Πολύ πριν το όνομα "Ευρώπη" γίνει συνώνυμο μιας ολόκληρης ηπείρου, κάπου στην κοιλάδα του Αξιού υπήρχε ήδη μια "Ευρωπαίων Πόλις". Σήμερα, στη σκιά του καταπράσινου Πάικου και λίγα χιλιόμετρα από τα σύνορα, ένας από τους λιγότερο γνωστούς αρχαιολογικούς χώρους της Μακεδονίας αρχίζει σιγά σιγά να αποκτά τη θέση που του αναλογεί στον χάρτη.
Η αρχαία Ευρωπός στο Κιλκίς δεν είναι ακριβώς μια καινούργια ανακάλυψη. Είναι όμως ένας αρχαιολογικός χώρος που τώρα αποκτά πιο ολοκληρωμένη μορφή και γίνεται πολύ πιο φιλικός στον επισκέπτη. Νέος φωτισμός ανάδειξης, οργανωμένες διαδρομές, υποδομές εξυπηρέτησης, Κέντρο Ενημέρωσης και ένα νέο στέγαστρο που προστατεύει έναν ελληνιστικό κεραμικό κλίβανο έρχονται να βάλουν στο προσκήνιο μια πόλη με ιστορία πολύ μεγαλύτερη απ’ όσο αφήνει να φανεί η σημερινή ήσυχη εικόνα της περιοχής.
Και το πρώτο πράγμα που πρέπει να ξέρεις είναι ότι η Ευρωπός έχει γερό ιστορικό pedigree: θεωρείται γενέτειρα του Σέλευκου Α΄ Νικάτορα, στρατηγού του Μεγάλου Αλεξάνδρου και ιδρυτή αργότερα της δυναστείας των Σελευκιδών, μιας από τις ισχυρότερες δυνάμεις του ελληνιστικού κόσμου.
Μια πόλη με ιστορία από την 5η χιλιετία π.Χ.
Η ανθρώπινη παρουσία στην περιοχή φτάνει μέχρι την 5η χιλιετία π.Χ., ενώ η ίδια η πόλη οργανώθηκε κατά την Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου, περίπου τον 10ο αιώνα π.Χ. Από εκεί και πέρα η Ευρωπός πέρασε από διαδοχικές περιόδους ακμής: κλασικά, ελληνιστικά, ρωμαϊκά και παλαιοχριστιανικά χρόνια, μέχρι την τελική ερήμωσή της τον 6ο αιώνα μ.Χ.
Οι κάτοικοί της εμφανίζονται στις αρχαίες πηγές ως "ευρωπαίοι" ήδη από τον 4ο αιώνα π.Χ., αφήνοντας ίχνη στα μεγάλα ιερά του ελληνικού κόσμου, από τους Δελφούς μέχρι το Άργος. Όμως η ιστορία εδώ δεν κρύβεται μόνο στα κείμενα.
Ο σημερινός οργανωμένος αρχαιολογικός χώρος απλώνεται σε περίπου 21 στρέμματα και περιλαμβάνει τη νότια νεκρόπολη, με ταφικά και λατρευτικά μνημεία των ρωμαϊκών και παλαιοχριστιανικών χρόνων. Η ίδια η αρχαία πόλη βρισκόταν ψηλότερα, στην κορυφή του λόφου, όπου μέχρι σήμερα έχει ανασκαφεί μόλις μια μικρή έκταση περίπου 550 τ.μ. Με άλλα λόγια, αυτό που βλέπουμε σήμερα είναι πιθανότατα μόνο η αρχή.
Οι τύμβοι, ο δρόμος προς την Πέλλα και ένας ελληνιστικός κλίβανος
Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα γίνεται η εικόνα λίγο έξω από την πόλη. Κατά μήκος της αρχαίας οδού που συνέδεε την Ευρωπό με την Πέλλα έχουν εντοπιστεί ταφικοί τύμβοι, μνημεία αριστοκρατών της ελληνιστικής περιόδου. Δύο από αυτούς διαθέτουν ήδη μελέτες αποκατάστασης και ανάδειξης και περιμένουν την επόμενη φάση χρηματοδότησης για να ενταχθούν ουσιαστικά στη διαδρομή.
Στη νοτιοδυτική πλευρά της αρχαίας πόλης βρίσκεται και ένα από τα πιο ενδιαφέροντα μνημεία του χώρου: ένας κεραμικός κλίβανος των ελληνιστικών χρόνων, στην περιοχή όπου βρίσκονταν τα αρχαία εργαστήρια. Το νέο στέγαστρο τον προστατεύει από τις καιρικές συνθήκες και, κυρίως, επιτρέπει στον επισκέπτη να καταλάβει καλύτερα κάτι που συχνά χάνεται μέσα στα μεγάλα ονόματα και τις ημερομηνίες της Ιστορίας: πώς λειτουργούσε πραγματικά μια αρχαία πόλη στην καθημερινότητά της.
Ένας αρχαιολογικός χώρος που θέλει να ζήσει και μετά τη δύση του ήλιου
Εδώ βρίσκεται και η πιο ουσιαστική αλλαγή. Ο νέος φωτισμός ανάδειξης δεν έχει μόνο αισθητικό χαρακτήρα. Φωτίζει τις διαδρομές, κάνει ασφαλέστερη την κίνηση μέσα στον χώρο και επιτρέπει στην αρχαία Ευρωπό να φιλοξενεί πολιτιστικές εκδηλώσεις και μετά τη δύση του ήλιου. Η απόδοση των έργων φωτισμού του αρχαιολογικού χώρου Ευρωπού και του στέγαστρου προστασίας του ελληνιστικού κεραμικού κλιβάνου, πραγματοποιήθηκε από την Υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη.
Ήδη η παράδοση των νέων έργων συνοδεύτηκε από μουσική και ποίηση με την παράσταση "Τραγουδάμε Καββαδία – 50 χρόνια μετά" . Και αυτό ίσως δίνει μια πρώτη εικόνα για το πώς θέλει να λειτουργήσει η Ευρωπός στο εξής: όχι ως ένα περιφραγμένο σύνολο αρχαιοτήτων που επισκέπτεσαι μία φορά και φεύγεις, αλλά ως ένας τόπος που μπορεί να επιστρέψει στη σύγχρονη ζωή της περιοχής.
Σημαντικό ρόλο παίζει και το Κέντρο Ενημέρωσης Αρχαίας Ευρωπού, όπου η έκθεση "Ευρωπός, πόλη της Ευρώπης, Πόλη του Κόσμου" βάζει σε σειρά την ιστορία, τα μνημεία και τους ανθρώπους της πόλης και συστήνει, φυσικά, τον διασημότερο γιο της, τον Σέλευκο Α΄.
Παράλληλα, το Αρχαιολογικό Μουσείο Κιλκίς βρίσκεται σε διαδικασία αναδιοργάνωσης και επανέκθεσης, ενώ σχεδιάζεται και η επέκτασή του. Καθώς οι ανασκαφές στην Ευρωπό συνεχίζονται, το πιθανότερο είναι πως τα επόμενα χρόνια θα έχουμε πολύ περισσότερα να δούμε.
Στην κοιλάδα του Αξιού, ανάμεσα στο ποτάμι και το Πάικο, η Ευρωπός ήταν για αιώνες μια σημαντική πόλη και μετά σχεδόν εξαφανίστηκε από τον ταξιδιωτικό χάρτη. Τώρα επιστρέφει. Και έχουμε την αίσθηση ότι θα ακούμε όλο και συχνότερα το όνομά της.
Διαβάστε Επίσης
