Ο Ουίλιαμ Σαίξπηρ δεν έγραψε για να καθησυχάσει τον κόσμο, αλλά για να τον φέρει αντιμέτωπο με τις αντιφάσεις του. Όπως παρατηρεί ο Γιαν Κοτ στο εμβληματικό του βιβλίο "Σαίξπηρ, ο σύγχρονός μας", το σαιξπηρικό θέατρο δεν αποτελεί ένα κλειστό σύμπαν του παρελθόντος, αλλά έναν ζωντανό καθρέφτη της ιστορίας και της ανθρώπινης κατάστασης. Οι ήρωές του παραμένουν σύγχρονοι, επειδή οι συγκρούσεις τους εξακολουθούν να διαπερνούν τις κοινωνίες μας. Στην κωμωδία ο "Έμπορος της Βενετίας", αυτή η διαχρονικότητα αποκτά τη σκληρή όψη μιας κοινωνίας που μετρά την αξία του ανθρώπου με όρους χρήματος, καταγωγής και κοινωνικής αποδοχής.
Σε αυτή την πολυσύνθετη σαιξπηρική τοιχογραφία στρέφεται ο Γιάννης Μπέζος, αναλαμβάνοντας τη σκηνοθεσία και τον πρωταγωνιστικό ρόλο του Σάυλωκ στη σκηνή του Θεάτρου Αλκυονίς, με συμπρωταγωνιστές τους Φαίη Ξυλά (Πόρσια), Τάσο Γιαννόπουλο (Αντόνιο), Γιάννη Στόλλα (Δόγης της Βενετίας), Αλμπέρτο Φάις (Μπασσάνιο), Λήδα Καπνά (Νερίσσα), Σταύρο Μαρκάλα (Γκρατσιάνο), Ιωάννη Απέργη (Λάνσελοτ), Παναγιώτη Γουρζουλίδη (Τουμπάλ), Ηρακλή Κρομμύδα (Σαλέριο), Θράσο Σταθόπουλο (Λορέντζο) και Στελίνα Καρασαββίδου (Τζέσσικα).
Η επιλογή του έργου δεν μοιάζει τυχαία. Όπως ο ίδιος επισημαίνει, μιλώντας στο "α": "Ο μεγάλος δραματουργός δεν προσφέρει έτοιμες ηθικές απαντήσεις, αλλά θέτει ερωτήματα για τα όρια ανάμεσα στο καλό και το κακό. Κανείς δεν είναι απολύτως αθώος, όπως κανείς δεν εξαντλείται στη σκοτεινή του πλευρά".
Κεντρικό πρόσωπο του έργου είναι ο Σάυλωκ, ένας άνθρωπος πληγωμένος από τον κοινωνικό αποκλεισμό, τον αντισημιτισμό και την περιφρόνηση. Η παράσταση δεν παραγνωρίζει τη σκληρότητα του Εβραίου τοκογλύφου ούτε επιχειρεί να εξωραΐσει την απαίτησή του για μια λίβρα σαρκός από το σώμα του Αντόνιο.
Ο Γιάννης Μπέζος αναμετράται σκηνοθετικά με ένα έργο απαιτητικό και πολυεπίπεδο, προσεγγίζοντάς το ως μια ζωντανή θεατρική σύγκρουση ανάμεσα στον νόμο και την ψυχή, στο χρήμα και την αξιοπρέπεια, στην κοινωνική θέση και την ανθρώπινη μοναξιά
Επιμένει, ωστόσο, σε όσα προηγήθηκαν: στην περιθωριοποίηση, στην ταπείνωση, στην άρνηση της ισότιμης ανθρώπινης συνύπαρξης. Ο Σάυλωκ γίνεται έτσι κάτι περισσότερο από ένας αμείλικτος εκδικητής. Είναι το πρόσωπο στο οποίο συσσωρεύεται η βία μιας κοινωνίας που πρώτα κατασκευάζει τον "άλλο" και έπειτα τον καταδικάζει για την αγριότητά του. Το ουσιαστικό σκηνοθετικό διακύβευμα, όμως, δεν περιορίζεται στη δικαίωση του Σάυλωκ.
Ο έμπειρος Γιάννης Μπέζος στρέφει το βλέμμα και προς εκείνους που εμφανίζονται ως ηθικοί νικητές. Οι χριστιανοί της Βενετίας, εκπρόσωποι μιας κοινωνίας που επικαλείται το έλεος, αποδεικνύονται συχνά εξίσου ιδιοτελείς, προκατειλημμένοι και αδίστακτοι. Η δικαστική αναμέτρηση, όπου ο νόμος επιστρατεύεται ως τέχνασμα για την ήττα του Σάυλωκ, αποκαλύπτει μια εξουσία που δεν υπηρετεί απαραίτητα τη δικαιοσύνη, αλλά προστατεύει τα συμφέροντα των ισχυρών. Η ηθική μετατρέπεται σε προσωπείο και η νίκη δεν συνεπάγεται αναγκαστικά υπεροχή.
Εδώ ακριβώς χτυπάει η καρδιά του έργου και η σημερινή του επικαιρότητα. Ο σημερινός κόσμος συνεχίζει να αποκλείει όσους αποτυγχάνουν οικονομικά, να ταξινομεί τους ανθρώπους βάσει της ισχύος τους και να μετατρέπει την επιβίωση σε αδιάκοπη αναμέτρηση. Η "λίβρα σαρκός" αποκτά, έτσι, μια σύγχρονη μεταφορική διάσταση: είναι το τίμημα που καλείται να πληρώσει όποιος χάνει τη θέση του στο παιχνίδι της κοινωνικής και οικονομικής επικράτησης.
Μέσα σε αυτή τη σκοτεινή συνθήκη, το έργο διατηρεί τον ειρωνικό, κωμικό του παλμό. Οι ερωτικές επιδιώξεις, η επιπολαιότητα και η αυτάρεσκη ελαφρότητα των ηρώων αντιπαραβάλλονται με το δράμα του Σάυλωκ, οξύνοντας τις αντιφάσεις της σαιξπηρικής γραφής. Η μετάφραση του Άκη Δήμου υπηρετεί αυτή τη διπλή όψη, ενώ η μουσική του Κωστή Μαραβέγια λειτουργεί ως οργανικό μέρος της σκηνικής αφήγησης.
Ο Γιάννης Μπέζος προσεγγίζει, τελικά, τον "Έμπορο της Βενετίας" ως μια ανοιχτή αναμέτρηση με την ανθρώπινη συνείδηση. Και το ερώτημα που αφήνει να αιωρείται είναι ίσως το πιο ανησυχητικό: όταν η δικαιοσύνη υπηρετεί την εξουσία και το έλεος υποχωρεί μπροστά στο συμφέρον, ποιος δικαιούται πραγματικά να κρίνει τον άλλον;
Προπώληση: more.com
Περισσότερες πληροφορίες
Ο έμπορος της Βενετίας
Στη Βενετία, ο έμπορος Αντόνιο δανείζεται χρήματα από τον Σάυλωκ για να βοηθήσει τον φίλο του Μπασσάνιο να διεκδικήσει την Πόρσια. Το δάνειο συνοδεύεται από έναν ακραίο όρο: αν δεν εξοφληθεί εγκαίρως, ο Σάυλωκ μπορεί να απαιτήσει μία λίβρα από τη σάρκα του Αντόνιο. Όταν οι συνθήκες ανατρέπονται και το χρέος δεν μπορεί να αποπληρωθεί, η συμφωνία οδηγεί τους ήρωες σε μια σκληρή αντιπαράθεση. Παράλληλα, ο έρωτας, η επιθυμία, οι κοινωνικές προκαταλήψεις και η ανάγκη για εκδίκηση περιπλέκουν τις σχέσεις τους. Ο Σαίξπηρ δημιουργεί έτσι ένα έργο χωρίς εύκολους διαχωρισμούς ανάμεσα σε θύτες και θύματα, θέτοντας διαρκώς το ερώτημα των ορίων ανάμεσα στον νόμο, τη δικαιοσύνη και την ανθρωπιά.
