτό.
Αν είστε απ’ τους τυχερούς (δεν ήμουνα),θα μπορέσετε να δείτε τους σπάνιους πυγμαίους ελέφαντες και φυσικά τους κροκόδειλους που λιάζονται ακoύνητοι, αμίλητοι, αγέλαστοι στην ακροποταμιά – μέχρι που ένας λευκός μικρός εξαφανίστηκε απότομα στο νερό και αναδύθηκε σε δευτερόλεπτα δίπλα στη βάρκα. Ψαράδες και λιγότερο ασφαλείς μικρές βάρκες είναι εύκολα θύματα και έπειτα από μια θανατηφόρα πρόσφατη επίθεση, όπως μας ενημέρωσε ο οδηγός, ντόπιοι εντόπισαν τυχαία ένα πτώμα στο νερό και κάθισαν δίπλα του μέχρι να φτάσει η οικογένειά του απ’ το χωριό.
Δεν είναι όμως ο νόμος της ζούγκλας που προκαλεί θλίψη. Γύρω απ’ τον ποταμό Κιναμπαταγκάν είναι που αποκαλύπτεται ο αποδεκατισμός του άγριου δάσους του Βόρνεο. Χαζεύοντας απανωτά χιλιόμετρα με καλλιέργειες φοινικόδεντρων στη διαδρομή μέχρι εκεί, συστάδες φυτεμένες με στρατιωτική πειθαρχία μόνο για ανθρώπινη εκμετάλλευση, χωρίς ίχνος άγριας ζωής πλέον στα σπλάχνα τους, με μια λωρίδα "προστασίας" δοσμένης στα ζώα στις άκρες του ποταμού, αρχίζει να σε ταρακουνά η δυστοπική πραγματικότητα.
Σύμφωνα με μια μελέτη του 2020, το 50% του τροπικού δάσους χάθηκε μεταξύ 1973 και 2015, απομονώνοντας μεγάλα τμήματα και διαχωρίζοντας τους πληθυσμούς άγριας ζωής. Πλέον, γίνονται κάποιες προσπάθειες για τη συντήρηση του αρχέγονου δάσους και της άγριας ζωής, αλλά και για την πιο βιώσιμη παραγωγή φοινικέλαιου, που σίγουρα δεν είναι η μόνη αιτία της καταστροφής, ενώ έχει παράλληλα βοηθήσει εκατοντάδες χιλιάδες ντόπιους να ξεφύγουν απ’ τη φτώχεια, όπως τονίζει το Earth.org. Πρόκειται για ένα πικρό οικολογικό κεφάλαιο, που δυστυχώς ακόμα γράφεται, αλλά φαίνεται να εμφανίζονται κάποιες αχτίδες ελπίδας για το μέλλον.
Σεμπόρνα: Στις θάλασσες των Bajau Laut
Λίγο το ένστικτο, λίγο τα στοιχεία που τοποθετούσαν τις πιο βίαιες επιθέσεις το 2016-17, μπήκα στο λεωφορείο της γραμμής για την εξάωρη κάθοδο προς τη Σεμπόρνα, στις νοτιοανατολικές ακτές του Σαμπάχ (redbus.my).
Δύτες απ’ όλο τον κόσμο και τουρίστριες που κόβουν βόλτες στην πόλη με μαγιό και μια κρεμαστή μάσκα προσώπου-φαντομάς, για να προστατέψουν την επιδερμίδα απ’ τον ήλιο, φτάνουν μέχρι το νοτιοανατολικό Σαμπάχ που, παρά τον συναγερμό για "Yψηλό Κίνδυνο – Αποφύγετε Όλα Εκτός από τα Απαραίτητα Ταξίδια" μερικών κυβερνήσεων, αναπτύσσεται πλέον σταθερά με κάποια μεγαλύτερα ξενοδοχεία, μπανγκαλόου πάνω στο νερό και δύο τουλάχιστον δοκιμασμένα, φτηνά και πεντακάθαρα χόστελ, με το πιο ετοιμόρροπο να σερβίρει τίμιο πρωινό και πρώτης τάξεως WiFi.
Μια κωμόπολη που βάζει τα δυνατά της να αντεπεξέλθει στο πιασάρικο "οι Μαλδίβες της Μαλαισίας" απέναντι σε μια σκληρή καθημερινότητα για τη συντριπτική πλειοψηφία των κατοίκων που επιβιώνουν με ελάχιστα μέσα, δίπλα σ’ ένα χαλί από πεταμένα κελύφη θαλασσινών στην άκρη της αποβάθρας, πλαστικό και δυσώδεις αλήθειες, αλλά και μια φύση που θα σου πάρει το μυαλό.
Οι Νομάδες ή Τσιγγάνοι της Θάλασσας Bajau Laut είναι ένα σπουδαίο κομμάτι της πολιτιστικής κληρονομιάς της Σεμπόρνα – ελεύθεροι δύτες που ζουν σε αυτοσχέδιες καλύβες πάνω σε πασσάλους στα ανοιχτά, αλλά και σε παραδοσιακές ξύλινες βάρκες lepa-lepa γύρω απ’ τα pulau-pulau (νησιά) της θάλασσας Celebes – Sibuan, Mabul, το μόνο ωκεανικό νησί της Μαλαισίας Sipadan κ.ά. Οι Bajau είναι βιολογικά προσαρμοσμένοι στη ζωή στο νερό, με μεγαλύτερες σπλήνες, που τους βοηθούν να κρατούν την αναπνοή τους για πολύ περισσότερο χρονικό διάστημα απ’ τον μέσο άνθρωπο. Παρότι είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής εδώ, πολλοί δεν έχουν υπηκοότητα, πρόσβαση στην εκπαίδευση ή ιατρική περίθαλψη.
Κι άλλες παράλληλες πραγματικότητες συναντιούνται σε στενές λωρίδες άμμου στα ανοιχτά του αρχιπελάγους, που αιωρούνται ονειρικά στο θαλασσί σαν αντικατοπτρισμός: πέντε φοίνικες, μια παραλία και μια στρατιωτική ζώνη. Απέραντο τιρκουάζ, τροπική βλάστηση και μια παράγκα για να μένει στη σκιά ο φρουρός με το οπλοπολυβόλο. Κάποιοι ταξιδιώτες που επισκέφτηκαν το πιο δημοφιλές Mabul μού περιέγραψαν πλωτές γειτονιές κάτω απ’ το άγρυπνο βλέμμα οπλισμένων φρουρών.
Ακολούθησα τη βραχώδη διαδρομή μέσα στην πυκνή βλάστηση μέχρι την κορυφή του λόφου Bohey Dulang, απ’ όπου μου αποκαλύφθηκε μια παραδεισένια σύνθεση από σμαραγδένιες νησίδες περιτριγυρισμένες από νερά ακουαμαρίνα. Μια μακρόστενη μπάρα άμμου με γαλαζοπράσινα νερά, δυο lepa-lepa και μια "φούντα" τροπικά δέντρα στη μέση του πουθενά ήταν το Timba Timba. Kαι κάτω απ’ την επιφάνεια, ένας αδιανόητος φυσικός πλούτος που με έφερε αντιμέτωπη, στα δυο-τρία μέτρα μόλις με τη μάσκα μου, με καμιά δεκαριά θαλάσσιες χελώνες, που με κύκλωναν ξαφνικά από παντού. Οι δύτες, που γύρισαν αργότερα από πραγματικά βάθη, μου μίλησαν για διπλάσιο τουλάχιστον αριθμό, έναν απερίγραπτο βυθό που δεν είχαν ζήσει ούτε σε τοπ καταδυτικούς προορισμούς όπως η Αίγυπτος και τα Γκαλαπάγκος.
Η Σεμπόρνα δεν είναι τόπος για ταξιδιωτικές ψευδαισθήσεις, αλλά για εικόνες που αναδύονται ωμές, αβίαστες, αξέχαστες.
Σαράουακ: Οι κουλτούρες του Βόρνεο σε πρώτο πλάνο
Xτισμένο στις όχθες του φιδωτού ποταμού Σαράουακ, το Κουτσίνγκ, πρωτεύουσα του κρατιδίου Σαράουακ στο δυτικό Βόρνεο, αποκαλύπτει γρήγορα τους πολιτιστικούς άσους στο μανίκι του. Ήσυχα καφέ, όπως το "Yia Coffee Company", σερβίρουν ντόπιο χαρμάνι δίπλα σε αποικιακά καταστήματα του 19ου αιώνα κάτω απ’ τις καμάρες της Ewe Hai και της Jalan Carpenter (Οδός των Ξυλουργών), που πήρε το όνομά της απ’ τους τεχνίτες που κάποτε εργάζονταν εδώ. Στην αφετηρία της, ο περίτεχνος ταοϊστικός ναός του 19ου αιώνα Hong San Si, το καμάρι της Chinatown, σε ταξιδεύει με ένα βλέμμα πίσω στην Κίνα. Στην απέναντι όχθη του ποταμού, η απαστράπτουσα Νομοθετική Συνέλευση του Σαράουακ, ένα χρυσό τροπικό αστέρι με εννιά ακτίνες, μοιράζει γενναιόδωρα την αρχιτεκτονική λάμψη του.
Μια υπερσύγχρονη ωδή στην πολιτιστική κληρονομιά του Σαράουακ και στα τουλάχιστον 34 εθνοτικά του γκρουπ είναι το Μουσείο των Πολιτισμών του Βόρνεο, που αποτελεί το μεγαλύτερο της Μαλαισίας και το δεύτερο μεγαλύτερο στη Νοτιοανατολική Ασία: πέντε όροφοι γεμάτοι μοντέρνες διαδραστικές εγκαταστάσεις και περίτεχνες ενδυμασίες, οπερατικές ζωγραφιστές μάσκες των αυτόχθονων Orang Ulu και ξύλινους, σκαλιστούς ταφικούς στύλους klirieng, προς τιμήν των αριστοκρατών του Σαράουακ. Το γλυπτό "HELIOS: The Sun" του Βρετανού Luke Jerram, ένα φωτεινό συνονθύλευμα 400.000 επιστημονικών εικόνων απ’ την επιφάνεια του ηλίου πάνω σε μια γιγάντια σφαίρα διαμέτρου επτά μέτρων, θα κρέμεται απ’ την κορυφή του μουσείου μέχρι τις 17/7/26.
Στη σκιά του βουνού Santubong, στην ομώνυμη χερσόνησο, μισή ώρα βόρεια απ’ την πρωτεύουσα, οι κουλτούρες του Βόρνεο παίρνουν σάρκα και οστά: το βραβευμένο Πολιτιστικό Χωριό Σαράουακ είναι ένα ζωντανό μουσείο με ρέπλικες longhouses(μακρόστενα σπίτια), όπου γνωρίζεις από πρώτο χέρι την καθημερινότητα ανά τους αιώνες. Στο σπίτι των Bidayuh πολεμιστές μαζεύονταν για να παίξουν γκονγκ και πολεμικά τύμπανα. Το ξύλινο σπίτι των Melanau στέκεται σε 12 μέτρα ύψος για να προστατεύεται απ’ τους πειρατές. Αγόρασα γλυκά μπισκότα σε σχήμα τριαντάφυλλου με αλεύρι ρυζιού και γάλα καρύδας από μια κυρία που τα τηγάνιζε σε μια ήσυχη γωνία του longhouse των Iban. Στο αρχαίο σπίτι των Orang Ulu, που στέκεται περήφανα σε ψηλούς πασσάλους με χειροποίητα μαλαισιανά μοτίβα, έπιασα κουβέντα μ’ έναν τεχνίτη που ζωγράφιζε μια λουλουδωτή sape, την παραδοσιακή κιθάρα του Βόρνεο. Aπ' το 1998, το ετήσιο Rainforest World Music Festival καλεί εδώ δεκάδες περφόρμερ κάθε καλοκαίρι για να αναδείξουν πλούσιους ήχους απ’ τη Μαλαισία και τον κόσμο.
Μία απ’ τις πιο δυνατές συγκινήσεις, όμως, μου την κράταγε το Βόρνεο για το φινάλε. Το Κέντρο Άγριας Ζωής Semenggoh, όπου έφτασα μετά από μια σύντομη διαδρομή με ένα λεωφορείο της γραμμής απ’ το κέντρο του Κουτσίνγκ, έχει μόνο μια ανοιχτή πλατφόρμα δίπλα στα ψηλά δέντρα για να χαζέψεις την άγρια ζωή. Εδώ ήταν όμως που, επιτέλους, ένας στιβαρός, φουντωτός αρσενικός ουρακοτάνγκος μ’ αυτά τα τεράστια, καλοσχηματισμένα μάγουλα που δείχνουν την κυριαρχία του σε όποιον την αμφισβητεί, ήρθε να τσιμπήσει ένα τσαμπί μπανάνες, κόβοντας την ανάσα ενός κοινού που τον έβλεπε να σεργιανίζει στο σκοινί λίγα μέτρα πάνω απ’ τα κεφάλια μας. Kάθισε σ’ ένα ψηλό κλαρί και μας αγνοούσε αριστοκρατικά. Υποκλιθείτε στον βασιλιά της ζούγκλας!
Πού να μείνετε:
"Signel Poshtel, the Rare Gem of North Borneo": Μοντέρνοι κοιτώνες και καλόγουστα δωμάτια στις αποχρώσεις του δάσους της βροχής, με κοινόχρηστη κουζίνα κι ένα arty σαλόνι για ριλάξ και τηλεργασία με θέα στο ιστορικό κέντρο της ΚΚ (@signelposhtel).
"Sepilok Forest Edge Resort": Πανέμορφο resort με διάσπαρτα μπανγκαλόου και λιτούς κοιτώνες στην καρδιά του Σεπιλόκ, ένα άνετο σαλόνι-εστιατόριο για πλούσιο πρωινό και μια μικρή πισίνα, για αξέχαστη διαμονή και περιπλανήσεις γύρω απ’ τα καταφύγια άγριας ζωής.
"Cube Bed Station & Tours Sdn Bhd": Μικροί, πεντακάθαροι κοιτώνες, αλλά και δωμάτια με θέα στη θάλασσα, μ’ ένα ευρύχωρο, εκλεκτικό σαλόνι για νέες συναντήσεις και καταδυτικές συζητήσεις στην κεντρική αποβάθρα της Σεμπόρνα (@infocbshostel).
"The Village House Santubong": Μια ζεν όαση έξω απ’ το Κουτσίνγκ, αυτό το μπουτίκ διαμαντάκι έχει καλλιτεχνική αύρα άλλης εποχής και συμπληρώνεται από ένα ατμοσφαιρικό εστιατόριο και μια μικρή πισίνα για χαλάρωση μετά από τις τροπικές αποδράσεις – απ’ το βουνό Santubong και τον ομώνυμο υγρότοπο με τα δελφίνια στο Πολιτιστικό Χωριό Σαράουακ και το εθνικό πάρκο Bako (@thevillagehousesinggahsana).
