Το 2026, το αθηνόραμα γιορτάζει μισό αιώνα στην αιχμή της πόλης παραμένοντας ανοιχτό, κριτικό, επίκαιρο, πρωτοπόρο, έχοντας όλα αυτά τα χρόνια συν-διαμορφώσει δυναμικά τάσεις και εξελίξεις σε κάθε πτυχή του πολιτισμού και της διασκέδασης. 50 years festivities με τα βραβεία και τους θεσμούς να συντονίζονται στο επετειακό πνεύμα αλλά και νέα events να καλούν άπαντες να γιορτάσουν τα 50 χρόνια αθηνόραμα, συμμετέχοντας σε ένα μοναδικό party in progress.
Στο πλαίσιο αυτού του εορτασμού, κάθε εβδομάδα θα σας παρουσιάζουμε εδώ, στο athinorama.gr, στιγμές από το αρχείο μας που ξεχωρίζουν ή που αποκτούν στις μέρες μας ιδιαίτερο νόημα. Ένα παράδειγμα αυτών είναι το παρακάτω απόσπασμα από το τεύχος 53 του 2001 (18-24/5). 24 χρόνια πριν ο Ηρακλής Λογοθέτης παρέδιδε την κριτική του για το "Cleansed" της Σάρα Κέιν, σε μετάφραση Τζένης Μαστοράκη. Τότε ήταν το πρώτο ανέβασμα του έργου στην Ελλάδα, ως "Καθαροί, πια" σε σκηνοθεσία του μεγάλου θεατρανθρώπου Λευτέρη Βογιατζή. Το ίδιο έργο, υπό τον πρωτότυπο τίτλο και σε μετάφραση Αντώνη Γαλέου, προκαλεί αίσθηση και στο σήμερα, αυτή τη φορά υπό τη σκηνοθετική ματιά του Δημήτρη Καραντζά.
Θέατρο | Κριτική Από τον Ηρακλή Λογοθέτη
Η ομορφιά και ο πόνος
Καθαροί, πια ★★★☆☆
Της Σάρα Κέιν. Σκηνοθεσία: Λευτέρης Βογιατζής
Δαιμονοποιημένη ανόητα πριν από την αυτοκτονία της και υμνολογημένη υπερβολικά μετά απ' αυτήν, η Βρετανίδα θεατρική συγγραφέας Σάρα Κέιν είναι η ίδια κεντρική ηρωίδα των αβάσταχτα καταθλιπτικών και αφόρητα σκληρών έργων της.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι στον αιώνα που πέρασε, το κύμα του παγκόσμιου πόνου διογκώθηκε σε βαθμό παροξυσμού, οι μαζικοί εγκλεισμοί σε φυλακές, στρατόπεδα και άσυλα αυξήθηκαν, η οδύνη και η απελπισία του ξεμοναχιασμένου ανθρώπου κορυφώθηκαν σπαρακτικά. Πολύ αίμα κύλησε στο ποτάμι από την εποχή που ο Μαρκήσιος ντε Σαντ έκανε θέατρο με τους τρελούς στο άσυλο του Σαραντόν, από τότε που ο Αρτό εγκαινιάζει το Θέατρο της Σκληρότητας, από τότε που οι ιερείς του παραλόγου αποκαθήλωσαν την αθωότητα από το σταυρό και κάρφωσαν τον ίδιο το σταυρό πάνω στην ανθρωπότητα. Αυτοί, όμως, και τόσοι άλλοι, από τον Γκόγια ως τον Μπίχνερ, γνώριζαν ότι ο πόνος χωρίς την αθωότητα γίνεται διαστροφή, κατά την καίρια διατύπωση του Νίτσε.
Σήμερα όμως από ποια σκοτάδια ξεπηδούν όλοι αυτοί οι απόστολοι της οδύνης, από ποια κόλαση εξαποστέλλονται όλες αυτές οι πρεσβείες του απόλυτου, παγκόσμιου πόνου και σε ποιες δραματικές ψυχές απευθύνονται τόσο απροκάλυπτα και τόσο επιτακτικά καλώντας τες να μοιραστούν το φορτίο; Κάθε άνθρωπος, έστω και ξώφαλτσα φιλοσοφημένος πάνω στα ανθρώπινα, ξέρει πως δύο πράγματα μοιράζονται τόσο εξωφρενικά άδικα: ο πόνος και η ομορφιά. Αυτό το ξέρουν καλύτερα οι αδικημένοι αλλά ως συνήθως το διατυπώνουν πληρέστερα οι ευνοημένοι, όπως ο Ομάρ Καγιάμ που φωνάζει "Το ένα μου μάτι στάζει πόνο και τ' άλλο ομορφιά". Μάλλον για τα μάτια των άλλων θα μιλάει ωστόσο, γιατί για να έχεις τόσο καθαρό βλέμμα, τα μάτια σου, πρέπει να έχουν σωθεί και από τον πόνο και από την ομορφιά.
Το έργο
Η Σάρα Κέιν είναι φυσικά μονόφθαλμη, την ενδιαφέρει μονάχα ο πόνος της θρυμματισμένης αθωότητας και τα θραύσματα που τον προκαλούν. Η ομορφιά εξαιρείται προγραμματικά γιατί είναι καταβροχθισμένη, προϋποθέτει άλλωστε ακεραιότητα και οι ήρωες της Κέιν είναι λειψοί. Προέρχονται από την αλγολαγνική παράδοση των αυτομαστιγουμένων του Μεσαίωνα και του Αγίου Σεβαστιανού, προτιμούν τον ακρωτηριασμό και το θάνατο από το να σκοτώσουν το βασανιστή τους, γι' αυτό αντί να αποσκιρτήσουν, αιματηρά έστω, συγκροτούν μαζί του τη Μεγάλη Κοινότητα του Σπαραγμού.
Έτσι ό,τι λείπει από τους ήρωες περισσεύει στις κραυγές τους. Η χειρονομία της επίδοσης της βίας, όπως πραγματοποιείται στην παράσταση, έχει όλα τα πλεονεκτήματα της έντονης δραματικότητας και ενός αφόρητου μελοδραματισμού ταυτόχρονα. Η εναλλαγή της βίας με την τρυφερότητα είναι ραγδαία αλλά και μονότονη, αφού η υποταγή και η παραίτηση των ηρώων (όλων ανεξαιρέτως) είναι δεδομένη από την αρχή. Ο πόνος αυξάνει αλλά μόνο ποσοτικά, καμιά μεταστοιχείωση σε άλλη ποιότητα (σκέψης, δράσης, συναισθήματος, ενέργειας ή εξέγερσης) δεν είναι ορατή. Όλα βαδίζουν, βαδίζουν προς ένα τέλος προδιαγεγραμμένο από κάποιο αόρατο χέρι και ο θεατής δεν έχει παρά να το υποστεί μέχρι τέλους. Η ζωή έχει φυσικά αρρωστήσει μέσα στον πολιτισμό, αυτό το ξέρουμε όλοι, αλλά πρέπει να είναι κανείς βαριά άρρωστος, όπως η ίδια η συγγραφέας, για να δεχτεί τα συμπεράσματά της, ή νευρωτικά υγιής για να αντικρίσει τη μαύρη όψη της μούρης του μέσα σε αυτό το ματωμένο αποτύπωμα της απόγνωσης.
Η παράσταση
Ο Βογιατζής ευτύχησε βέβαια να έχει στα χέρια του μια στακάτη και ολοζώντανη μετάφραση της Τζένης Μαστοράκη και ένα εξαιρετικό σκηνικό της Λιλής Πεζανού, που ανέδειξε πλήρως τις παραστασιακές δυνατότητες του κειμένου.
Ο Βογιατζής έστησε μια παράσταση ρυθμολογική, ακριβέστατη, κινητικά άρτια (σημαντική φαντάζομαι ήταν εδώ η συμβολή του Δημήτρη Παπαϊωάννου) και υποκριτικά άψογη, όπως άλλωστε το συνηθίζει ακόμα και με ισχνά κείμενα όπως εκείνο του Πίντερ που ανέβασε τελευταία. Προσέδωσε κύρος και στην παραμικρή ατάκα του κειμένου και ένα δυσανάλογο προς την αξία του βάρος σε ολόκληρο το κείμενο. Ουσιαστική υπήρξε επίσης η συνεισφορά του Κωνσταντίνου Βήτα στη μουσική επένδυση και του Λευτέρη Παυλόπουλου στους φωτισμούς της παράστασης. Η Αμαλία Μουτούση έφτιαξε ένα σπουδαίο ρόλο από τα ξεφτίδια της Γκρέις και αποτύπωσε στο παίξιμό της όλη την παραφροσύνη της αυτοκτονούσας αθωότητας -την τρέλα, την κατάθλιψη, την πικρία της ήττας.
Εντυπωσιακός στην αφασική του διάσταση και ο Νίκος Κουρής, με τον αυτοματισμό της παραδαρμένης αφέλειας ο Γιάννος Περλέγκας και ο Θάνος Σαμαράς, απόπληκτα ειλικρινής ο Χρήστος Λούλης, αφοπλιστικά ανέκφραστη η Αλεξία Κατσίκη. Ο ίδιος ο Λευτέρης Βογιατζής έπλασε έναν ισότονο αλλά διόλου ρηχό Τίνκερ, ο οποίος ενεργεί σαν να είναι υποχείριο - θύτης ή θύμα αδιάφορο - ενός ξένου εαυτού και βρέθηκε στο επίκεντρο του ρόλου του.
Θέατρο Ροές, Ιάκχου 16, Γκάζι, 3472664.
-Άραγε, πώς κρίνουμε αυτό το αίτημα για μαχητικό πνεύμα που απουσιάζει, κατά την κριτική, από τους ήρωες της Κέιν, δυόμιση δεκεατίες μετά; Υπό το φως γεγονότων που έχουν μεσολαβήσει όπως η 11η Σεπτεμβρίου, η οικονομική κρίση, η άνοδος της ακροδεξιάς, ο τραμπικός εφιάλτης του ICE. Ενόσω βίντεο με τις φρικαλεότητες των γενοκτονιών σε Παλαιστίνη και Σουδάν ακόμη εμφανίζονται στα αμέριμνα scroll μας.
Διαβάστε την κριτική του "α" για το "Cleansed" του 2025-26, εδώ:
Διαβάστε Επίσης
