Ελίνα Γιουνανλή©
"Ο χειρότερος εχθρός στη φυλακή είναι το μυαλό σου", μου λέει ο Κ., λίγο πριν την έναρξη της παράστασης που ετοίμασε το θεατρικό εργαστήριο των κρατουμένων του Σωφρονιστικού Καταστήματος Κορυδαλλού Ι, το οποίο καθοδήγησε η σκηνοθέτρια και ιδρύτρια της ομάδας The Υoung :uill, Αικατερίνη Παπαγεωργίου.
Ο Κ. βρίσκεται ήδη δύο χρόνια στη φυλακή, είχε πάρει μέρος και στην περσινή παράσταση της "Αντιγόνης", ενώ η συμμετοχή του στη θεατρική ομάδα –και σε άλλες δραστηριότητες και εργαστήρια- είναι απολύτως συνειδητή: "είναι ο τρόπος για να κοινωνικοποιηθείς και να χρησιμοποιήσεις το χρόνο σου, που εδώ μέσα είναι άφθονος", μου εξηγεί. Ο Η., ο οποίος μόλις έχει αποφυλακιστεί κι επέστρεψε για να συμμετάσχει στην παρουσίαση της παράστασης, συμφωνεί: "Αν μείνεις μέσα στο κελί σου, κοιτώντας τον τοίχο, δεν καταφέρνεις τίποτα".
Τα εργαστήρια θεάτρου στις φυλακές Κορυδαλλού ξεκίνησαν με το Εθνικό και τον Στρατή Πανούριο και βρίσκονταν ήδη στον όγδοο χρόνο τους, όταν προστέθηκε στην ομάδα η Αικατερίνη Παπαγεωργίου, το καλοκαίρι του 23, και οι δυο τους σκηνοθέτησαν μαζί τους "Πέρσες". Η επαφή της με τη θεατρική ομάδα των φυλακών ήταν εντελώς τυχαία, όπως μου εξήγησε, όταν ένας κρατούμενος στην άδειά του έτυχε να δει την παράστασή της "Η νύχτα των μυστικών". "Με ρώτησε αν θα ενδιαφερόμουν να την παρουσιάσουμε στις φυλακές για τους κρατούμενους", μου λέει, "και είπα αμέσως ναι. Έτσι έγινε η πρώτη επαφή και κάπως έτσι βρέθηκα στο εργαστήριο που είχε στήσει ο Στρατής". Με την αποχώρησή του την επόμενη χρονιά, το εργαστήριο το ανέλαβε εξολοκλήρου η ίδια, η οποία ανέβασε πέρυσι την "Αντιγόνη" του Σοφοκλή, ενώ φέτος καθοδήγησε μία ομάδα 25 ανδρών στους αριστοφανικούς "Σφήκες".
Η συμμμετοχή των τροφίμων στο θεατρικό εργαστήριο είναι μια απόφαση "ιδιοτελής", καθώς μπορεί να συντελέσει στη μείωση της ποινής τους (όπως έγινε σε έξι περιπτώσεις: "το βρήκα πολύ σημαντικό πως η συμμετοχή στη θεατρική πράξη αναγνωρίστηκε επίσημα στο δικαστήριο ως ελαφρυντικό", μου λέει η Αικατερίνη), όμως σε όλες τις περιπτώσεις μετατράπηκε σε πραγματικό ενδιαφέρον και αγάπη για την όλη διαδικασία.
Το φετινό εργαστήριο ξεκίνησε τον περασμένο Οκτώβριο, ενώ για την παράσταση δούλευαν περίπου τους τελευταίους τρεις μήνες."Είναι συγκινητικό να βλέπεις πώς αλλάζουν συμπεριφορικά αυτοί οι άνθρωποι κατά τη διάρκεια των μηνών της συνεργασίας και της διαφορετικής αυτής συνύπαρξης", λέει.
Αναρωτιέμαι πως ενέπλεξε την ομάδα –η οποία κάθε χρόνο αλλάζει σύνθεση, όσον αφορά τη συντριπτική πλειοψηφία των μελών- στη θεατρική συνθήκη και τον αριστοφανικό κόσμο. "Ξεκινήσαμε να δουλεύουμε αυτοσχεδιασμούς σε οικείες γι’ αυτούς συνθήκες", απαντάει, "συγκεκριμένα πάνω στη συνθήκη ενός δικαστηρίου, δικάζαμε δηλαδή φανταστικές υποθέσεις. Τους ήταν πολύ εύκολο να ‘μπουν’ σε ρόλο τότε, κι ας μην το αντιλαμβάνονταν, μια που όλοι έχουν βιώσει την εμπειρία".
Οι "Σφήκες" επιλέχτηκαν καθώς ο Αριστοφάνης σατιρίζει την υπερβολή του δικανικού συστήματος στην αρχαία Αθήνα, αναφέρεται στα πάθη της δικαιοσύνης, στη μανία της τιμωρίας, και στην εξάρτηση από την εξουσία. Κεντρικός ήρωας είναι δικαστής Φιλοκλέων, που πείθεται από τον -απελπισμένο από τη δικομανία του- γιο του, Βδελυκλέωνα, να παραμείνει σε… κατ’ οίκον περιορισμό, και να περιοριστεί στην εκδίκαση των οικιακών αδικημάτων που διαπράττουν οι δούλοι, αλλά και τα ζώα και τα αντικείμενα του σπιτιού.
"Το έργο μιλά για έννοιες με ιδιαίτερη σημασία για τα μέλη της ομάδας: ποινή, εγκλεισμός, κρίση, εξουσία", εξηγεί η Αικατερίνη. Κι αυτό ήταν κάτι που φάνηκε στην παράσταση από τους ίδιους τους συντελεστές της, στην Παράβαση που έγραψαν οι ίδιοι.
"Πάταξον μεν, άκουσον δε!" θα ακούσουμε από το Χορό των Σφηκών, που θα διακόψει για λίγο τη δράση: Ζητάμε δίκες ισότητας και όχι ανισότητας! [Η δικαιοσύνη] αφού ζυγίζει τα πάντα, να κρατά ίσια τη ζυγαριά, κι αφού είναι σαν τον ήλιο, να φωτίζει πάντα όλους το ίδιο. Μην δικάζετε με ενδείξεις, αλλά με αποδείξεις. Πρέπει η απόφαση να είναι των δικαστών κι όχι των αστυνομικών! Εμείς ζητάμε δικαιοσύνη, όχι τιμωρία, γιατί αν απουσιάζει η δικαιοσύνη, τι είναι η πολιτική εξουσία;
Η ατμόσφαιρα επί σκηνής είναι ευφρόσυνη, τα μέλη του θιάσου χαίρονται σαν μικρά παιδιά τη συμμετοχή τους, τα μάτια τους αστράφτουν, ενώ ο Κήπος του Διοικητηρίου που μας φιλοξενεί δημιουργεί την ψευδαίσθηση μιας κανονικότητας. Μόλις ολοκληρώθηκε μια δροσερή καλοκαιρινή βραδιά πάνω στο γρασίδι, αλλά η πραγματικότητα μέσα από τους κίτρινους ψηλούς τοίχους με τα συρματοπλέγματα είναι πολύ διαφορετική. Φεύγοντας με συνοδεύουν τα λόγια της Παράβασης: "Μια δίκαιη κοινωνία δεν μετριέται από το πόσους τιμωρεί, αλλά από το πώς δίνει ευκαιρίες για αλλαγή".
