Ελίνα Γιουνανλή©
Έργο με λαϊκό χαρακτήρα, ναπολιτάνικο ταμπεραμέντο και έναν δυναμικό γυναικείο πρωταγωνιστικό ρόλο, η "Φιλουμένα Μαρτουράνο" γνώρισε μεγάλη απήχηση, ακόμη και επί δεκαετίες μετά τη συγγραφή της, το 1946. Η ιστορία της πόρνης που διεκδίκησε –και κατάφερε– να την παντρευτεί ο επί είκοσι πέντε χρόνια εραστής της, όχι για λόγους δικής της οικονομικής εξασφάλισης ή "τιμής", αλλά προκειμένου να εξασφαλίσει ένα καλύτερο μέλλον για τους τρεις γιους που είχε αποκτήσει κρυφά στο παρελθόν, δείχνει να συγκινεί ακόμη. Οι ζωηροί χαρακτήρες, η εναλλαγή των συναισθημάτων από το δράμα στην κωμωδία και από εκεί στη συγκίνηση, το συμφιλιωτικό φινάλε και το σημαντικό "μήνυμα" δίνουν στο έργο ισχυρό, όπως αποδεικνύεται, λαϊκό έρεισμα. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, πως πρόκειται για δημιουργία ενός ανθρώπου που μεγάλωσε μέσα στο θέατρο κι έτσι γνώρισε τους σκηνικούς κώδικες από πρώτο χέρι: ο πατέρας του ντε Φιλίππο ήταν συγγραφέας και ηθοποιός, η μητέρα του μοδίστρα θεάτρου, ενώ κι ο ίδιος ήταν επίσης σκηνοθέτης και ηθοποιός.
Αυτήν τη γοητεία και τη σκηνική λειτουργικότητα τιμάει η καλοπαιγμένη και καλαίσθητη παράσταση του Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλου: τα έντονα συναισθήματα που αναδύονται, τις κωμικές και τις δραματικές στιγμές που εναλλάσσονται, τον λαϊκό χαρακτήρα, και πάνω απ’ όλα τα πρόσωπα. Η κεντρική ηρωίδα, μια γυναίκα με τσαγανό, κυριαρχεί επί σκηνής στην ερμηνεία της Μαρίας Ναυπλιώτου, η οποία, έχοντας αποβάλει κάθε ίχνος της έμφυτης φινέτσας της, ενσαρκώνει μια λαϊκή, απολύτως γήινη γυναίκα, σκληραγωγημένη από τη ζωή, παθιασμένη και "μάγκισσα", ακόμη κι όταν, σε κάποιες στιγμές, δείχνει να υπερβάλλει. Επάξιος δίπλα της ο Μελέτης Ηλίας στο ρόλο του Ντομένικο, ενός αρνητικού ήρωα στην πραγματικότητα, που έζησε για χρόνια με τη Φιλουμένα απαξιώνοντας και ταπεινώνοντάς τη. Αλλά και οι υπόλοιποι ρόλοι είναι προσεχτικά δοσμένοι, από την υπηρέτρια Λουτσία που χρωματίζει με απολαυστικούς τόνους η Νεφέλη Μαϊστράλη, τη Ροζαλία της Πηνελόπης Μαρκοπούλου, έως τους τρεις γιους (Βασίλης Ντάρμας, Βασίλης Μηλιώνης, Βαγγέλης Δαούσης), έστω κι αν κάποια πρόσωπα αποδίδονται με κωμική υπερβολή, όπως η Ντιάνα, η αντίζηλος της Φιλουμένα, που ερμηνεύει η Ιωάννα Τζίκα.
Τα σκηνικά και τα κοστούμια της Ηλένιας Δουλαδήρη, πιστά στην εποχή του έργου, είναι καλαίσθητα και συμβάλλουν στην ατμοσφαιρική παράσταση, ειδικά στην τελευταία σκηνή χάρη και στους φωτισμούς της Σοφίας Αλεξιάδου. Μένει όμως ως επίγευση το ερώτημα για τη θέση του έργου στο σύγχρονο ρεπερτόριο: Παρόλο που δείχνει να απηχεί κάποιο βαθύτερο προβληματισμό, ακολουθώντας τα ίχνη του ρεύματος του ιταλικού νεορεαλισμού (χωρίς όμως να φτάνει στο δικό του βάθος), έτσι όπως εισβάλλουν στην ιστορία ζητήματα ταξικών ανισοτήτων ή η ιδέα της γυναικείας χειραφέτησης, η "Φιλουμένα Μαρτουράνο" δεν παύει να είναι απλώς ένα δραματικό παραμύθι με ευτυχισμένο τέλος.
Περισσότερες πληροφορίες
Φιλουμένα Μαρτουράνο
Λαμπρό δείγμα του ιταλικού νεορεαλισμού που συμπυκνώνει στις σελίδες της μια ολόκληρη εποχή, η Φιλουμένα αποτελεί ένα από τα πιο αγαπημένα έργα του παγκόσμιου θεατρικού ρεπερτορίου που διαχρονικά συγκινεί το κοινό, ακόμα κι αν έχουν περάσει 77 χρόνια μετά το πρώτο της ανέβασμα στη Νάπολη (1946). Η Φιλουμένα Μαρτουράνο ξεκίνησε ως πόρνη και κατέληξε ερωμένη του πλούσιου εμπόρου Ντομένικο Σοριάνο. Τώρα, έπειτα από αρκετά χρόνια κοινού βίου, διεκδικεί τη θέση που της αξίζει. Ένα απρόσμενο μυστικό ανατρέπει τις ισορροπίες και αλλάζει τα δεδομένα, στο έργο που βάζει στο μικροσκόπιο τη γυναίκα, τις προβληματικές οικογενειακές και κοινωνικές δομές και τα στερεότυπα φέρνοντας αντιμέτωπους δύο κόσμους με όχημα τη σπουδαία γλώσσα του συγγραφέα.
