Η Αραβική avant-garde στην Πειραιώς 260: Παραστάσεις-ντοκουμέντα ενάντια στη λογοκρισία

Μπορούμε, αλήθεια, να μιλάμε για καλλιτεχνική πρωτοπορία σε φλεγόμενες ζώνες; Εκεί όπου ο πολύπαθος Λίβανος μετρά ακόμα τις βαθιές πληγές των αιματηρών πολέμων της πρόσφατης Ιστορίας, εκεί όπου το Ιράν είδε τη δική του πολιτισμική ουτοπία να θάβεται κάτω από το σκοτάδι ενός θεοκρατικού καθεστώτος, και η Παλαιστίνη μετατρέπει τα συντρίμμια της σε σκηνή; Η απάντηση είναι σαφώς ναι, ακόμη κι αν η ίδια η σκληρή πραγματικότητα παρεμβαίνει βίαια στην τέχνη —όπως συνέβη με την πρόσφατη ακύρωση της παράστασης "Child" του Λιβανέζου σκηνοθέτη Ali Chahrour, η οποία δεν κατάφερε να ταξιδέψει λόγω της κλιμάκωσης του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Γιατί η τέχνη σε αυτούς τους τόπους δεν υπήρξε ποτέ διακοσμητική· ήταν, είναι και θα είναι συνώνυμη με την ανάγκη για ελευθερία και επιβίωση.

Όπως ακριβώς συνέβη παλαιότερα στην ιστορική διοργάνωση Meeting Points της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση (2016)—που μας σύστησε τη ριζοσπαστική πολιτική φαντασία δημιουργών όπως ο Ραμπί Μρουέ— έτσι και φέτος, το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου μετατρέπει την Πειραιώς 260 στο απόλυτο γεωπολιτικό και καλλιτεχνικό σταυροδρόμι. Μέσα από τις θεματικές "Φωνές του Αραβικού Κόσμου" και "Φωνές του Ιράν", οι καλλιτέχνες επιστρέφουν για να ανατομήσουν τη συλλογική μνήμη και την πολιτική ευθύνη, αποδεικνύοντας ότι το θέατρο και ο χορός είναι οι πιο ζωντανοί "βυθοκόροι" της πραγματικότητας.

Υπήρχε θεατρική πρωτοπορία στο Ιράν; Η χαμένη ουτοπία του Shiraz

Πριν από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, το Ιράν δεν ήταν πολιτισμικά απομονωμένο. Αντίθετα, μεταξύ 1967 και 1977, το Φεστιβάλ Τεχνών του Shiraz (υπό την αιγίδα της αυτοκράτειρας Φαράχ Παχλαβί) αποτελούσε μια από τις πιο προχωρημένες πολιτισμικές εστίες παγκοσμίως, παντρεύοντας την ευρωπαϊκή avant-garde με την ανατολική παράδοση. Το 1979, το καθεστώς απαγόρευσε τη διοργάνωση και σφράγισε το αρχείο της.

Αυτό το απαγορευμένο αρχείο και τη χαμένη καλλιτεχνική ουτοπία επιχειρεί να ανασύρει στο σήμερα η παράσταση χορού "Shiraz" του Άρμιν Χόκμι (1 & 2 Ιουλίου, Πειραιώς 260), η οποία παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον καθώς αποτελεί μια ζωντανή άσκηση συλλογικής μνήμης. Πώς τιμάς, άλλωστε, μια δημιουργία που κόπηκε βίαια πριν καν γεννηθείς;

Ο Ιρανός χορογράφος, που ζει μεταξύ Νορβηγίας και Γερμανίας, φέρνει στην πρώτη του εμφάνιση στην Ελλάδα επτά χορευτές που κινούνται υπό έναν παλλόμενο, βιομηχανικό αλλά και παραδοσιακό ρυθμό. Κρατώντας την παλάμη κοντά στο πρόσωπο και κλείνοντας το βλέμμα τους στον ελάχιστο χώρο, οι ερμηνευτές μετατρέπουν το βήμα τους σε μονάδα μέτρησης του χρόνου, αποδεικνύοντας πώς η κίνηση μπορεί να γίνει πράξη αντίστασης απέναντι στη λήθη.

Από την Αραβική Άνοιξη στον ξένο τόπο

Η Αραβική Άνοιξη ξεκίνησε ως μια υπόσχεση δημοκρατίας, αλλά για πολλούς δημιουργούς μετατράπηκε σε έναν "δυστυχισμένο χειμώνα" προσφυγιάς, λογοκρισίας και βίας. Οι καλλιτέχνες που έρχονται στην Πειραιώς 260 δεν κάνουν θέατρο μυθοπλασίας· κάνουν θέατρο-ντοκουμέντο, χρησιμοποιώντας ως υλικά emails, SMS, δικαστικά έγγραφα και τα ίδια τους τα σώματα.

Σε αυτό το πλαίσιο, η παράσταση "Four Walls and a Roof" των Λίνα Ματζνταλανί και Ραμπί Μρουέ (12 & 13 Ιουλίου, Πειραιώς 260) αποτελεί ένα από τα πιο αναμενόμενα γεγονότα του καλοκαιριού. Οι δύο Λιβανέζοι δημιουργοί, που τιμήθηκαν με το σπουδαίο βραβείο Theaterpreis Berlin, επιστρέφουν στην Αθήνα μετά την καθηλωτική παράσταση "Looking for a Missing Employee / Ένας υπάλληλος αγνοείται" που παρουσίασε σόλο ο Μρουέ στο Φεστιβάλ του 2024, αλλά και έχοντας αφήσει έντονο στίγμα με τις lecture-performances τους στη Στέγη.

Ο Μρουέ, γεννημένος το 1967 στη Βηρυτό όπου βίωσε τον δεκαπενταετή εμφύλιο πόλεμο, ζει και εργάζεται στο Βερολίνο. Είναι σκηνοθέτης, θεατρικός συγγραφέας, ηθοποιός και εικαστικός και στη νέα του παράσταση θέτει ένα καίριο, επίκαιρο ερώτημα: Πόσο ελεύθερη είναι τελικά η δυτική δημοκρατία; Αντλώντας υλικό από τον δικό τους εκπατρισμό στο Βερολίνο, συμπλέκουν τη σύγχρονη λογοκρισία με ένα συγκλονιστικό ιστορικό ντοκουμέντο: την ανάκριση του Μπέρτολτ Μπρεχτ το 1947 από την Επιτροπή Αντιαμερικανικών Δραστηριοτήτων των ΗΠΑ, στήνοντας ένα θέατρο που αποτολμά να ενοχλήσει και να αφυπνίσει.

Λίγες ημέρες μετά, τη σκυτάλη παίρνει η παράσταση "Ending in Beauty" του Μοχάμεντ Ελ Χατίμπ (17 & 18 Ιουλίου, Πειραιώς 260). Ο μαροκινής καταγωγής Γάλλος δημιουργός, που ειδικεύεται στο "θέατρο της πραγματικότητας", φέρνει μια προσωπική εξομολόγηση που μετατρέπεται σε σκηνική κατάθεση μνήμης. Το ενδιαφέρον εδώ κρύβεται στον τρόπο που γεννήθηκε το έργο: βασισμένο σε συνεντεύξεις με τη μητέρα του, διακόπηκε από τον αιφνίδιο θάνατό της και μετασχηματίστηκε σε μια επείγουσα ανάγκη να ειπωθούν τα ανείπωτα. Μόνος επί σκηνής, ο Ελ Χατίμπ συνθέτει ένα παζλ από SMS, emails και φωνητικά μηνύματα. Είναι μια παράσταση που αξίζει να δούμε γιατί καταφέρνει να φωτίσει τις αιχμηρές λεπτομέρειες του πένθους, κάνοντάς το ανθρώπινο, οικείο και-απροσδόκητα- καυστικά αστείο.

Θα χορεύουμε στα συντρίμια μέχρι τελικής πτώσεως

Η παράδοση, στα χέρια των Παλαιστίνιων δημιουργών Αμίρ Σάμπρα και Ατά Χατάμπ, μετατρέπεται σε ένα εκρηκτικό πεδίο διεκδίκησης και επιβίωσης. Στην παράσταση χορού "Badke(remix)" (20 & 21 Ιουνίου, Πειραιώς 260), η σκόπιμη αναστροφή της λέξης dabke —του παραδοσιακού χορού της κοινότητας και των γάμων— γίνεται το όχημα για να μιλήσουν για έναν πόλεμο δίχως τέλος.

Οι καλλιτέχνες αυτοί μεγάλωσαν μέσα στη διαρκή απειλή, την απώλεια και τον εγκλεισμό της Δυτικής Όχθης, βιώνοντας τον χορό ως τη μόνη διέξοδο για να δηλώσουν παρόντες. Ο αντίκτυπος της καθημερινότητάς τους είναι ορατός στη σκηνή: δέκα ερμηνευτές αναμιγνύουν τον παραδοσιακό ρυθμό με το hip hop, την capoeira και το τσίρκο, σπάζοντας τα στερεότυπα μιας "θυματοποιημένης" και ομοιογενούς ταυτότητας.

Στο υπόβαθρο, η μουσική μιας "ορχήστρας γάμων" από τη Δυτική Όχθη μπλέκεται αβίαστα με απόκοσμα ηχητικά ντοκουμέντα από drones, σειρήνες και παιδικά κλάματα —τους γνώριμους ήχους με τους οποίους ανδρώθηκαν. Σήμερα, οι δημιουργοί αυτοί συνεχίζουν να ζουν και να εργάζονται στην Παλαιστίνη, επιμένοντας να δημιουργούν μέσα από τη φλεγόμενη ζώνη της Μέσης Ανατολής και να εξάγουν το βίωμά τους διεθνώς. Το "Badke(remix)" είναι ένα συγκλονιστικό κράμα γιορτής και πολέμου, μια "βλάσφημη" πράξη αγάπης και σωματικής έντασης που στέλνει ένα ξεκάθαρο, οικουμενικό μήνυμα: "Δεν θα αφήσουμε κανέναν να μας πει τι να κάνουμε. Θα χορεύουμε μέχρι τελικής πτώσεως".

Προπώληση εισιτηρίων: more.com