Ο Γιούρι Νικολάεβιτς Γκριγκορόβιτς, ο θρυλικός χορογράφος που ταύτισε το όνομά του με τη χρυσή εποχή των Μπολσόι, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 98 ετών αφληνοντας ανεξίτηλο αποτύπωμα στον παγκόσμιο χάρτη της τέχνης του κλασικού μπαλέτου. Μια προσωπικότητα που για δεκαετίες καθόρισε αισθητικά, τεχνικά και καλλιτεχνικά την πορεία του μπαλέτου στη Ρωσία αλλά και παγκοσμίως, έφυγε από τη ζωή, αφήνοντας πίσω του μια τεράστια κληρονομιά – μια ζωντανή παράδοση που ακόμα χορεύεται.
Γεννημένος στο Λένινγκραντ το 1927, γόνος της σοβιετικής πολιτιστικής παράδοσης, ο Γκριγκορόβιτς γαλουχήθηκε στην πειθαρχία και την ομορφιά του χορού. Σπούδασε στην Κρατική Σχολή Χορού της Αγίας Πετρούπολης και μόλις το 1946 έγινε σολίστ στα περίφημα Κίροφ (νυν Μαρίινσκι). Εκεί ξεκίνησε να χορογραφεί ήδη από τα πρώτα του βήματα – η αρχή ενός καλλιτεχνικού ταξιδιού που έμελλε να αλλάξει την ιστορία του μπαλέτου. Η καλλιτεχνική του ωρίμανση ήρθε με την ανάληψη της καλλιτεχνικής διεύθυνσης των Μπολσόι το 1964, θέση που κράτησε για πάνω από 30 χρόνια. Υπό την ηγεσία του, το συγκρότημα μετουσιώθηκε σε σύμβολο αριστείας. Δημιουργίες όπως ο "Καρυοθραύστης" (1966), ο "Σπάρτακος" (1967) και ο "Ιβάν ο Τρομερός" (1975) έγιναν σταθμοί στην παγκόσμια ιστορία του κλασικού ρεπερτορίου.
Οι παραστάσεις του συνδύαζαν τη δύναμη της θεατρικότητας, την εκφραστικότητα της κίνησης και τη φόρμα της τέλειας σωματικής πειθαρχίας. Ο ίδιος είχε πει πως "ο ιδανικός χορευτής είναι μια ενσάρκωση του αρχαίου ελληνικού αγάλματος: σμιλεμένος, αρμονικός, ιδεώδης". Και αυτή η σύνδεση με την αρχαιοελληνική αισθητική δεν ήταν τυχαία.
Η αγάπη για την Ελλάδα
Ο Γκριγκορόβιτς δεν έκρυψε ποτέ το βαθύ του θαυμασμό για την Ελλάδα. "Η Ελλάδα για μένα σημαίνει πολύ περισσότερα από ό,τι μπορείτε να φανταστείτε", είχε δηλώσει σε παλιότερη συνέντευξή του στο "α”, τονίζοντας τον δεσμό του με τον ελληνικό πολιτισμό, την ιστορία και – πάνω απ’ όλα – το κοινό. Από το Ηρώδειο έως το Μέγαρο Μουσικής και το Θέατρο Badminton, οι ελληνικές σκηνές υποδέχθηκαν τον ίδιο και το έργο του με ενθουσιασμό. Η πρώτη του εμφάνιση στην Ελλάδα το 1970 με τον "Σπάρτακο" στο Ηρώδειο έμεινε ιστορική. Το 1992 παρουσίασε την "Ηλέκτρα" στο Φεστιβάλ Αθηνών, ενώ τις τελευταίες δεκαετίες το κοινό είχε τη χαρά να απολαύσει τις μεγάλες παραγωγές του Grigorovich Ballet Theatre: "Λίμνη των Κύκνων", "Ωραία Κοιμωμένη", "Ζιζέλ" και φυσικά, ξανά και ξανά, τον "Σπάρτακο". Ο ίδιος έλεγε πως η αγάπη του κοινού τον συγκινούσε βαθιά: "Το πιο μεγάλο δώρο για έναν καλλιτέχνη είναι το θερμό χειροκρότημα του κοινού – και στην Ελλάδα το παίρνουμε πάντα".
Παγκόσμια αναγνώριση – Εθνικός Θησαυρός της Ρωσίας
Η πορεία του δεν σταμάτησε ποτέ. Το 1995, αποχωρεί από το Bolshoi Theatre και αρχίζει να συνεργάζεται με πολλές ομάδες στη Ρωσία και στο εξωτερικό, ενώ παράλληλα ιδρύει τη δική του καλλιτεχνική ομάδα, το Grigorovich Ballet Theatre. Το 1996 παρουσιάζει την παράσταση Χρυσή Εποχή, σε μουσική Ντμίτρι Σοστακόβιτς, εγκαινιάζοντας ένα νέο δημιουργικό κεφάλαιο. Από τότε, η ομάδα του περιοδεύει διεθνώς, διαδίδοντας το έργο και τη φιλοσοφία του.
Το 2001 επιστρέφει στο Μπολσόι, όπου από το 2008 είναι μόνιμος καθηγητής, χορογράφος και ballet-master, διατηρώντας ενεργό ρόλο τόσο στο ιστορικό θέατρο όσο και στη δική του ομάδα. Τον Οκτώβριο του 2011, εγκαινίασε τη νέα, ανακαινισμένη σκηνή των Μπολσόι με την "Ωραία Κοιμωμένη", ενώ λίγο αργότερα, του απονεμήθηκε από τον Πρόεδρο της Ρωσίας ο ανώτατος τίτλος για την προσφορά στην πατρίδα και την τέχνη. Τον Νοέμβριο του 2012 παρουσίασε στα Μπολσόι μια νέα εκδοχή του "Ιβάν ο Τρομερός".
Αναγνωρισμένος παγκοσμίως, ο Γκριγκορόβιτς έλαβε περισσότερους από 40 κρατικούς τίτλους και διακρίσεις, ανάμεσά τους: τον τίτλο του Εθνικού Καλλιτέχνη της Ρωσίας (1973), του Εθνικού Ήρωα της Ρωσίας (1986), το Μετάλλιο για Κατορθώματα υπέρ του Έθνους (2007).
Επιπλέον, διετέλεσε: Χορογράφος των Ολυμπιακών τελετών της Μόσχας (1980), Πρόεδρος σε διεθνείς διαγωνισμούς όπως ο Serge Lifar και ο Russian Young Ballet, Καθηγητής στο Εθνικό Ωδείο του Λένινγκραντ (1974–1998), Προϊστάμενος του Τμήματος Χορογραφίας στην Κρατική Ακαδημία Χορού της Μόσχας (από το 1998), Πρόεδρος της Διεθνούς Ένωσης Χορογράφων (από το 1989), Πρόεδρος του προγράμματος Benois de la danse υπό την αιγίδα της UNESCO (από το 1992).
Ο Maurice Béjart είχε πει: "Το μπαλέτο του έχει την ποιότητα της αιωνιότητας". Και πράγματι, ο Γκριγκορόβιτς δεν ήταν μόνο χορογράφος. Ήταν ένας δημιουργός που έπλασε τον 20ό αιώνα του κλασικού μπαλέτου".
Η παρακαταθήκη
Η σχολή του, οι χορογραφίες του και- πάνω απ’ όλα- οι γενιές χορευτών που διαμόρφωσε, αποτελούν ένα ζωντανό μνημείο. Κάθε στροφή, κάθε άλμα, κάθε σιωπηλή δραματική παύση στις παραγωγές των Μπολσόι φέρει το αποτύπωμά του. Με βαθύ σεβασμό προς τις ρίζες του χορού και διαρκές βλέμμα στο μέλλον, ο Γιούρι Γκριγκορόβιτς άφησε τον κόσμο της τέχνης πιο πλούσιο, πιο συγκινητικό και – ίσως – πιο ανθρώπινο.
