Η παρουσία όλης κι όλης μιας αριστοφανικής κωμωδίας φέτος το καλοκαίρι γεννάει το ερώτημα αν έχει επέλθει οριστική κόπωση με τα έργα του Αριστοφάνη ή αν διανύουμε απλώς ένα μεταβατικό στάδιο, που θα μας οδηγήσει σε μια νέα εποχή. Πάντως, η παρουσία του Δημήτρη Καραντζά στο σκηνοθετικό πηδάλιο αυτής της μοναδικής παράστασης δεν είναι χωρίς σημασία. Εκπροσωπώντας τη νεότερη γενιά σκηνοθετών, με σημαντικές παραστάσεις στο ενεργητικό του, αλλά χωρίς να έχει ξανασκηνοθετήσει αριστοφανική κωμωδία –και χωρίς να καταπιάνεται γενικά με το κωμικό είδος–, μάλλον επιβεβαιώνει πως αφήνουμε σταδιακά πίσω μας την επί χρόνια δοκιμασμένη χρήση του σατιρικού ποιητή ως οχήματος για επιθεωρησιακές αναγνώσεις (με έντονο το στοιχείο της επικαιρότητας) ή για την ανάδειξη –μέχρι εξαντλήσεως– του βωμολοχικού συγγραφικού ιδιώματος.
Μάλιστα, με τις «Νεφέλες» του ο Δημήτρης Καραντζάς φρόντισε να μας δείξει πολύ καθαρά τι δεν ήθελε να κάνει. Στην απολαυστική Παράβαση που έστησε –η καλύτερη στιγμή της παράστασης, με τον Χρήστο Λούλη να ερμηνεύει απολαυστικά τον ποιητή– περιέπαιξε και διακωμώδησε τα αριστοφανικά κλισέ που ταλάνισαν την ελληνική σκηνή επί δεκαετίες (φαλλοί, επικαιροποιήσεις, αγοραίο χιούμορ κ.λπ.). Το ευτύχημα είναι ότι η σάτιρα του Καραντζά δεν εκφράστηκε αφ’ υψηλού, αντιθέτως άφησε να διαφανεί μια γνήσια αγάπη για ένα είδος θεάτρου που ταλαιπωρήθηκε τόσο από τη φτήνια όσο και από διάφορες «κουλτουριάρικες» εμμονές.
Το συγκεκριμένο έργο ταίριαξε στο προφίλ ενός σκηνοθέτη που δεν είχε δείξει μέχρι τώρα ιδιαίτερη αγάπη στο κωμικό είδος. Οι «Νεφέλες» βάζουν στο στόχαστρο τη ρητορική, τη σοφιστεία και την επιστήμη, για να τις καυτηριάσουν και να τις αποκαθηλώσουν στα μάτια του θεατή, κι έτσι βοήθησαν τον Καραντζά να υπηρετήσει και τη χοντροκομμένη κωμωδία, και τις εσωτερικότερες νότες, όπως και να αποδώσει τον Σωκράτη όχι μόνο σύμφωνα με τη διακωμώδηση που του επιφυλάσσει ο συγγραφέας αλλά και προσδίδοντάς του μια μελαγχολική, ποιητική πλευρά που δημιουργούσε συγκίνηση (τον Σωκράτη ερμήνευσε ωραία ο Νίκος Καραθάνος).
Από την άλλη, ο σκηνοθέτης δεν έπεισε πως είχε αποφασίσει απολύτως τι «θέλει να μας πει». Αρκέστηκε να μεταφέρει το έργο με μερικές ωραίες ιδέες κι έναν πολύ καλό θίασο, εστιάζοντας στην αισθητική σύγκρουση μεταξύ του χωριάτη, άξεστου Στρεψιάδη (πολύ καλός ο Γιώργος Γάλλος) και της γελοιοποιημένης διανόησης που εκπροσωπεί ο Σωκράτης και οι συν αυτώ. Το «αλλοπαρμένο» σύμπαν που έστησε (χαρακτηριστικά τα κοστούμια της Ιωάννας Τσάμη), δηλαδή ο Χορός των Νεφελών, οι μαθητές του Σωκράτη, ο Δίκαιος και ο Άδικος Λόγος είχαν αποφασιστική συμμετοχή και κάποιες πολύ καλές ερμηνείες (Έμιλυ Κολιανδρή, Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, Θεοδώρα Τζήμου), όμως το τελικό αποτέλεσμα έμεινε κάπως μετέωρο από την απουσία πιο καίριας στόχευσης. Το σκηνικό της Κλειώς Μπομπότη και η κίνηση του Τάσου Καραχάλιου λειτούργησαν προς όφελος της σκηνοθεσίας, όμως περιμέναμε από τη μουσική (Ανρί Κεργκομάρ) ενεργητικότερο ρόλο.
Η παράσταση συνεχίζει την πορεία της στα ανοιχτά θέατρα: Παπάγου 5/9, Ηρώδειο 6/9, Θέατρο Πέτρας 7/9, Ηλιούπολη 8/9, Θέατρο Βράχων 10/9. Διάρκεια: 90΄.
Περισσότερες πληροφορίες
Νεφέλες
Το μείζον ζήτημα του δίκαιου και του άδικου λόγου καθώς και η διαλεκτική σχέση ανάμεσα στη συντήρηση και στο νεωτερισμό είναι τα στοιχεία της αριστοφανικής κωμωδίας που φιλοδοξεί να αναδείξει η ανάγνωση του Δ. Καραντζά.
