Η "Ατσαλένια" Βάσσα του Γκόρκι σε σκηνοθεσία Λίλλυς Μελεμέ

Δηλωμένος μπολσεβίκος από την αυγή του 20ού αιώνα, φημισμένος πεζογράφος και δραματουργός, ο Μαξίμ Γκόρκι γράφει την πρώτη εκδοχή της "Βάσσας Ζελεζνόβα" το 1910 —πέντε μόλις χρόνια μετά την αποτυχημένη επανάσταση του 1905— και τη βλέπει να βραβεύεται και να συγκλονίζει το κοινό. Χρειάστηκε να περάσουν δεκαετίες για να επιστρέψει στο ίδιο κείμενο, ολοκληρώνοντας το 1935 τη δεύτερη, πιο ώριμη και πολιτικά αιχμηρή εκδοχή του, αυτήν που σήμερα αποτελεί το σημείο αναφοράς για την παγκόσμια δραματουργία.

Πάνω σε αυτό το σπουδαίο κείμενο, η Λίλλυ Μελεμέ έρχεται σήμερα να καταθέσει τη δική της ερμηνευτική πρόταση, αναλαμβάνοντας το διπλό και ριψοκίνδυνο φορτίο της σκηνοθεσίας και του ομώνυμου κεντρικού ρόλου. Με αφορμή τις νέες φωτογραφίες της παράστασης, που παίζεται στο Arroyo διαφαίνεται η αισθητική που αποπνέει ένας "ασφυκτικός ρεαλισμός". Η Μελεμέ δεν αντιμετωπίζει τη Βάσσα απλώς ως μια ισχυρή γυναίκα, αλλά ως ένα τραγικό σύμβολο: μια μητέρα-αφέντρα που, ενώ υπήρξε η ίδια θύμα της πατριαρχίας, μεταμορφώνεται σε αμείλικτο θύτη για να διασώσει την οικογενειακή επιχείρηση και την επιβίωσή της.

Η σκηνοθέτιδα επιλέγει να πλαισιωθεί από μια δυναμική ομάδα νέων ηθοποιών, πολλοί εκ των οποίων υπήρξαν μαθητές της. Οι Πολύμνια Αγγελάκη, Αγαθή Κυριαζή, Ξένια Κουτσουμπού, Λεωνίδας Λεωντιάδης, Μελίνα Ποτουρίδου, Αλέξανδρος Σάβγκα, Αλέξανδρος Σπυριδέλης, Σίμος Στυλιανού και Κατερίνα Μαρία Σαλταούρα συνθέτουν τον χορό των παράπλευρων απωλειών. Η παράσταση αναρωτιέται αν η αγάπη μπορεί να επιβιώσει μέσα σε ένα σύστημα που ηθικοποιεί το έγκλημα στο όνομα του καθήκοντος, υπενθυμίζει ότι η οικογένεια είναι συχνά η πιο μικρή, αλλά και η πιο σκληρή μικρογραφία ενός κοινωνικού συστήματος που καταρρέει.

Σημείωμα Σκηνοθέτιδας

"Δεν υπάρχουν θαύματα για μας. Όλα πρέπει να τα κάνουμε μόνοι μας"

Στον βωμό της ανάγκης και με πρόσχημα την μητρική αγάπη, η Βάσσα κυβερνά το σπίτι και την επιχείρησή της με σκληρότητα και, ασυνείδητα, με σχεδόν αντιηρωική αυτοθυσία, μιας και λειτουργεί ως αναγκαίο γρανάζι ενός αμείλικτου μηχανισμού , που τρέφεται από τον φόβο, τη βία, την συνενοχή, την υποταγή. Η εξουσία για την οποία πασχίζει με νύχια και με δόντια, δεν την απελευθερώνει. Αντίθετα, την απομονώνει, την φθείρει και την παγιδεύει στον ίδιο ιστό που πλέκει για τους άλλους, βυθίζοντάς την ολοένα και περισσότερο σ΄ ένα οδυνηρό τέλμα. Κάθε πράξη, κάθε απόφασή της είναι και μια μικρή ήττα της ανθρώπινης πλευράς της.

Η Βάσσα δεν είναι απλώς μια μητέρα. Η Βάσσα είναι μια τραγικά αντιφατική φιγούρα που συντηρεί το στρεβλό, πατριαρχικό σύστημα μέσα στο οποίο γεννήθηκε και διαμορφώθηκε. Είναι ένας φορέας εξουσίας που αποζητά την επιβίωση με κάθε κόστος, σε έναν παρηκμασμένο κόσμο όπου η ηθική θεωρείται πολυτέλεια και δεν υπάρχει ο παραμικρός χώρος για αδυναμία ή ευαισθησία.

Η έννοια της μητρικής αγάπης μεταμορφώνεται σε απόλυτο εργαλείο ελέγχου, εκφοβισμού, καταπίεσης και ακρωτηριασμού της ελεύθερης βούλησης. Ο ασφυκτικός μικρόκοσμος της οικογένειας της, δεν είναι παρά η ενσάρκωση μιας κοινωνίας υπό διάλυση, που για να σταθεί όρθια θυσιάζει πρώτα την τρυφερότητα, μετά τη δικαιοσύνη και εν τέλει τα ίδια της τα παιδιά.