"ζ- η-θ, ο Ξένος": Επίσκεψη σε τρεις ραψωδίες της Οδύσσειας από τον Μιχαήλ Μαρμαρινό- Νέες φωτογραφίες από την παράσταση

Στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου, στις 11 & 12 Ιουλίου, ο Μιχαήλ Μαρμαρινός επανέρχεται με μία από τις πιο τολμηρές και βαθιά ποιητικές προτάσεις του: "ζ-η-θ, ο Ξένος". Μια παράσταση που επιστρέφει στις ρίζες της ευρωπαϊκής αφήγησης, αναψηλαφώντας τρεις ραψωδίες της Οδύσσειας, σε μετάφραση Δημήτρη Μαρωνίτη, σαν επίκληση στη μνήμη, στη φιλοξενία, στον Άλλο.

Σε μια εποχή όπου η έννοια του "ξένου" γίνεται ολοένα και πιο πυκνή, απειλητική, επώδυνα οικεία, το ΚΘΒΕ σε συμπαραγωγή με τον ΘΟΚ, προτείνει μια παράσταση-στοχασμό πάνω στη συγκλονιστική εμπειρία του εκπατρισμού, της αναζήτησης ταυτότητας, της επανεύρεσης της ανθρώπινης υπόστασης. Ο Οδυσσέας, ναυαγός και ανώνυμος, ξένος σε έναν άγνωστο τόπο, καλείται να ξαναβρεί το σώμα και το όνομά του μέσα από την ίδια του την αφήγηση.

Η παράσταση "ζ – η – θ, ο Ξένος" του Μιχαήλ Μαρμαρινού ζωντανεύει μέσα από μια εξαιρετική ομάδα ηθοποιών που ερμηνεύουν τους κεντρικούς χαρακτήρες της Οδύσσειας. Στον ρόλο του Ξένου, πρωταγωνιστεί ο Χάρης Φραγκούλης, ενώ η Κλέλια Ανδριολάτου υποδύεται τη Ναυσικά. Οι νύμφες Ναυσικάς, φίλες και συνομήλικες της, ερμηνεύονται από τη Γαλάτεια Αγγέλη, την Ερατώ Μαρία Μανδαλενάκη, τη Χριστίνα Μπακαστάθη και τη Στέλλα Παπανικολάου.

Οι θεές Αθηνά και Αρήτη εμφανίζονται μέσα από τις ερμηνείες της Ηλέκτρας Γωνιάδου, της Κλειώς Δανάης Οθωναίου και της Έλενας Τοπαλίδου, ενώ ο Χρήστος Παπαδημητρίου είναι ο Αλκίνοος. Σημαντικές παρουσίες στους Φαίακες είναι οι Γιάννης Χαρίσης, Φωτεινή Τιμοθέου, Νίκος Καπέλιος, Γιάννης Βάρσος και πολλοί ακόμη που ολοκληρώνουν το πολυπληθές καστ.

Τη σκηνική ατμόσφαιρα πλαισιώνουν ζωντανά οι μουσικοί Εύη Καζαντζή και Άλμπα Λυμτσιούλη στο τσέλο, καθώς και η Αλίκη Μάρδα, προσδίδοντας βάθος και συναισθηματική ένταση στην παράσταση με τις μελωδίες τους. Την δραματουργική επεξεργασία συνυπογράφουν η Ελένη Μολέσκη και ο Μιχαήλ Μαρμαρινός. Η σκηνογραφία είναι του Γιώργου Σαπουντζή. Τον σχεδιασμό κοστουμιών έκανε η Ελευθερία Αράπογλου, τη μουσική σύνθεση ο Άντης Σκορδής, την χορογραφία η Gloria Dorliguzzo, τον σχεδιασμό φωτισμού η Ελευθερία Ντεκώ και τις μάσκες η Μάρθα Φωκά.

Οι νέες φωτογραφίες της παράστασης, που αποτυπώνουν τη λιτότητα, τη σωματικότητα και την ποιητική ατμόσφαιρα της σκηνοθεσίας, φωτίζουν τον πυρήνα της πρότασης: το θέατρο ως έπος, το έπος ως καθρέφτης της ανθρώπινης οδύνης και της ελπίδας. Με τη συμβολή μιας εξαιρετικής δημιουργικής ομάδας και την καθοριστική παρουσία των λέξεων του Μαρωνίτη, η παράσταση αφουγκράζεται τον Όμηρο, τον μεταφράζει εκ νέου μέσα από τη σκηνική εμπειρία.

Σημείωμα σκηνοθέτη

"΄Ο,τι ζει στους κόλπους του Έπους έχει μορφή, προσωπική υπόσταση: τα άλογα μιλούν και προφητεύουν, τα ποτάμια αντιδρούν σαν έμψυχες οντότητες, η σύμπτωση προϋποθέτει θεϊκό χέρι. Αν για τη σημερινή ευαισθησία η Αυγή είναι ένα φαινόμενο φυσικό, για τον Όμηρο είναι προσωποποιημένη εκδήλωση. ΄Ετσι, τη βλέπουμε να σηκώνεται από το κρεββάτι της… […] Εδώ ο άνθρωπος, δεν έχει υποστεί ακόμα το εσωτερικό τσάκισμα που θα χωρίσει την υπόσταση του σε θνητή και αθάνατη, έλλογη και άλογη. Ζει και ενεργεί σαν αδιάσπαστη ενότητα, σαν ένα ψυχοσωματικό σύνολο (πρωτοφανές και αξεπέραστο για τον δυτικό πολιτισμό) χωρίς διχασμούς".

*Κωστής Παπαγιώργης, "Η ομηρική μάχη", εκδόσεις Καστανιώτης, Αθήνα, 1993, σ. 20-23

Αλήθεια, τι θυμόμαστε απ’ το έπος; Σε ποιον βαθμό εκείνη η Εποχή του Χαλκού - οι νόστοι και η πνευματικότητα, η ωμότητα και το ήθος της - θα μπορούσαν, ιδεατά, να συνομιλήσουν, να εγχύσουν κάποιου είδους φως στα δικά μας σημερινά σκιερά; Κατά πόσον εκείνος, ο πολιτισμός της Αιδούς, η σχέση με τη Φύση, με τον θεό, το θείο και το θαύμα, η σχέση με τον ξένο - ή με εκείνο το βαθύ μυστήριο της φιλοξενίας - μπορεί να έχουν κάποιον λόγο σήμερα, πάνω στον δικό μας, πολιτισμό; Πάνω στις δικές μας σημερινές απορίες;

Μετά τη ΝΕΚΥΙΑ, - εκείνη την επίσκεψη στη ραψωδία λ’ σε συνεργασία με το θέατρο ΝΟ της Ιαπωνίας, που παρουσιάστηκε στο Τόκυο πρώτα και μετά, για πρώτη φορά στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου - τώρα ακόμα μια επιστροφή στις πηγές …Μια επίσκεψη σε τρεις ραψωδίες του έπους και πώς, αυτό το ατελεύτητο μυστήριο της προφορικής Αφήγησης (το βαθύ μυστήριο του θεάτρου) έχει τη δυνατότητα να μας εξακοντίζει συναρπαστικά "εκεί, που η ιστορία ακόμα συμβαίνει”.

Ένας ξένος - και Οίος επιπλέον ονομάζεται από τον Όμηρο, δηλαδή μόνος - ένα ανθρώπινο ράκος μετά το ύστατο ναυάγιο του, συντετριμμένο μετά την άνιση πάλη του με το πέλαγος, πεταμένο σε μιαν ακτή …(Αλήθεια, μας θυμίζει τίποτα από το σήμερα αυτή η εικόνα; Την έχει πάρει - έστω ξώφαλτσα - το μάτι μας πουθενά στον σύγχρονο κόσμο που μας περιβρέχει;)

Εδώ, σε μια ξένη ακτή που δεν διάλεξε, του ορίστηκε να αναζητήσει και να ξαναβρεί το σώμα, το πρόσωπο και το όνομά του. Για 1263 στίχους παραμένει άγνωστος, απρόσωπος, ξένος, και μόνο μετά το πρώτο του δάκρυ - και το μετέπειτα γοερό κλάμα - αρχίζει μια διαδρομή "αναγνώρισης". Προσπαθώντας να τον τιμήσουν, (σε έναν ξένο πάντα υπαινίσσεται η θεότητα), να διασκεδάσουν τις οδύνες του με Ωδές από ιστορίες ηρώων και θεών, δεν γνωρίζουν ότι τραγουδούν τη ζωή του … Κι όταν μέσα από την αξιοπρέπεια των δακρύων ζητά να επιτρέψουν σε εκείνον, έναν ξένο, να συνεχίσει ο ίδιος την ιστορία - μπαίνοντας, δραματικό πρόσωπο πια / είδωλο, στο θέατρο της ζωής του - η "αναγνώριση” δεν θα αργήσει να επιτελεσθεί.

Χάρη σε μια μοναδικής δραματουργικής έμπνευσης ίντριγκα του ποιητή της οδύσσειας, (μοναδική σχεδόν στο παγκόσμιο ρεπερτόριο), τα δάκρυα τον έκαναν θεατή, αφηγητή Ραψωδό, ποιητή - της ίδιας του της ζωής . Μαζί με την "αναγνώριση” ανακτά και το όνομα του… [Υπάρχει μια απλή και θεμελιώδης, ζωτική επιθυμία που χαρακτηρίζει τη ζωή του ανθρώπου: Να ταξιδέψει, από ένα σημείο Α σε ένα σημείο Β. Ως οδύσσεια - είτε εξωτερικής είτε εσωτερικής γεωγραφίας, (αναρίθμητες και οι περιπτώσεις εσωτερικής οδύσσειας για τους θνητούς) - θα μπορούσε ανεπιφύλακτα να ονομασθεί κάθε ανεπιδίωκτη περιπλοκή ή περιπέτεια αυτής της διαδρομής, προσδιοριζόμενη από ακούσιες, ανεπιθύμητες, απρόοπτες αποκλίσεις του δρόμου. Και είναι δύσκολο να υπάρξει θνητός που να μην έχει βρεθεί - έστω κατ’ αναλογίαν - σε μία τουλάχιστον τοποθεσία/συνθήκη στη ζωή του που να τον προσδιορίζει ως ξένο.

Μπορεί άραγε η συμπάθεια - αυτή με την οποία γενναιόδωρα μπορεί να μας ελεήσει η σκηνική εμπειρία του έπους - να λειτουργήσει σαν μια τρυφερή αφή, μια κατανόηση για το δράμα του Άλλου”; Τη δυσχερή θέση του ξένου, όπου - όπως διακαώς μας διδάσκει η Ιστορία - τίποτα δεν διασφαλίζει πως ο οποιοσδήποτε από εμάς, δεν θα βρεθεί σε ανάλογη θέση σε μια επόμενη, απότομη στροφή της;] Το έπος, το έπος μας έμαθε να αναπνέουμε.

Προπώληση εισιτηρίων: more.com
 

Δείτε όλες τις παραστάσεις στον οδηγό θεάτρου του "α".