© Πάτροκλος Σκαφίδας
Ο Αμερικανός Θόρντον Ουάιλντερ έγραψε το 1942 μια παράδοξη, διασκεδαστική όσο και συγκινητική αλληγορία που διασχίζει χιλιάδες χρόνια Ιστορίας, σε μια απόπειρα να εμφυσήσει στους συμπατριώτες του πίστη εν μέσω των δραματικών χρόνων του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου. Εφευρίσκει μία αρχετυπική οικογένεια, αυτή του κυρίου και της κυρίας Ανθρώπου (Antrobus, στο πρωτότυπο), και την τοποθετεί σε κρίσιμες στιγμές, υπαρκτές ή μυθικές (με αναφορές στην προϊστορική εποχή, τη Βίβλο και την Παλαιά Διαθήκη), που έφεραν την ανθρωπότητα στο χείλος της καταστροφής. Στις ισάριθμες πράξεις του έργου, η οικογένεια του Ανθρώπου -δηλαδή ο Τζωρτζ και η Μάτζι, τα παιδιά τους Χένρι και Γκλάντις, και η υπηρέτριά τους Σαμπίνα-, επιβιώνουν "με νύχια και με δόντια" πρώτα στην εποχή των παγετώνων, έπειτα από μια τρομερή πλημμύρα χάρη στην κιβωτό που φτιάχνει ο Τζορτζ, και τέλος μετά τη λήξη ενός καταστροφικού πολέμου. Το διασκεδαστικό εύρημα να συμπυκνωθούν στιγμές από την ανθρώπινη Ιστορία στη ζωή μιας τυπικής αμερικανικής οικογένειας (την οποία επίσης σχολιάζει περιπαιχτικά ο Ουάιλντερ, και μέσω αυτής την αμερικανική κοινωνία) ενισχύεται από το συχνό σπάσιμο της σύμβασης, στοχείο που προσδίδει στο έργο επιπλέον ενδιαφέρον και γοητεία.
Ανοιχτό σε ερμηνείες και δοκιμές, το "Με νύχια και με δόντια" δίνει την ευκαιρία στη Σοφία Μαραθάκη για μια παράσταση που παίζει με την κωμική φόρμα. Η σκηνοθέτρια τοποθετεί τη δράση σε ένα κατάλευκο σκηνικό (ωραία η δουλειά του Κωνσταντίνου Ζαμάνη, όπως και στα κοστούμια), επεμβαίνει ευεργετικά στις ρυθμικές αδυναμίες του έργου συντομεύοντάς το, και βλέπει τους ήρωες και τις ιστορίες τους ως καμβά για πειραματισμό στην ερμηνεία, την κίνηση, την έκφραση. Διογκώνει έτσι τον κωμικό χαρακτήρα του κειμένου, προτείνοντας έναν γκροτέσκο τρόπο, που υπηρετείται με ζήλο από τους καλούς ηθοποιούς: Ελεάνα Καυκαλά, Μάριο Παναγιώτου, Μαρία Παρασύρη, Βασίλη Καλφάκη, Νάντια Κατσούρα, Γιώργο Λόξα, Γιώργο Σύρμα. Η σκηνοθετική γραμμή πηγάζει ίσως και από το γεγονός ότι τα πρόσωπα του έργου λειτουργούν ως συμβολικές/αρεχτυπικές φιγούρες παρά ως χαρακτήρες και το αποτέλεσμα είναι καλοκουρδισμένο και σε στιγμές απολαυστικό, όμως η συνολικά καλή εντύπωση κάπου σκοντάφτει˙ εν μέρει ίσως στις αδυναμίες του ίδιου του έργου, εν μέρει στο γεγονός ότι το κωμικό παράδοξο λειτουργεί καλύτερα όταν αποδίδεται "σοβαρά", ενώ στην παράσταση υπονομεύεται από το γκροτέσκο ύφος ερμηνείας. Συνολικά, πάντως, πρόκειται για μια αξιοπρόσεκτη δουλειά, μελετημένη στις λεπτομέρειες (στον τρόπο, π.χ., που αποδίδει με ευδιάκριτες πινελιές την αμερικανική σφραγίδα του έργου, αλλά δεν παραμελεί τον οικουμενικό χαρακτήρα του), που καταθέτει το δικό της συγκινητικό, ουμανιστικό μήνυμα.
Περισσότερες πληροφορίες
Με νύχια και με δόντια
Εμπνευσμένο από την «Αγρύπνια των Φίνεγκαν» του Τζέιμς Τζόις, το έργο είναι μια παράδοξη ιστορία του ανθρώπινου είδους και μια αλληγορική ανάγνωση για το τέλος του κόσμου και της Ιστορίας.
