Με μία και μοναδική παράσταση, την Κυριακή 28 Σεπτεμβρίου στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού, η εμβληματική μουσικοθεατρική παραγωγή "Όμορφη Πόλη" ολοκληρώνει τον συγκινητικό της κύκλο, αποτίοντας έναν βαθύ, ποιητικό και καλλιτεχνικά αρτιό φόρο τιμής στον Μίκη Θεοδωράκη – στο πλαίσιο του επίσημου "Αφιερωματικού Έτους Μίκη Θεοδωράκη", όπως έχει ανακηρυχθεί από το Υπουργείο Πολιτισμού. Σε σκηνοθεσία και δραματουργική σύνθεση του Γιώργου Βάλαρη, το έργο-ωδή του μεγάλου μουσουργού επανέρχεται με νέους καλλιτεχνικούς συντελεστές για μια τελευταία βραδιά-σύμβολο στην καρδιά της Αθήνας, κάτω από την Ακρόπολη. Ένα ταξίδι από το 1962 ως σήμερα, η "Όμορφη Πόλη" έχει συγκινήσει, εμπνεύσει και αφυπνίσει γενιές Ελλήνων και συνεχίζει να μιλά επίκαιρα και πανανθρώπινα.
Και όπως έγραψε ο ίδιος ο Μίκης:
"Τα τραγούδια δεν είναι πια σαν δέντρα που μετρούν τη μοναξιά του κάμπου… αλλά απλώνουν φύλλα και κλαδιά… σχηματίζουν ένα μικρό δάσος όπου μπορούν να ζήσουν και να πεθάνουν πουλιά, μύθοι και άνθρωποι. Και το δάσος αυτό το ονομάζω ΤΡΑΓΟΥΔΙ – με κεφαλαία."
Η ιέρεια του Θεοδωράκη Μαρία Φαραντούρη, ο Μανώλης Μητσιάς, η Μάρθα Φριντζήλα, ο Γιάννης Διονυσίου, η Λυδία Κονιόρδου και ο Μιχάλης Σαράντης, μαζί με τους χορευτές Φαίδρα Νταϊόγλου και Κωστή Τσιαμάγκα, συνθέτουν μια νέα δυναμική ομάδα που ζωντανεύει το έργο μέσα από μουσική, ποίηση και σωματική έκφραση.
Ένας ύστατος φόρος τιμής, με λόγο, μελωδία και συγκίνηση
Η παράσταση, υπό τη μουσική διεύθυνση του Αχιλλέα Γουάστορ και συνοδεία 7μελούς ζωντανής ορχήστρας, δεν είναι απλώς μια μουσική αναδρομή: είναι μια λαϊκή τραγωδία, μια βαθιά συναισθηματική διαδρομή στην ελληνική ψυχή, που ενώνει τον μύθο με την πολιτική, την ποίηση με την κοινωνία, το προσωπικό με το συλλογικό.
Στην παράσταση ενσωματώνονται για πρώτη φορά και πρωτότυπα πεζά των Βάλαρη – Παπαδόπουλου, δίνοντας έμφαση σε θεμελιώδη ζητήματα της ύπαρξης: έρωτας, ξενιτιά, πόνος, αγώνας, ρωμιοσύνη. Τα τραγούδια του Θεοδωράκη —"Της Δικαιοσύνης", "Φεγγάρι μάγια μου ’κανες", "Ένα το χελιδόνι", "Της αγάπης αίματα"— παρουσιάζονται σε μια νέα σκηνική και αισθητική μορφή.
Ο Μίκης Θεοδωράκης για την "Όμορφη Πόλη"
Ιδιαίτερη συναισθηματική βαρύτητα έχει η επιστολή του Μίκη Θεοδωράκη προς τον Γιώργο Βάλαρη, όπου γράφει:
"Έπρεπε να έρθει ένας άνθρωπος όπως εσύ, με την Αγάπη και την Πίστη. Κατόρθωσες να αναδείξεις την πνευματικότητα και τους συμβολισμούς του έργου μου, πλάθοντας ένα νέο πρόσωπο που πατά γερά στο παρόν και κοιτάζει στο μέλλον. Η παρουσία σου στη ζωή μου δεν είναι τυχαία... Σε ευχαριστώ θερμά, και σε παρακαλώ να διαβιβάσεις τις ευχαριστίες μου σε όλους τους συντελεστές."
(Αθήνα, 21.1.2020)
Το τραγούδι ως τραγωδία – Η παράσταση ως παρακαταθήκη
Η "Όμορφη Πόλη", όπως σημειώνει ο σκηνοθέτης, δεν είναι απλώς ανάγνωση ενός έργου. Είναι συλλογική κατάθεση μνήμης και οράματος, μια σκηνική πορεία στις στράτες της ιστορίας, της λαϊκής ψυχής και της αστείρευτης ανθρωπιάς που χαρακτηρίζει το έργο του Θεοδωράκη.
Με αυτή την τελευταία παρουσίαση, η "Όμορφη Πόλη" κλείνει τον κύκλο της εκεί όπου η Τέχνη συναντά την Ιστορία: κάτω από την Ακρόπολη, στο Ηρώδειο. Ένα αντίο, που θα θέλαμε να είναι... υπόσχεση συνέχειας. Διαβάστε το σημείωμα του Γιώργου Βάλαρη:
"Η αναμέτρηση με έναν μύθο της ελληνικής μουσικοθεατρικής ιστορίας, όπως η "Όμορφη Πόλη" του 1962, είναι πάντα ένα ριψοκίνδυνο αλλά και αναγκαίο ταξίδι. Θέλοντας να της δώσω νέα ζωή και φωνή, μέσα από μια σύγχρονη ανάγνωση, αφιερώθηκα για πολλούς μήνες στη μελέτη της ζωής και του έργου του Μίκη Θεοδωράκη. Αναζητώντας όχι απλώς μια αναπαράσταση, αλλά μια βαθύτερη μορφή που να μπορεί να αποδώσει τη διαχρονική ουσία του συνολικού έργου του, οδηγήθηκα – σχεδόν μοιραία – στα ίδια μονοπάτια που βάδισε κι εκείνος. Στην ποίηση. Στον λόγο. Και, κυρίως, στην αρχαία τραγωδία.
Η αρχαία τραγωδία είναι ακόμα ζωντανή. Σαν χτύπος που δεν έσβησε ποτέ. Και σήμερα, ίσως περισσότερο από ποτέ, μας αφορά. Ζούμε σε μια εποχή όπου το έθνος μοιάζει να μετατρέπεται σε έναν συλλογικό χορό – έναν χορό που εκφράζεται μέσα από τα τραγούδια του. Εκείνα τα τραγούδια που σημάδεψαν κάθε μας στιγμή: τη χαρά, τον πόνο, την εξέγερση, την ελπίδα. Τραγούδια που γίνονται εδώ τα χορικά μιας λαϊκής τραγωδίας. Μέσα από το έργο του Μίκη Θεοδωράκη αναδύεται ένας ολόκληρος κόσμος: ένα έθνος που πονά και αντέχει, μια γενιά που έζησε την τραγωδία και τη μεταμόρφωσε σε ήχους, και μαζί της συναισθήματα παγκόσμια, που διαπερνούν τα σύνορα και τον χρόνο. Κι έτσι, σιγά σιγά, άρχισα να ξετυλίγω τις μικρές αφηγήσεις των τραγουδιών του – ιστορίες προσωπικές που, όταν ενωθούν, δημιουργούν μια μεγάλη, κοινή Ιστορία.
Σε αυτό το νήμα με οδήγησε και η -όχι και τόσο γνωστή στο πλατύ κοινό -βαθιά ποιητική του γλώσσα – μια ποίηση άρρηκτα συνδεδεμένη με τη μουσική του, με τον ίδιο του τον λαό. Και μέσα από αυτή τη διαδρομή γεννήθηκε η νέα "Όμορφη Πόλη": μια σκηνική αφήγηση με τον δικό της χορό και τα δικά της παθόντα πρόσωπα.
Εδώ, όπως είπε και ο ίδιος ο Mίκης, "τα τραγούδια δεν είναι πια σαν δέντρα που μετρούν τη μοναξιά του κάμπου… αλλά απλώνουν φύλλα και κλαδιά… σχηματίζουν ένα μικρό δάσος όπου μπορούν να ζήσουν και να πεθάνουν πουλιά, μύθοι και άνθρωποι. Και το δάσος αυτό το ονομάζω ΤΡΑΓΟΥΔΙ – με κεφαλαία."
Αυτή είναι η καρδιά της παράστασης. Μια παράσταση που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως σύγχρονη λαϊκή τραγωδία. Γιατί το τραγούδι- ας μην το ξεχνάμε-είναι η ίδια η ρίζα της λέξης τραγωδία. Και πάνω σε αυτό το θεμέλιο χτίστηκαν όλα: ο μύθος, η ποίηση, οι ήρωες και ο χορός".
