Ίρις Καραγιάν: "Ο χώρος για πειραματισμό, καλλιτεχνική έρευνα και νέα δημιουργία συνεχώς συρρικνώνεται"

Η χορογράφος Ίρις Καραγιάν παρουσιάζει για δύο ακόμη παραστάσεις στο Πλύφα το "My mind like the sky”, ένα σόλο προσωπικό και υπαρξιακό, σχεδόν ψυχαναλυτικό. Το σόλο ερμηνεύει η Ιωάννα Παρασκευοπούλου και την μουσική υπογράφει ο Νίκος Βελιώτης, σταθεροί συνεργάτες της χορογράφου για πάνω από δέκα χρόνια. Με αφορμή τη νέα της δουλειά μιλά στο "α” για την ομάδα της, το νέο της έργο, την χορογραφική της γλώσσα και το τοπίο του χορού στην Ελλάδα και στην Ευρώπη.

Από που αντλήσατε έμπνευση για το "My Mind Like The Sky";
Το "My mind like the sky” είναι ένα σόλο, προσωπικό, αναστοχαστικό και σχεδόν ψυχαναλυτικό. Περισσότερο είναι η ανάγκη, παρά μια έμπνευση από κάτι εξωτερικό, να κοιτάξω πιο στοχευμένα και σε βάθος τα θέματα που με απασχολούν και να δουλέψω με αυτά. Το επίκεντρο είναι η εμπειρία της ενσυνείδησης και αυτό που συμβαίνει όταν παρατηρούμε όσα συμβαίνουν στο μυαλό μας, όσα έρχονται και φεύγουν από την προσοχή μας και η σχέση που έχουμε με αυτά. Στο έργο, ανατρέχω στο αρχείο της δουλειάς μου, σε κινητικά υλικά από παλαιότερα έργα και για πρώτη φορά χρησιμοποιώ κείμενο που έχει προκύψει από την ερευνητική διαδικασία που ακολουθήσαμε σε συνδυασμό με κάποιες αναφορές.     

Μιλήστε μας για τη σχέση σας με τη χορεύτρια Ιωάννα Παρασκευοπούλου και τον μουσικό Νίκο Βελιώτη. Η σταθερή συνεργασία σας αποτέλεσε με ένα τρόπο αφορμή για τη δημιουργία του "My mind like the sky”;
Με την Ιωάννα δουλεύουμε από το 2012 και με το Νίκο από το πρώτο μου έργο, δηλαδή από το 2005, σταθερά εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων. Από την στιγμή που αποφάσισα να κάνω σόλο σκέφτηκα μόνο την Ιωάννα, έχουμε κώδικες επικοινωνίας και μέσα στα χρόνια έχουμε χτίσει αμοιβαία εμπιστοσύνη και αλληλοεκτίμηση. Είναι ανοιχτή στις ερευνητικές διαδικασίες της δουλειάς και η συνεργασία είναι ωραία. Και φυσικά τον Νίκο για την μουσική, σταθερός συνεργάτης και φίλος, και η ιδέα για το σόλο τον ενθουσίασε. 

"Απόπειρα χαρτογράφησης των σκέψεων, των αισθήσεων και των εικόνων που εμφανίζονται και εξαφανίζονται όταν στρέφουμε την προσοχή μας στο παρόν" διαβάζουμε για το έργο. Εσείς πώς βιώνετε αυτή την εμπειρία; 
Η εμπειρία αυτή είναι η λειτουργία της συνείδησής μου, όσα δηλαδή την αποτελούν και δημιουργούν το βίωμα. Εκτός και εντός πρόβας με ενδιαφέρει να δουλεύω μια κατάσταση ενσυνείδησης, που σημαίνει πως εντείνω την προσοχή μου σε αυτό που είναι και παρατηρώ την εμπειρία μου στο παρόν χωρίς να θέλω να την αλλάξω. Δηλαδή, οι σκέψεις που διαδέχονται η μια την άλλη, οι εικόνες και οι αισθήσεις που έρχονται και φεύγουν, δημιουργούν μια διαρκώς μεταβαλλόμενη εμπειρία της συνειδητότητας. Όταν παρακολουθώ την παράσταση θέλω η προσοχή μου να είναι στραμμένη στην ενσώματη εμπειρία της παράστασης, να ενεργοποιώ την φαντασία και την σκέψη μου, να αφουγκράζομαι αυτό που συμβαίνει και την αντήχησή του στα σώματα και το χώρο.  

 

"Στην Ελλάδα το τοπίο του χορού δεν είναι ευχάριστο: δεν έχουμε χώρο για το χορό, δεν έχουμε που να δουλέψουμε, δεν έχουμε ανώτατη εκπαίδευση, δεν έχουμε χορογραφικά και άλλα κέντρα που θα εστίαζαν στις διαδικασίες, τη συμμετοχικότητα, τη σχέση της κοινωνίας με την τέχνη του χορού. Λείπουν οι υποδομές και βασικότερα λείπει η διάθεση να αλλάξει αυτό. Όσο και να έχουμε προσπαθήσει να εξηγήσουμε στην πολιτεία τη λειτουργία των σύγχρονων παραστατικών τεχνών, δεν μας έχει ακούσει και ανακυκλωνόμαστε σε παλιομοδίτικες αντιλήψεις για την τέχνη”.

 

Για εσάς μεγαλύτερη σημασία έχει η εμπειρία του θεατή μέσα από τις παραστάσεις σας;
Σημασία έχει σε πρώτη φάση η πρακτική και εμπειρία που χτίζω στην πρόβα και ο τρόπος που δουλεύουμε να περιλαμβάνει σεβασμό, αγάπη, ενδιαφέρον, προσοχή, επιθυμία και ειλικρίνεια. Η εμπειρία του θεατή είναι εξίσου σημαντική και αναγκαία συνθήκη, καθώς ο στόχος είναι να μοιραστώ το έργο και εν δυνάμει να αγγίξει κι άλλους ανθρώπους. Θεωρώ πως το ένα είναι απαραίτητο για το άλλο.      

Ποια θέματα σάς απασχολούν στις χορογραφίες σας;
Δεν με απασχολούν θέματα που δεν σχετίζονται με το μέσο ή τα μέσα με το οποίο δουλεύω κάθε φορά. Με απασχολεί το ζωντανό, το σώμα, η κίνηση και η έκφρασή του, οι αφηγήσεις, η σχέση με το χώρο, το χρόνο, την ιστορία, τη γλώσσα, η χορογραφία και οι καλλιτεχνικές πρακτικές που θέτουν ερωτήματα και δοκιμάζουν τρόπους.   

Τι θα λέγατε ότι χαρακτηρίζει την δική σας χορογραφική γλώσσα;
Η ιδέα, η μεθοδολογία, η επινόηση τρόπων και εργαλείων, η καθαρότητα, η πρόθεση, η κατασκευή της χορογραφικής λογικής και σκέψης, η διάθεση να δοκιμάσω νέα υλικά και μεθόδους, η συνεργασία και ο τρόπος που θέλω να δουλεύω με τους χορευτές και η πρόθεση για έρευνα. 

Πώς αντιλαμβάνεστε το τοπίο του χορού στην Ελλάδα και στην Ευρώπη;
Αντιλαμβάνομαι πως έχει στραφεί η προσοχή περισσότερο προς την ψυχαγωγία, τα show, τις εντυπωσιακές και μεγάλες παραγωγές. Ο χώρος για πειραματισμό, καλλιτεχνική έρευνα και νέα δημιουργία συνεχώς συρρικνώνεται υπακούοντας στους κανόνες της κατανάλωσης των κοινωνιών που ζούμε, τόσο στην Ελλάδα όσο και στην υπόλοιπη Ευρώπη. Οι εξαιρέσεις στον κανόνα είναι λίγες και δυστυχώς η παρούσα κατάσταση μετατοπίζει την καλλιτεχνική δημιουργία και το ρόλο που μπορεί να έχει η τέχνη στην κοινωνία. Στην Ελλάδα το τοπίο του χορού δεν είναι ευχάριστο: δεν έχουμε χώρο για το χορό, δεν έχουμε που να δουλέψουμε, δεν έχουμε ανώτατη εκπαίδευση, δεν έχουμε χορογραφικά και άλλα κέντρα που θα εστίαζαν στις διαδικασίες, τη συμμετοχικότητα, τη σχέση της κοινωνίας με την τέχνη του χορού. Λείπουν οι υποδομές σε όλα τα επίπεδα: στο εκπαιδευτικό, την παραγωγή έργων, την υποστήριξη των καλλιτεχνών από οργανισμούς και φορείς και βασικότερα λείπει η διάθεση να αλλάξει αυτό το τοπίο. Όσο και να έχουμε προσπαθήσει να εξηγήσουμε στην πολιτεία τη λειτουργία των σύγχρονων παραστατικών τεχνών, δεν μας έχει ακούσει και ανακυκλωνόμαστε σε παλιομοδίτικες αντιλήψεις για την τέχνη. Στην Ευρώπη, ή τουλάχιστον στις χώρες που υπάρχουν υποδομές και λειτουργούν ως παραδείγματα για εμάς, το τοπίο είναι εντελώς διαφορετικό και συνεπώς όσες και όσοι ασχολούνται με το χορό από οποιαδήποτε θέση. 

Τι έχετε αποκομίσει από τις εμπειρίες σας στο εξωτερικό;
Την εμπειρία της διαφορετικότητας, την πολυφωνία, τη σκέψη, το διάλογο, τον προβληματισμό για τις κοινωνίες και την τέχνη. Τον σεβασμό μεταξύ των ανθρώπων, ανάμεσα και προς τους καλλιτέχνες και μια πιο διευρυμένη συνολικά αντίληψη για τα πράγματα.