Φεστιβάλ Αθηνών 2026: Όλες οι παραστάσεις θεάτρου και χορού σε έναν απαραίτητο οδηγό επιβίωσης

Κατά την πρώτη του χρονιά στην καλλιτεχνική διεύθυνση του Φεστιβάλ Αθηνών, ο Μιχαήλ Μαρμαρινός κατάρτισε ένα πρόγραμμα συνεπές με την αισθητική του γραμμή, με παραστάσεις θεάτρου και χορού που αποτυπώνουν ορισμένες από τις κυρίαρχες τάσεις της σύγχρονης διεθνούς σκηνής. Ο προγραμματισμός φιλοδοξεί να φέρει το φεστιβάλ σε συνομιλία με το παγκόσμιο στερέωμα, με επιλογές που μοιάζουν να απευθύνονται κυρίως στους εξοικειωμένους θεατές των φεστιβάλ, παρά που επιχειρούν να προσελκύσουν ένα ευρύτερο και λιγότερο "μυημένο" κοινό. 

΄Ήδη με μια πρώτη ματιά στο πρόγραμμα διακρίνονται ορισμένα βασικά σημεία: 1. Παρατηρείται σχεδόν πλήρης κατάργηση της αυστηρής κατηγοριοποίησης των ειδών. Οι περισσότερες παραστάσεις συνομιλούν με πολλαπλές μορφές τέχνης, κινούμενες στα όρια του θεάτρου, του χορού, της μουσικής ή εικαστικής εγκατάστασης, της περφόρμανς κ.ά. 2. Τόσο στην ελληνική όσο και στη διεθνή παραγωγή διαπιστώνεται υποχώρηση της παραδοσιακής δραματουργίας. Οι παραστάσεις αντλούν ολοένα περισσότερο από το devised theatre, την πρωτότυπη γραφή, τη διασκευή λογοτεχνικών έργων και την επαναπροσέγγιση των κλασικών κειμένων.

3. Υπάρχει εμφανής πολιτικός προσανατολισμός στις θεματολογίες των παραστάσεων, κυρίως των διεθνών, ενώ το πολιτικό θέατρο εκπροσωπείται και μέσα από το αφιέρωμα στην αραβόφωνη παραγωγή, που δίνει βήμα σε καλλιτέχνες που εκπροσωπούνται λιγότερο σε σχέση με τους δυτικούς δημιουργούς. Συνολικά, πάντως, οι ξένοι καλλιτέχνες που συμμετέχουν, ακόμη και όσοι δεν έρχονται για πρώτη φορά, δεν ανήκουν στην κατηγορία των "πολυπαιγμένων" ονομάτων. 4. Το ελληνικό πρόγραμμα δεν παρακινεί ιδιαίτερα το ενδιαφέρον, προτείνοντας κάτι νέο· ωστόσο, δίνεται χώρος και στη νεότερη γενιά δημιουργών.

Ελληνικές παραστάσεις: τέχνη, καταναλωτισμός, υπαρξιακό κενό  & Λευτέρης Πανταζής

Με το "Grauts" (6-7/6), ο Γιάννης Μαυριτσάκης επισκέπτεται λοξά τις "Βάκχες" μέσα από ένα τηλεοπτικό talk show. Η σύγκρουση Πενθέα-Διονύσου μεταφέρεται στο σήμερα, όπου ένας παρουσιαστής έρχεται αντιμέτωπος με μια new-age φιγούρα που σπρώχνει τα πάντα προς το χάος. Βασισμένη στο διήγημα του Δημήτρη Χατζή, η παράσταση "Το φονικό της Ιζαμπέλας Μόλναρ" (8-11/6) της Στεφανίας Γουλιώτη (όπου και ερμηνεύει μαζί με τον Φώτη Στρατηγό) μετατρέπει τη γλυπτική σε ζωντανή σκηνική παρουσία, εξερευνώντας τη σχέση του καλλιτέχνη με το δημιούργημά του. 

Σε ένα εμπορικό πολυκατάστημα, άνθρωποι ψωνίζουν, περιμένουν, συγκρούονται, τραγουδούν και ονειρεύονται. Με το "Stores" (14-15/6), ο Γιώργος Βαλαής συνθέτει ένα σκηνικό μωσαϊκό καθημερινών ζωών και ανεκπλήρωτων επιθυμιών, όπου ο ρεαλισμός διαρρηγνύεται από τραγούδια, μονολόγους και μικρές εκρήξεις χορικότητας. Λίγα χρόνια πριν το θάνατό του, ο Πλάτωνας γράφει μια απολογία ζωής και σκέψης. Από αυτό το σπάνιο αυτοβιογραφικό ίχνος εμπνέεται ο Αλέξανδρος Μιστριώτης την παράσταση "Η Ζ΄ επιστολή ή ο απογοητευμένος Πλάτωνας" (22-24/6), φωτίζοντας όχι τον φιλόσοφο-σύμβολο αλλά έναν βαθιά ανθρώπινο και εξομολογητικό Πλάτωνα.

Μια νεαρή δασκάλα φτάνει σε ένα απομονωμένο κυκλαδίτικο νησί τη δεκαετία του ’50, παλεύοντας με το εκτυφλωτικό φως, τη μοναξιά και τις μνήμες που επιμένουν. Η παράσταση "Η μάνα μου με πέταξε στη θάλασσα" (30/6-2/7), σε σκηνοθεσία Θέμη Πάνου-Βίλιας Χατζοπούλου και ερμηνεία Θέμη Πάνου κινείται ανάμεσα στο εσωτερικό τραύμα και το ανοιχτό τοπίο του Αιγαίου. Σε συμπαραγωγή του ΔΗΠΕΘΕ Κοζάνης, η Γεωργία Μαυραγάνη επιστρέφει στο θέατρο-ντοκουμέντο με μια παράσταση για το τέλος της λιγνιτικής εποχής στη δυτική Μακεδονία. Μέσα από αρχεία, μαρτυρίες και προσωπικές αφηγήσεις, η "Γη της Επαγγελίας" (14-15/7) παρακολουθεί τη διαδρομή από την οικονομική άνθηση της ΔΕΗ έως τη σημερινή αβεβαιότητα της απολιγνιτοποίησης, φωτίζοντας τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές συνέπειες μιας εποχής.

Η Λένα Κιτσοπούλου επισκέπτεται τις "Βάκχες" (20-22/7), χωρίς πρόθεση να προσφέρει μια ανάγνωση της ευριπίδειας τραγωδίας. Με το γνώριμο μείγμα ωμού ρεαλισμού, χιούμορ και υπαρξιακής έντασης, στήνει ένα διονυσιακό γλέντι για το αδιέξοδο θεών και ανθρώπων, εκεί όπου η έκσταση, η βία και η γελοιότητα συνυπάρχουν αξεδιάλυτα. Ερμηνεύουν μεταξύ άλλων οι Στέλλα Βογιατζάκη, Θοδωρής Σκυφτούλης και ο Λευτέρης Πανταζής.

Οι παραστάσεις της Gen 260

Από τις 5 έως τις 10 Ιουνίου, έξι νέοι ΄Έλληνες καλλιτέχνες συστήνονται μέσα από τις παραστάσεις τους, με θεματικές που αγγίζουν την έμφυλη και ενδοοικογενειακή βία, τις ανθρώπινες σχέσεις, την υπαρξιακή αγωνία και τη στεγαστική κρίση. Με την "Carcoma" (5/6), η Αλεξία Παραμύθα διασκευάζει τη νουβέλα "Σαράκι" της Λάιλα Μαρτίνεθ, φωτίζοντας τη βία που ριζώνει μέσα στο σπίτι και στις οικογενειακές σχέσεις. Στο "όμικρονγιώτα" (6/6), ο Γιάννης Διδασκάλου συνθέτει ένα σκηνικό σύμπαν για τις εύθραυστες ανθρώπινες συνδέσεις.

Ο ΄Άρης Κακλέας διασκευάζει το έργο του Πέτερ Χάντκε "Αγωνία του τερματοφύλακα πριν από το πέναλτι" (7/6) σε μια υπαρξιακή μελέτη της ανθρώπινης αγωνίας. Με το "Πώς κατοικώ" (8/6), η Αρίστη Τσέλου εστιάζει στη στεγαστική κρίση και στο εύθραυστο ερώτημα του τι σημαίνει "σπίτι" σήμερα. Το "Τούνελ" (9/6) που σκηνοθετεί ο Πάνος Ηλιόπουλος, βασισμένος στο ομώνυμο διήγημα του Ντίρενματ, μετατρέπει ένα υπόγειο πέρασμα σε αλληγορία εγκλωβισμού και υπαρξιακής ρωγμής. Το "Παραμύθι των λύκων" (10/6) του Δημήτρη Τσικούρα (Τσικ), βασισμένο σε αληθινή ιστορία, συνενώνει δραματουργικά ίχνη από τον Σοφοκλή και τον Χάινερ Μίλερ, συγκροτώντας ένα σκοτεινό παραμύθι για την ενδοοικογενειακή βία ως απόρροια της πολιτικής βίας.

Ξένες παραγωγές: μετανάστευση, ταυτότητα, πατριαρχία, ψηφιακός κόσμος

Η εικαστική καλλιτέχνις Νικολίν βαν Χάρσκαμπ δημιουργεί την περφόρμανς "Προσωδία" (14-15/6), όπου τα αρχαία έπη συναντούν την τεχνητή νοημοσύνη. Επί σκηνής, οι Αγγελική Παπούλια, Σοφία Κόκκαλη και Λιντεβέι Μάλερ κινούνται σε ένα υβριδικό τοπίο αφήγησης, γλώσσας και τεχνολογίας. Ο Νοτιοκορεάτης Τζάχα Κου στήνει επί σκηνής ένα κορεάτικο street-food στέκι και, μαγειρεύοντας ζωντανά, αφηγείται ιστορίες γύρω από τη μνήμη, τη μετανάστευση και την πολιτισμική ταυτότητα, στην παράσταση "Haribo kimchi" (16-17/6). Στο έργο του Γερμανού συνθέτη Μίχαελ Μπάιλ "Hide to show" (20-21/6) η μουσική, το βίντεο και η τεχνολογία συγχωνεύονται σε μια υβριδική σκηνική εμπειρία. ΄Έξι μουσικοί εγκλωβίζονται σε ημιδιαφανή κουβούκλια, ανάμεσα στη δημόσια έκθεση και την ατομική απομόνωση, σε ένα σχόλιο πάνω στην εικονικότητα και τη ζωή στην εποχή των social media. 

Για πρώτη φορά στην Ελλάδα, ο Ιάπωνας Κουρό Τανίνο παρουσιάζει την παράσταση "Sleeping fires" (27-28/6), μια αισθητηριακή εμπειρία με τη συμμετοχή ατόμων με οπτική αναπηρία. Ο ήχος, ο ρυθμός, η όσφρηση και η αφή γίνονται βασικά εργαλεία αντίληψης σε μια παράσταση που εξερευνά τον πόνο, τη μοναξιά, τη φροντίδα και τη δυνατότητα ουσιαστικής επαφής με τον άλλον. Με αφετηρία την αυτοκτονία του Ιάπωνα συγγραφέα Γιούκιο Μισίμα με χαρακίρι, η Ανχέλικα Λίντελ δημιουργεί ένα τελετουργικό έργο για τους δεσμούς που ενώνουν τις έννοιες της ελευθερίας, του ερωτισμού, της ομορφιάς και του θανάτου. Ισορροπώντας ανάμεσα στην προσωπική εξομολόγηση, τη φιλοσοφική σκέψη και την ακραία σκηνική εικόνα, η παράσταση "Seppuku. The funeral of Mishima or the pleasure of dying" (28-30/6) ξεδιπλώνει ένα σκληρό σκηνικό σύμπαν, επιβεβαιώνοντας τη θέση της Ισπανίδας καλλιτέχνιδας ως μιας από τις ριζοσπαστικότερες φωνές της σύγχρονης ευρωπαϊκής σκηνής. 

Ο Ελβετός δημιουργός Μίλο Ράου αντλεί έμπνευση από μια πραγματική παιδοκτονία στο Βέλγιο και τη συνδέει με τον μύθο της Μήδειας, στην παράσταση "Medea’s children" (4-5/7). Η παράσταση μετατρέπεται σε μια ανοιχτή συζήτηση, όπου ανήλικοι ερμηνευτές συνομιλούν με τον ηθοποιό και συντονιστή Πέτερ Σέιναβε για την οικογένεια, το τραύμα, την αγάπη και τον θάνατο, θολώνοντας τα όρια μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας. Η Ιταλοσουηδή Τζέμα Χάνσον Καρμπόνε, στη συνομιλία της με το έργο του Δημήτρη Δημητριάδη, μετατρέπει τον "Ευαγγελισμό της Κασσάνδρας" (4-5/7) σε μια σωματική και φωνητική εμπειρία όπου ο λόγος λειτουργεί ως επίκληση, προφητεία και ύμνος. Στην παράσταση "Lee Miller in Hitler’s bathtub" (7-8/7), ο ιδρυτής της βελγικής ομάδας Needcompany, Γιαν Λάουερς και ο συνθέτης Μάαρτεν Σέχερς προσεγγίζουν τη μορφή της Λι Μίλερ, φωτογράφου και πολεμικής ανταποκρίτριας του Β΄ Π.Π., με μια μουσική περφόρμανς που λειτουργεί και ως μια ελεγεία για τη γυναικεία δημιουργία και τις γυναίκες που διεκδίκησαν χώρο σε έναν πατριαρχικό κόσμο. 

Ο Λιβανέζος Ραμπί Μρουέ επιστρέφει στο φεστιβάλ με τη lecture-performance για την εξορία, τη λογοκρισία και τα όρια της φιλελεύθερης δημοκρατίας "Four walls and a roof" (12-13/7). Συνδέοντας την εμπειρία εκπατρισμού του με την ανάκριση του Μπρεχτ από την Επιτροπή Αντιαμερικανικών Δραστηριοτήτων, εξετάζει τι σημαίνει να μιλάς ελεύθερα σε έναν κόσμο διαρκούς ελέγχου. Για πρώτη φορά στην Ελλάδα, ο μαροκινής καταγωγής Ελ Χατίμπ παρουσιάζει το πρώτο του έργο, "Ending in beauty" (17-18/7), που γεννήθηκε μέσα από συνομιλίες με τη μητέρα του και μεταμορφώθηκε μετά το θάνατό της σε μια βαθιά προσωπική κατάθεση μνήμης, που αναμετριέται με την απώλεια και όσα μένουν ανείπωτα. Η Βραζιλιάνα σκηνοθέτρια Κριστιάν Ζαταΐ μετατρέπει τον "Εχθρό του λαού" του ΄Ίψεν σε ένα σύγχρονο λαϊκό δικαστήριο. Στην παράσταση "A trial" (26-27/7), οι θεατές καλούνται να λειτουργήσουν ως ένορκοι αποφασίζοντας για την ενοχή ή μη του γιατρού Στόκμαν, σε μια παράσταση που καταθέτει ένα αιχμηρό σχόλιο πάνω στη δημοκρατία, την αλήθεια και τη συλλογική ευθύνη.

Χορός στην Πειραιώς 260: Σώμα, τελετουργία, κοινότητα, ρήξη

Με το "Mám" (10-11/6), ο χορογράφος Μάικλ Κίγκαν-Ντόλαν συνθέτει ένα εκστατικό ταξίδι εμποτισμένο από το τοπίο και τον πολιτισμό της Ιρλανδίας, με τη συμμετοχή δώδεκα χορευτών από διαφορετικά μέρη του κόσμου, που συγκροτούν ένα δυναμικό πεδίο σχέσεων. Για πρώτη φορά στην Ελλάδα, οι Παλαιστίνιοι δημιουργοί Αμίρ Σάμπρα και Ατά Χατάμπ επαναπροσεγγίζουν τον παραδοσιακό dabke ως ρυθμό αντίστασης και συλλογικής διεκδίκησης. Στην παράσταση "Badke remix" (20-21/6), η παράδοση μετασχηματίζεται σε υβριδική σωματικότητα που συνδυάζει σύγχρονο χορό, χιπ χοπ, καποέιρα, μεταφέροντας στο παρόν μια χορευτική πράξη πολιτικής και πολιτισμικής εγρήγορσης. Στο "NOD" (21-22/6), ο Αλέξανδρος Βαρδαξόγλου χορογραφεί τη συνάντηση δύο ανδρών, ανάμεσα στη σύγκρουση και την εγγύτητα, σε μια αλληγορία για την ταυτότητα, τη βία και την αδελφική ρήξη.

Ο Ιρανός ΄Άρμιν Χόκμι ανατρέχει στο ιστορικό Φεστιβάλ Τεχνών του Shiraz στο Ιράν, ανασυνθέτοντας τα θραύσματα μιας καλλιτεχνικής ουτοπίας που διακόπηκε βίαια το 1979. Η παράσταση "Shiraz" (1-2/7) λειτουργεί ως χορογραφική αναβίωση ενός απαγορευμένου αρχείου, ανάμεσα σε φόρο τιμής, φαντασιακή ανασύσταση και στοχασμό πάνω στη μνήμη της πρωτοπορίας. Με τον "Διάδρομο" (8-9/7), ο Φώτης Νικολάου συνθέτει μια πολυφωνική χοροθεατρική αφήγηση πάνω στο πένθος, τη μνήμη και την απώλεια και αντιμετωπίζει τον αποχαιρετισμό ως υπαρξιακή κατάσταση. Στο "Butchers" (12-13/7), η Γκλόρια Ντορλιγκούτσo ξεκινά από τη συγγένεια του χορού του χασάπικου με τους χασάπηδες και αναπτύσσει μια συμμετοχική χορογραφική περφόρμανς, όπου συνυπάρχουν επαγγελματίες χορευτές και κρεοπώλες. 

Στο δίπτυχο "16 & 17" (13-14/7) από την κινεζική ομάδα χορού TAO Dance Theater, ο βραβευμένος με τον Αργυρό Λέοντα Χορού της Μπιενάλε της Βενετίας Τάο Γιε συμπυκνώνει τη χαρακτηριστική του γλώσσα σε δύο έργα που εξερευνούν τη ροή, την κυκλικότητα και την ενότητα σώματος και νου. Χάρη στο αφιέρωμα "Σημείο Deborah Hay" (17-18/7), παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα το ριζοσπαστικό έργο της Αμερικανίδας χορογράφου Ντέμπορα Χέι. Τα έργα "No time to fly" και "As holy sites go" αναδεικνύουν τη χορογραφία ως παρτιτούρα εμπειρίας, όπου κάθε ερμηνευτής παράγει τη δική του εκδοχή του ίδιου score.

Με το "Us" (22-23/7), η Μαρία Χασάπη μετατρέπει ένα απλό παγκάκι σε σκηνικό άξονα ακινησίας και έντασης. Στη χαρακτηριστική της γλώσσα της επιβράδυνσης και της γλυπτικής σωματικότητας, το σώμα γίνεται υλικό χρόνου. Στην παράσταση "When did silence get this loud?" (22-24/7), η Ζωή Ευσταθίου, μέλος της ομάδας της Αν Τερέζα ντε Κέερσμακερ, συνθέτει ένα αφαιρετικό και βαθιά συλλογικό έργο, όπου ο μινιμαλισμός συναντά την κοινωνική νοηματοδότηση της κίνησης. Ο Πάνος Μαλακτός παρουσιάζει την περφόρμανς "Brightest heroine" (22-24/7), ένα σόλο αντοχής, αντίστασης και επανεκκίνησης απέναντι στην αδυσώπητη πραγματικότητα, όπου το σώμα λειτουργεί ως πεδίο συλλογικής έντασης και επιμονής. Στα "Κόλλυβα" (22-24/7), η Χριστιάνα Κοσιάρη συνδέει την ελληνική τελετουργία του μνημοσύνου με τη σύγχρονη χορογραφική γλώσσα, φέρνοντας στη σκηνή σώματα διαφορετικών ηλικιών και μετατρέποντας το θάνατο σε χώρο συνύπαρξης.

Το Φεστιβάλ έξω από την Πειραιώς 260

Στο Ηρώδειο, η κατά Σταμάτη Κραουνάκη "Λυσιστράτη" (12-13/6) μετατρέπει την αριστοφανική κωμωδία σε σύγχρονη οπερέτα, με την Ελένη Ουζουνίδου στον κεντρικό ρόλο, ενώ ο Στάθης Λιβαθινός δίνει την δική του εκδοχή στην ευριπίδεια "Εκάβη" (25-26/6). Ενδιαφέρουσα προμηνύεται η site-specific ξενάγηση "Συνομιλία με ένα λογισμικό. Ένας AI περίπατος στην Αρχαία Αγορά" (17-21/6), όπου ο Γιώργος Δρίβας προσκαλεί ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης να τον ακολουθήσει σε έναν φιλοσοφικό περίπατο σωκρατικής μορφής. 

Αντίθετα, δεν ξέρουμε αν η απόφαση να ανοιχτεί το φεστιβάλ και σε κλειστά θέατρα είναι καλή ιδέα. Και εκεί θα δούμε πάντως δουλειές νέων καλλιτεχνών: στο 104 θα παιχτεί το outsider της χειμερινής σεζόν, η "Νοχαβελάνδη" (18-21/7) του Γιάννη Αποσκίτη, ένα σατιρικό γουέστερν δωματίου που σκηνοθέτησε ο Γιώργος Βουρδαμής, και η παράσταση της Μαριλένας Κατρανίδου, που βασίζεται στο ομώνυμο έργο του Ιονέσκο, "Η φαλακρή τραγουδίστρια" (20-23/7). Στο Σύγχρονο, ο Θανάσης Κριτσάκης θα παρουσιάσει την παράσταση "Michel: Ασκήσεις θνητότητας" (21-23/7), βασισμένος στο έργο του Φουκώ "Επιτήρηση και τιμωρία".

Αφιέρωμα στον Γιώργο Λούκο

Είκοσι χρόνια από την έναρξη λειτουργίας της Πειραιώς 260, με πρωτοβουλία του τότε καλλιτεχνικού διευθυντή Γιώργου Λούκου –μια κίνηση που αποδείχθηκε τομή–, η επέτειος τιμάται με την προβολή του ντοκιμαντέρ του Ηλία Γιαννακάκη "2005-2015. Στα χρόνια του Λούκου" (13/6).