Μέσα στη δύσκολη συγκυρία που βιώνει σήμερα η Μέση Ανατολή, δεν μπορούμε παρά να σκεφτούμε πόσο επίμονα επαναλαμβάνεται η ιστορία. Όσο κι αν μαθαίνουμε, διαβάζουμε και βλέπουμε τις συνέπειες των συγκρούσεων, μοιάζουμε συχνά ανεπίδεκτοι μαθήσεως. Ο πόλεμος παραμένει δυστυχώς παρών. Σε τέτοιες στιγμές, η τέχνη –και ιδιαίτερα το θέατρο– επιστρέφει συχνά σε αυτή τη θεματική, γιατί συνδέεται άμεσα με την κοινωνία που το γεννά. Από την αρχαιότητα έως σήμερα, η σκηνή λειτουργεί ως χώρος συλλογικής μνήμης και αναστοχασμού: εκεί όπου οι τραυματικές εμπειρίες της ιστορίας μετατρέπονται σε δραματουργία. Δεν είναι τυχαίο ότι ήδη οι αρχαίες τραγωδίες, όπως ο "Αγαμέμνων" του Αισχύλου, διερευνούν τις συνέπειες της βίας και της εξουσίας, εστιάζοντας όχι τόσο στη μάχη όσο στο ηθικό και ψυχικό κόστος που αφήνει ο πόλεμος στους ανθρώπους.
Σε σύγχρονες σκηνικές προσεγγίσεις, η παράσταση "Αγαμέμνων: ο κύκλος του αίματος" της Ραφίκα Σαουίς επαναδιαβάζει την αρχαία τραγωδία μέσα από το πρίσμα της σημερινής πολιτικής πραγματικότητας. Συνδυάζοντας ζωντανή δράση, βίντεο και μαρτυρίες προσφύγων, η σκηνοθεσία επιχειρεί να αναδείξει πώς η εμπειρία του πολέμου διαπερνά τη σύγχρονη κοινωνία και τη συλλογική μνήμη. Η παράσταση παρουσιάζεται στο Θέατρο Μαβίλη, προτείνοντας έναν διάλογο ανάμεσα στην αρχαία δραματουργία και τα τραύματα του παρόντος.
Στο ίδιο θεματικό πεδίο κινείται και η σκηνική σύνθεση "ΚΑΠΟΥΤ / Πόλεμος, ένα Vaudeville”, που παρουσιάζεται στο Θέατρο Δίπυλον από την Πειραματική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου. Με δραματουργικό άξονα το βιβλίο "Καπούτ" του Κούρτσιο Μαλαπάρτε, η παράσταση εξερευνά την ηθική κατάρρευση της Ευρώπης στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και θέτει το ερώτημα πώς μπορεί να μιλήσει κανείς για τη βία σήμερα. Υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Ακύλλα Καραζήση και της Νεφέλης Μαϊστράλη, η σκηνή ανοίγει τις πόρτες της στο κοινό, το οποίο μπορεί να παρακολουθήσει για όση ώρα επιθυμεί (από 4 λεπτά έως 4 ώρες) μια ζωντανή σύνθεση –όχι παράσταση– σε αέναη κίνηση και εξέλιξη. Πάνω στη σκηνή, το ensemble αφηγείται, τραγουδά, χορεύει και αναπαριστά, αντλώντας τα υλικά του από το θέατρο, τη λογοτεχνία και τη μουσική.
Παράλληλα, άλλες παραστάσεις φωτίζουν διαφορετικές πτυχές της εμπειρίας του πολέμου. Η "Πυρεξία" της Ναόμι Ουάλας, είναι ένα έργο για τις πληγές που αφήνει ο πόλεμος στο σώμα της κοινωνίας και στην ψυχή των ανθρώπων. Σήμερα, με τις συγκρούσεις να μαίνονται ξανά στη Μέση Ανατολή, η φωνή του έργου ακούγεται πιο ανησυχητικά επίκαιρη από ποτέ.
Διαβάστε Επίσης
Στην παράσταση "Πυρεξία – Τρία οράματα για τη Μέση Ανατολή", ένας νεαρός Ιρακινός ετοιμάζει τη διάλεξή του για το Διεθνές Συνέδριο Περιστεριών στη Βαγδάτη, την απομονωμένη –μετά τον Πόλεμο του Κόλπου– πρωτεύουσα του καθεστώτος του Σαντάμ Χουσεΐν. Μέσα από μια αφήγηση που κινείται ανάμεσα στο όνειρο και την πραγματικότητα, μια αόρατη κλωστή φαίνεται να ενώνει τους ζωντανούς με όσους έχουν φύγει από τη ζωή. Ο τίτλος "Πυρεξία", που σημαίνει την κατάσταση του πυρετού, είναι δανεισμένος από στίχο του T. S. Eliot και μεταφέρει την αίσθηση μιας εποχής που φλέγεται. Η παράσταση παρουσιάζεται στο Τρένο στο Ρουφ σε σκηνοθεσία της Τατιάνα Λύγαρη, με τους Φανή Γέμτου, Δημήτρη Γεωργαλά, Μιράντα Ζησιμοπούλου και Δημήτρη Τσιγκριμάνη.
Από διαφορετική οπτική προσεγγίζει το θέμα το έργο "Η λέξη πρόοδος στο στόμα της μητέρας μου ηχούσε πολύ φάλτσα" του Ρουμάνου συγγραφέα Ματέι Βίσνιεκ, σε σκηνοθεσία Αικατερίνης Παπαγεωργίου, που συνδέει προσωπικές μνήμες με τις πολιτικές τραγωδίες της Ευρώπης. Η παράσταση παρουσιάζεται στο Θέατρο "Μπέλλος" με τους Αλέξανδρο Βάρθη, Τάσο Λέκκα, Μάνια Παπαδημητρίου, Δημήτρη Πετρόπουλο και Ελίζα Σκολίδη. Προλαβαίνετε να την δείτε. Μετά από τρεις θεατρικές σεζόν, κατεβάζει αυλαία στις 18 Μαρτίου.
Άλλες παραγωγές εστιάζουν στις συνέπειες της βίας, της εξορίας και της απώλειας πατρίδας. Οι "Εμιγκρέδες" του Σλάβομιρ Μρόζεκ, σε σκηνοθεσία Βλαδίμηρου Κυριακίδη, αγγίζουν το θέμα της μετανάστευσης και της αποξένωσης μέσα από την ιστορία δύο ανθρώπων που ζουν μακριά από τον τόπο τους. Στην παράσταση, που παρουσιάζεται στο Θέατρο Μετς, πρωταγωνιστούν οι Σωκράτης Αγγελής και Παναγιώτης Παπαδούλης.
Παράλληλα, ο "Λουκής Λάρας", βασισμένος στην ομώνυμη νουβέλα του Δημήτριου Βικέλα, μεταφέρεται στη σκηνή ως μουσική αφήγηση μέσα από το νέο πρωτότυπο έργο του Λευτέρης Βενιάδης. Η ιστορία του εμπόρου από τη Χίος, που βιώνει τον όλεθρο της Σφαγής της Χίου κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, ζωντανεύει μέσα από ένα έργο γραμμένο για ανδρική φωνή, βιολοντσέλο και ηθοποιό, με τον Κώστας Μπερικόπουλος στο Ολύμπια-Δημοτικό Μουσικό Θέατρο "Μαρία Κάλλας".
Διαβάστε Επίσης
Στα τραύματα της ελληνικής ιστορίας και του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου επιστρέφει και το "Κιβώτιο" του Άρης Αλεξάνδρου, σε ερμηνεία του Φώτης Μακρής, που παρουσιάζεται για δέκατη χρονιά στο Studio Μαυρομιχάλη. Βασισμένο στο ομώνυμο μυθιστόρημα, το έργο αφηγείται την αποστολή μιας μικρής ομάδας ανταρτών που αναλαμβάνει να μεταφέρει ένα μυστηριώδες κιβώτιο μέσα από μια εμπόλεμη και εχθρική διαδρομή. Ένας από αυτούς, ο μοναδικός επιζών της αποστολής, καταθέτει την απολογία του μέσα από αλλεπάλληλες ανακρίσεις, προσπαθώντας να εξηγήσει τι συνέβη πραγματικά. Καθώς η αφήγηση ξετυλίγεται, η αποστολή μετατρέπεται σε μια σκοτεινή αλληγορία για την πίστη στην ιδεολογία, την καχυποψία και τον παραλογισμό που μπορεί να γεννήσει ο πόλεμος.
Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η παράσταση "Μακρόνησος / Τρωάδες", σε κείμενο και σκηνοθεσία Ανδρέα Ζαφείρη, η οποία συνδέει τον αρχαίο μύθο με τη σύγχρονη πολιτική μνήμη. Παίζουν οι Γιάννης Αποστολίδης, Μαρία Βλάχου, Βίκυ Εδιάρογλου, Έρη Μαριόγλου και Ειρηάννα Μπουμπάρη στη Σκηνή Brecht 2510.
Από την άλλη πλευρά, έργα όπως το "1984" του Τζορτζ Όργουελ δείχνουν πώς ο πόλεμος και ο φόβος μπορούν να μετατραπούν σε μηχανισμό ελέγχου και ολοκληρωτισμού. Στη σκηνική μεταφορά του έργου, ο Γιώργος Παπαγεωργίου φέρνει εις πέρας ένα απαιτητικό one-man show, ερμηνεύοντας πολλαπλούς ρόλους και μεταφέροντας με ένταση την ασφυκτική πραγματικότητα του ολοκληρωτικού καθεστώτος. Μέσα από μια λιτή αλλά ιδιαίτερα δυναμική σκηνική προσέγγιση, η παράσταση στο Δίπυλον αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο η εξουσία χρησιμοποιεί τον διαρκή πόλεμο, την παρακολούθηση και τη διαστρέβλωση της αλήθειας για να επιβάλει τον απόλυτο έλεγχο στη σκέψη και τη ζωή των ανθρώπων.
Το θέατρο φέρνει το ζήτημα του πολέμου ενώπιον μας με πολλούς τρόπους, χωρίς να επιδιώκει να αφηγείται απλώς ιστορίες πολέμου. Αναζητά τις βαθύτερες αιτίες της βίας, τις ανθρώπινες απώλειες και τις πολιτικές συνέπειες των συγκρούσεων. Κι όμως, παρά τις προσπάθειες των σκηνοθετών και των δραματουργών να φέρουν το παρελθόν στο φως και να διδάξουν μέσα από τη σκηνή, ο σύγχρονος άνθρωπος κλείνει τα μάτια και τ' αυτιά· ο πόλεμος ξαναγίνεται πραγματικότητα, ενώ η μνήμη και η γνώση μοιάζουν να μην επαρκούν για να αποτρέψουν τις ίδιες τραγωδίες.
Δείτε όλες τις παραστάσεις στον οδηγό θεάτρου του "α".
Διαβάστε Επίσης
Περισσότερες πληροφορίες
Το κιβώτιο
Ένα από τα σημαντικότερα κείμενα της ελληνικής μεταπολεμικής πεζογραφίας, που εκτυλίσσεται στα τέλη του Εμφυλίου, παρουσιάζεται σε μορφή μονολόγου για 9η χρονιά. Στα τέλη του ελληνικού Εμφυλίου πολέμου, μια ομάδα ανταρτών αναλαμβάνει να μεταφέρει ένα κιβώτιο αγνώστου περιεχομένου σε μια ανταρτοκρατούμενη πόλη. Στη διάρκεια της αποστολής η ομάδα χάνει σταδιακά τα μέλη της. Ο μοναδικός που σώζεται ένας αντάρτης, ο οποίος τελικά κατορθώνει να παραδώσει το κιβώτιο, μόνο που αυτό είναι άδειο. Κατηγορείται ως δολιοφθορέας και φυλακίζεται από τους ίδιους του τους συντρόφους. Προσπαθώντας να αποδείξει την αθωότητά του συντάσσει αναφορές προς έναν άγνωστο ανακριτή, στο μοναδικό μυθιστόρημα του συγγραφέα που θεωρείται μια καταγγελία ενάντια σε κάθε είδους εξουσία αλλά και ένα σχόλιο για τον δυτικό πολιτισμό.
Η λέξη πρόοδος στο στόμα της μητέρας μου ηχούσε πολύ φάλτσα
Στη βραβευμένη παράσταση που συνεχίζεται για τρίτη χρονιά, μέσα από ένα υπερρεαλιστικό πλαίσιο διαδραματίζεται η ρεαλιστική ιστορία του Βίγκαν και της Γιάσμινσκα, που επαναπατρίζονται στο χωριό τους μετά τη λήξη του εμφυλίου αναζητώντας τη σορό του Βίμπκο, του χαμένου τους γιού που πολεμούσε. Η τοπική κοινωνία τους αντιμετωπίζει με καχυποψία αναζητώντας τρόπους να εκμεταλλευτεί οικονομικά το πένθος τους. Οι άνθρωποι, ζωντανοί ή νεκροί, δεν είναι τίποτα άλλο παρά μέσα εκμετάλλευσης για την παραγωγή κέρδους. Η μοναδική πηγή εσόδων του ζευγαριού είναι η κόρη τους, Ίντα, η οποία κατά τη διάρκεια του εμφυλίου μπλέχτηκε σε κύκλωμα σωματεμπορίας και πλέον εκπορνεύεται στην κεντρική Ιταλία. Η Ίντα βιώνει μια παράλληλη ιστορία εξευτελισμού της ανθρώπινης ύπαρξης.
Αγαμέμνων: ο κύκλος του αίματος
Αντλώντας από την ομώνυμη τραγωδία του Αισχύλου, τον Γιάννη Ρίτσο, αλλά και μαρτυρίες γυναικών, προσφύγων και στρατιωτών, η ηθοποιός και σκηνοθέτρια Ρ. Σαουίς δημιούργησε ένα σύγχρονο πολιτικό θρίλερ με όρους cinematic theatre, που έκανε πρεμιέρα στο ιστορικό θέατρο La MaMa της Νέας Υόρκης. Παρουσιάζεται ξανά στο πλαίσιο του «Stages of Resistance» του Ιδρύματος Β. & Μ. Θεοχαράκη, πριν ξεκινήσει την ευρωπαϊκή του περιοδεία.Μέσα από μια σύγχρονη δραματουργική προσέγγιση, το έργο διερευνά τη φύση του πολέμου ως εργαλείου εξουσίας, μια ατέρμονη μηχανή που παράγει θύματα. Η Κλυταιμνήστρα γίνεται η φωνή αυτών που υφίστανται τη βία της ιστορίας: των προσφύγων, των γυναικών, των θυμάτων της καταπίεσης και της αδιαφορίας.
Μακρόνησος/Τρωάδες
Η Μακρόνησος, το νησί - σύμβολο της βίας και του ιδεολογικού διωγμού, γίνεται το σκηνικό όπου συναντώνται οι «Τρωάδες» του Ευριπίδη και η ταραγμένη περίοδος του Εμφυλίου. Στο προσκήνιο οι γυναίκες - εξόριστες σε μια παράσταση - καθρέφτη της Ιστορίας, που αποκαλύπτει μια κρυμμένη άλλη όψη της συλλογικής μας μνήμης. Μέσα από έναν ποιητικό διάλογο ανάμεσα στο παρελθόν, το παρόν και το μέλλον, αναδεικνύει την ανθρώπινη κραυγή για ελευθερία.
ΚΑΠΟΥΤ / Πόλεμος, ένα Vaudeville - Διαρκής ανοιχτή πρόβα
Η Πειραματική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου, υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Ακύλλα Καραζήση και της Νεφέλης Μαϊστράλη, ανοίγει τις πόρτες της στο κοινό, το οποίο μπορεί να παρακολουθήσει για όση ώρα επιθυμεί (από 4 λεπτά έως 4 ώρες), μια ζωντανή σύνθεση – όχι παράσταση – σε αέναη κίνηση και εξέλιξη. Πάνω στη σκηνή, το ensemble θα αφηγείται, θα τραγουδά, θα χορεύει, θα αναπαριστά, αντλώντας τα υλικά του από το θέατρο, τη λογοτεχνία και τη μουσική. Δραματουργικός άξονας είναι το μυθιστόρημα του Κούρτσιο Μαλαπάρτε «Καπούτ» και άλλα συναφή υλικά, που αφορούν στο θέμα του πολέμου.
Πυρεξία - Τρία οράματα για τη Μέση Ανατολή
Ένα συγκλονιστικά επίκαιρο έργο για τη Μέση Ανατολή που φέρνει στο προσκήνιο τρεις αληθινές ιστορίες απώλειας - τρία οράματα για το τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος. Γραμμένο το 2008, το θεατρικό έργο της βραβευμένης Αμερικανίδας συγγραφέα και ποιήτριας, είναι ένα συναρπαστικό τρίπτυχο που βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα και εξερευνά τα πανανθρώπινα θέματα της αγάπης, της απώλειας και του θανάτου μέσα σε ακραίες συνθήκες. Πού οδηγεί η συνάντηση μιας παλαιστίνιας μάνας, ενός ισραηλινού στρατιώτη κι ενός ρωσο-εβραίου αρχιτέκτονα σ’ έναν ερειπωμένο ζωολογικό κήπο στη Ράφα; Τι φέρνει κοντά έναν παλαιστίνιο πατέρα και μια ισραηλινή νοσοκόμα σε μια ιδιωτική κλινική της Δυτικής Ιερουσαλήμ; Και ποιος ο ρόλος ενός αραβο-εβραίου θυρωρού; Μπορεί η διάλεξη ενός νεαρού Ιρακινού στο Διεθνές Συνέδριο Περιστεριών της Βαγδάτης να γίνει γέφυρα για όσους χάθηκαν για πάντα;
Εμιγκρέδες
Μια παραβολή για την υπαρξιακή αγωνία και την ψυχική απομόνωση του σύγχρονου ανθρώπου με πολιτικό πρόσημο, που, μέσα από ένα «παράλογο» πρίσμα, παρακολουθεί δύο μετανάστες που ζουν κάτω από τη «γη», ως απόβλητα της κοινωνίας. Στο υπόγειο της πολυκατοικίας που έχουν κάνει κατάληψη και το έχουν ονομάσει «σπίτι», η μόνη τους επικοινωνία με τον έξω κόσμο είναι οι σωλήνες αποχέτευσης και νερού του κτιρίου, μεταφράζοντας στη φαντασία τους κάθε ήχο σε «ζωή». Κι αν καταφέρουν αυτοί οι δύο ξένοι χωρίς πατρίδα να ενταχθούν στην κοινωνία, εκείνη θα τους ρίξει και πάλι στο χωνευτήρι της κοινωνικής απομόνωσης.
Λουκής Λάρας
Μια μουσική αφήγηση βασισμένη στην ομώνυμη νουβέλα του Δημητρίου Βικέλα που αφηγείται τη συναρπαστική ιστορία του Λουκή Λάρα, αντιήρωα του 1821, και της Σφαγής της Χίου το 1822, μέσα από το νέο πρωτότυπο μουσικό έργο του Λευτέρη Βενιάδη γραμμένο για αντρική φωνή, βιολοντσέλο και ηθοποιό. Το έργο-σταθμός για τη μετάβαση της ελληνικής πεζογραφίας από τον ρομαντισμό στον ηθογραφικό ρεαλισμό, γραμμένο το 1879 και εμπνευσμένο από την αληθινή μαρτυρία του Χιώτη επιζώντα της Σφαγής Λουκά Ζίφου όπως αυτή καταγράφηκε στο χειρόγραφο «Αυτοβιογραφία γέροντος Χίου», μας γυρίζει σχεδόν 200 χρόνια πίσω, τη χρονιά της Μεγάλης Καταστροφής. Ο νεαρός Λουκής επιστρέφει με τον πατέρα του από τη Σμύρνη στη γενέτειρα τους, τη Χίο, προκειμένου να βρουν καταφύγιο από τις λεηλασίες και τις επιθέσεις των Τούρκων στη Μικρά Ασία που ολοένα και πυκνώνουν. Η Ελληνική Επανάσταση βρίσκεται στο απόγειό της και η Χίος δεν αργεί να μπει στον χάρτη των εξεγερμένων νησιών. Η απάντηση όμως των Τούρκων θα είναι αμείλικτη. Μέσα σε αυτόν τον όλεθρο ο Λουκής και η οικογένειά του παλεύουν για τη σωτηρία τους αναζητώντας τρόπο να εγκαταλείψουν το νησί. Κι αυτή είναι μόνο η αρχή της μεγάλης τους περιπέτειας...
1984
Σε μια εποχή όπου οι οθόνες κυριαρχούν, η παρακολούθηση είναι διάχυτη και η πληροφορία χειραγωγείται, το διαχρονικό κείμενο του Όργουελ - μια προφητεία για το τέλος του κόσμου όπου το σύστημα αποσκοπεί στον απόλυτο έλεγχο και την κατάργηση κάθε πραγματικής ελευθερίας των ανθρώπων, δεν φαντάζει πια δυστοπικό. Αντιθέτως αποκαλύπτει έναν κόσμο όπου η αλήθεια συνθλίβεται ανάμεσα στη μνήμη και την ψευδαίσθηση. Μια παράσταση-σπουδή πάνω στη βία που έρχεται από την εξάρτηση των σημερινών νέων από τα κοινωνικά δίκτυα, που μιλά για τη γλώσσα, τη μνήμη και τον μηχανισμό της υπακοής. Ισορροπώντας ανάμεσα στον ωμό και τον φανταστικό ρεαλισμό, η παράσταση δημιουργεί έναν κόσμο βασισμένο στις θραυσματικές αναμνήσεις του Γουίνστον Σμιθ, καλώντας το κοινό να αμφισβητήσει την πραγματικότητα και να αναζητήσει την αλήθεια πίσω από την εικόνα.
