Αναστασία Παπαστάθη: "Βρικόλακες είναι όλα όσα κρατούν τις κοινωνίες μας διαιρεμένες και καθιστούν τον άνθρωπο ανασφαλή"

Ποιος είναι ο λόγος που επιλέξατε να ανεβάσετε τους "Βρικόλακες"; Πρόκειται για την πρώτη σας συνάντηση με τον Χένρικ Ίψεν;
Είναι μια εξελικτική συνέχεια στο ρεπερτόριο του θεάτρου Radar καθώς η διαχρονικότητα του έργου και το εύρος των θεμάτων που θίγει, μου δίνει την δυνατότητα να ερευνήσω όχι μόνο τις σχέσεις εντός της οικογένειας, με τις οποίες καταπιάνομαι τα τελευταία χρόνια, αλλά και την σχέση της οικογένειας με την κοινωνία. Πάντα με γοήτευε ο Ίψεν για την τόλμη του να θίγει θέματα που αποτελούν ταμπού ακόμα και σήμερα, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο σκιαγραφεί ανθρώπινους χαρακτήρες και σχέσεις. Αν και έχω μελετήσει τα περισσότερα έργα του αυτή είναι η πρώτη φορά που τον συναντώ επί σκηνής, φαίνεται ωρίμασαν οι συνθήκες. Πάντως είμαι ευτυχής για αυτή την συνάντηση, είναι μεγάλος πλούτος. 

Τι ανακαλύψατε μέσα από την αναμέτρησή σας με το ρόλο της Ελένα Άλβινγκ; Τι σας γοητεύει περισσότερο σε αυτή την ηρωίδα και ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά της;
Ο ρόλος της Eλένα Άλβινγκ είναι μια σύνθεση δύναμης και ευθραυστότητας. Είναι μια γυναίκα που προσπαθεί να απελευθερωθεί από τους περιορισμούς της κοινωνίας και της οικογένειας, αλλά ταυτόχρονα παραμένει δέσμια του παρελθόντος της. Μεγάλωσε σε ένα σπίτι με αυστηρές ηθικές αρχές και προσήλωση στο καθήκον. Αντιμετώπισε έναν γάμο που δεν επέλεξε και παρόλες τις δυσκολίες παρέμεινε όρθια να αγωνίζεται όχι μόνο για τις προσωπικές της διεκδικήσεις αλλά και ενάντια στις δεσμεύσεις που της επέβαλε η οικογένεια και η κοινωνία. Είναι οι δεσμεύσεις που φυλακίζουν τον άνθρωπο και δεν του επιτρέπουν να ζήσει μια ζωή χαρούμενη και ελεύθερη. Όλα αυτά που ονομάζει ο Ίψεν "βρικόλακες”. Με γοητεύει η ψυχική  αντοχή της Ελένα Άλβινγκ και η επιμονή της για την αναζήτηση της αλήθειας ακόμη κι όταν αυτή είναι επώδυνη.

"Μέσα από την οικογένεια των Άλβινγκ ο Χένρικ Ίψεν αναδεικνύει τις συνέπειες των επιλογών, αλλά και των αποσιωπήσεων. Για τον Ίψεν η οικογένεια είναι ταυτόχρονα πηγή αγάπης και τραύματος. Αυτό το δίπολο είναι ο πυρήνας της δουλειάς μου”.

Της δίνετε άλλοθι για τη στάση της απέναντι στα πράγματα και τις επιλογές της τόσο ως γονέα όσο και ως γυναίκα της εποχής της;
Η Ελένα Άλβινγκ είναι προϊόν της εποχής της, αλλά ταυτόχρονα προσπαθεί να την ξεπεράσει. Δεν νομίζω ότι χρειάζεται να της δώσουμε άλλοθι, αλλά να κατανοήσουμε τις συνθήκες που διαμόρφωσαν τις επιλογές της. Ως μητέρα, έκανε ό,τι πίστευε σωστό για να προστατεύσει τον γιο της από την καταστροφική επιρροή του πατέρα. Δεν μπορούσε να προβλέψει τις συνέπειες των επιλογών της. Ως γυναίκα, είχε το θάρρος να επαναστατήσει απέναντι στις συμβάσεις της οικογένειας και της κοινωνίας, ακόμη κι αν αυτό της κόστισε πολύ. Η στάση της είναι μια σύνθετη πράξη αγάπης και συμβιβασμού.

Το θέμα της οικογένειας βρίσκεται στον πυρήνα του έργου και παράλληλα είναι ένα θέμα που σας έχει απασχολήσει πολύ μέσα από τις παραστάσεις σας. Πώς διαχειρίζεται κατά τη γνώμη σας το θέμα αυτό ο συγγραφέας;
Ναι πράγματι με έχουν απασχολήσει πολύ οι σχέσεις εντός της οικογένειας γιατί κατά την γνώμη μου η οικογένεια είναι το φυτώριο, εντός της αναπτύσσονται τα παιδιά που θα είναι οι αυριανοί πολίτες της κοινωνίας και έχει αξία να ερευνήσουμε τις συνθήκες που μεγαλώνουν αυτά τα παιδιά. Ο Ίψεν στους "Βρικόλακες" καταπιάνεται με την οικογένεια όχι ως ιδανικό, αλλά ως πεδίο σύγκρουσης, μυστικών και καταπίεσης. Μέσα από την οικογένεια των Άλβινγκ, αναδεικνύει τις συνέπειες των επιλογών, αλλά και των αποσιωπήσεων. Για τον Ίψεν η οικογένεια είναι ταυτόχρονα πηγή αγάπης και τραύματος. Αυτό το δίπολο είναι ο πυρήνας της δουλειάς μου και ένας λόγος που επιστρέφω συχνά σε έργα με τέτοιες θεματικές.

"Παλιά μας απασχολούσε τι θα πει ο διπλανός μας. Τώρα μας απασχολεί πόσα likes και views θα πάρουμε από τις αναρτήσεις μας στα social media. Οι "Βρικόλακες" μας θυμίζουν ότι η πραγματική ελευθερία έρχεται όταν σταματήσουμε να ζούμε για την επιδοκιμασία των άλλων και στραφούμε στη δική μας αλήθεια”.

Πιστεύετε ότι ακόμη μάς ταλανίζει στον ίδιο βαθμό αυτή η σύγκρουση - κυρίως μέσα μας - για το "τι θα πει ο κόσμος";
Η σύγκρουση αυτή είναι διαχρονική, απλώς έχει αλλάξει μορφή. Παλιά μας απασχολούσε τι θα πει ο διπλανός μας, ο κοντινός μας άνθρωπος, τώρα μας απασχολεί πόσα likes και views θα πάρουμε από τις αναρτήσεις μας στα social media. Και πάλι μας απασχολεί "τι θα πει ο κόσμος" αλλά ένας άλλος κόσμος μακρινός και ξένος. Αυτή η μετάβαση δηλώνει κατά κάποιο τρόπο την απομάκρυνση από τον εαυτό μας. Οι "Βρικόλακες" μας θυμίζουν ότι η πραγματική ελευθερία έρχεται όταν σταματήσουμε να ζούμε για την επιδοκιμασία των άλλων και στραφούμε στη δική μας αλήθεια.

Ποιοι είναι κατά τη γνώμη σας οι πιο μεγάλοι "Βρικόλακες" που αντιμετωπίζουμε σήμερα;
Αν αξιοποιήσουμε τα σύμβολα του Ίψεν, βρικόλακες είναι ο καπιταλισμός και η υπερκατανάλωση που μάς καθοδηγούν σε έναν τρόπο ζωής που στερεί το νόημα της ύπαρξης και αποτρέπει την πνευματική μας ολοκλήρωση. Είναι η οικολογική καταστροφή, η εκμετάλλευση του περιβάλλοντος και η αλόγιστη χρήση των πόρων του πλανήτη μας. Τα κοινωνικά δίκτυα, που αντί να φέρνουν τους ανθρώπους πιο κοντά, ενισχύουν την απομόνωση και τον έλεγχο της ζωής τους. Είναι η έλλειψη φροντίδας για την παιδεία, η εκμετάλλευση της  εργασίας του πολίτη. Βρικόλακες είναι οι διχαστικές πολιτικές, η άνοδος του φανατισμού, του φασισμού και της ξενοφοβίας. Είναι το άγχος που γεννά ο συνεχής αγώνας για την τελειότητα που επιβάλλουν τα πρότυπα της εποχής μας και η οικονομική ανασφάλεια που βιώνουμε. Βρικόλακες είναι όλα όσα κρατούν τις κοινωνίες μας διαιρεμένες και καθιστούν τον άνθρωπο ανασφαλή και φοβισμένο.