Γιώργος Πανηγυρόπουλος©
Το 1997, στο Θέατρο Οδού Ερμού, η Μαίρη Ραζή και ο Σωτήρης Τσόγκας πρωταγωνίστησαν τους "Εραστές της Βιόρν" της υπέροχης Μαργκερίτ Ντιράς. Η μετάφραση του Τσόγκας για το έργο έμεινε τότε στο συρτάρι. Σήμερα, έρχεται η στιγμή να την ξαναδεί — και να τη σκηνοθετήσει — στο Θέατρο Πρόβα. Οι δύο θεατρίνοι παλιάς στόφας, που πιστεύουν ακόμη στη δύναμη του λόγου και στη σιωπή της σκηνής, συνεχίζουν δυναμικά, προτείνοντας ένα ερωτικό ψυχολογικό θρίλερ με καθαρό σκηνικό αποτύπωμα και βαθιά θεατρική συνέπεια.
Η πρεμιέρα του έργου στο Θέατρο Πρόβα προγραμματίζεται για τις 7 Μαρτίου. Πρόκειται για ένα έργο αυστηρό και υπόγειο, που κινείται στα όρια της εξομολόγησης και της ανάκρισης. Η γραφή της Ντιράς, λιτή και κοφτερή, ξετυλίγει μια ιστορία έρωτα, προδοσίας και τιμωρίας, βασισμένη σε ένα πραγματικό έγκλημα που συγκλόνισε τη Γαλλία στα τέλη της δεκαετίας του ’40.
Ένα σώμα διαμελισμένο, ένα κεφάλι που δεν βρέθηκε ποτέ — και γύρω από αυτό, μια αλήθεια που αρνείται να ειπωθεί ολόκληρη. Στη σκηνοθεσία και τη μετάφραση, ο Σωτήρης Τσόγκας προσεγγίζει το έργο σαν μια ψυχρή, μαθηματική εξίσωση σε διαρκή εξέλιξη. Ο λόγος κινείται ανάμεσα στο παρόν και στο παρελθόν, οι λέξεις αραιώνουν, οι σιωπές βαραίνουν, και το ανείπωτο γίνεται πρωταγωνιστής. Η Κλαίρη Λαν, ερμηνευμένη από τη Μαίρη Ραζή, στέκεται στο κέντρο αυτής της σκοτεινής δίνης: μια γυναίκα που σκέφτεται, αντιστέκεται, σιωπά — μέχρι να φτάσει στην άλλη όχθη.
Δίπλα της, ο Δημήτρης Παπανικολάου ως Πιέρ Λαν και ο ίδιος ο Τσόγκας στον ρόλο του Ζεράρ Ντιμπουά συμπληρώνουν ένα τρίγωνο σχέσεων όπου ο έρωτας δεν λειτουργεί ως λύτρωση, αλλά ως πεδίο σύγκρουσης. Όλα εκτυλίσσονται σαν μια έρευνα που δεν αναζητά απλώς τον ένοχο, αλλά επιχειρεί να φωτίσει τη βία που φωλιάζει κάτω από την επιφάνεια της καθημερινότητας. Οι "Εραστές της Βιόρν" υπογραμμίζουν τη στιγμή που η αγάπη, η επιθυμία και η καταστροφή γίνονται αξεχώριστες κι αυτό υπογραμμίζεται στο σημείωμα του σκηνοθέτη και ηθοποιού Σωτήρη Τσόγκα που να διαβάσετε παρακάτω.
Σημείωμα Σκηνοθέτη
Όταν πήρα στα χέρια μου το γαλλικό πρωτότυπο, βρέθηκα μπροστά σε μια περίεργη σημειογραφία: γύρω στα 70 κενά στο κείμενο και πολλές παράγραφοι μέσα σε ρεπλίκες. Ένα έργο ερμητικό, με δομή μαθηματική, ψυχρή, μη-θεατρική. Τα "σημάδια" αυτά με οδήγησαν αργά και βασανιστικά στον λαβύρινθο των σκέψεων και των συνειρμών της Ντυράς. Το κείμενο αυτό της Ντυράς μοιάζει με "μουσική εξίσωση είναι εξελίξει" και αναπαριστά μία λεπτή ανατομική επέμβαση ακριβείας, μία εξονυχιστική διερεύνηση δύο χαρακτήρων, δύο κόσμων, που βρίσκονται όμως σε διαφορετικές όχθες του ποταμού της ζωής. Έτσι η εξίσωση ακυρώνεται.
Στην μία όχθη, "ο σύζυγος", νεκρός πριν ακόμα γεννηθεί, αποσαθρωμένος από μια Αρρώστεια, που δεν περιορίζεται σε τάξεις και κοινωνικές διαστρωματώσεις: την ΜΙΚΡΟ-ΑΣΤΙΚΗ νοοτροπία. Στη άλλη πλευρά, στην αντίπερα όχθη, η δολοφόνος, ένας άνθρωπος που δεν τα βρήκε με τη ζωή, που επιμένει να ΣΚΕΠΤΕΤΑΙ, όταν γύρω του στοιβάζονται τα σκουπίδια του πολιτισμού της κατανάλωσης, που "δεν ανέχεται να τρώνε και να κοιμούνται καλά άνθρωποι".
Κάθε συντεταγμένη κοινωνία και εξουσία εξορίζει το ΜΕΓΑΛΟ στις σκηνές των θεάτρων και τα κελιά των πάσης φύσεως φυλακών. Το εξωθεί στο ΠΕΡΙΘΩΡΙΟ. Αυτή η περιπλάνηση όμως μέσα στο δαιδαλώδες υποσυνείδητο της Κλαίρης Λαν, αφορά σε όλους μας. Γιατί όλοι μας κάποτε "σιωπήσαμε αντί να κραυγάσουμε". Ασχέτως αν είναι ΕΛΑΧΙΣΤΟΙ εκείνοι, που έχουν το κουράγιο να φτάσουν ως τα άκρα, ως την ΆΛΛΗ ΟΧΘΗ.
Πολλοί υποστηρίζουν, ότι η ιστορία της ανθρωπότητος αρχίζει με μία δολοφονία. Ο Κάιν σκοτώνει τον αδελφό του Άβελ. Μια πράξη ανελέητη, ανεπανόρθωτη, οριστική. Το γεγονός είναι πάντως, ότι το μοναδικό ζώο που σκοτώνει και για άλλους λόγους, άσχετους με την επιβίωσή του, είναι ο άνθρωπος.
Ο φθόνος, η κακία, το μίσος, η αλαζονεία, η πλεονεξία, η φιλαργυρία, η λαγνεία, η βία, η μανία για εξουσία, είναι άραγε έμφυτες στον άνθρωπο;
Και η αγάπη στον πλησίον;
Είναι κι αυτή έμφυτη; Ή εμφανίστηκε μεταγενέστερα σαν σωτήριο, ευαγγελικό αντίδοτο φάρμακο;
Κανείς δεν μπορεί να απαντήσει με σιγουριά!
Φαίνεται, ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να αναχαιτίζει πάντοτε την βία που φωλιάζει μέσα του, να τιθασεύει το μίσος, την πλεονεξία, την λαγνεία, τον φθόνο που θεριεύει εντός του, και παραλύει τις λογικές και ηθικές του αντιστάσεις.
Κι έτσι δολοφονεί, χιλιάδες χρόνια τώρα.
Και θα συνεχίσει να δολοφονεί.
Μια ατελείωτη αλυσίδα φόνων.
Ένα ανεξάντλητο ποτάμι αίματος.
Η λογική του σωστού και του λάθους, ή ηθική του καλού και του κακού αποδεικνύονται θλιβερά απονενοημένα άλλοθι, για να πλεονεκτούμε, και να εξουσιάζουμε οριστικά τον άλλον, φονεύοντάς τον.
Υπάρχουν βέβαια και δολοφονίες, που χαρακτηρίζονται από παθολογικά αίτια, και μειωμένο καταλογισμό.΄
Υπάρχουν όμως και κάποιες ξεχωριστές, ιδιάζουσες, αιρετικές, θα έλεγα περιπτώσεις δολοφονιών. Μια απ΄ αυτές θα ερευνήσουμε απόψε.
Μια ενδο-οικογενειακή δολοφονία.
Τα κεντρικά πρόσωπα της πρωτοφανούς αυτής οικογενειακής τραγωδίας είναι 3:
- Το θύμα: η κωφάλαλη Μαρία Τερέζα Μπουσκιέ, εξαδέλφη της Κλαίρης Λάν.
- Η δράστις της δολοφονίας Κλαίρη Λάν
- Και ο σύζυγός της Πιέρ Λάν.
Υπάρχουν και δύο άλλα περιφερειακά πρόσωπα, που θα συναντήσουμε στην έρευνά μας, και που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην ζωή της Κλαίρης Λάν.
- Ο Αλφόνσο, ένας ξυλοκόπος, που ζει και εργάζεται στην Βιόρν, και διατηρούσε μια ιδιαίτερη, φιλική σχέση με την Κλαίρη Λαν.
- Και ο αστυνομικός από το Καόρ: μεγάλος χαμένος έρωτας, που πλημμύρισε, αλλά και "έπνιξε" ολόκληρη την ζωή της Κλαίρης Λάν. Ο απωλεσθείς Παράδεισος.
Η δράστις Κλαίρη Λάν και ο σύζυγός της Πιέρ Λάν δέχτηκαν να πάρουν μέρος στην έρευνά μου και να απαντήσουν στις ερωτήσεις μου, στην αρχή χωρίς την φυσική μου παρουσία, χωρίς να με βλέπουν δηλαδή, και στην συνέχεια με την παρουσία μου. Επίσης τους έγινε γνωστό, ότι δεν είναι υποχρεωμένοι να απαντήσουν σε όλες τις ερωτήσεις και ότι όποτε θελήσουν είναι ελεύθεροι να αποχωρήσουν.
Τέλος συμφώνησαν, εγγράφως, να καταγράφονται ηχητικά οι απαντήσεις τους, προς χάριν της έρευνας.
Σας καλώ να τις παρακολουθήσετε μαζί μου.
