Τάσος Θώμογλου©
Οι πυρκαγιές κράτησαν μακριά από την Επίδαυρο την "Ελένη" του Ευριπίδη το περασμένο καλοκαίρι, ωστόσο η παράσταση παίχτηκε σε φεστιβάλ και κέρδισε τις εντυπώσεις. Ήρθε η στιγμή να δούμε την παραγωγή του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος και στο αργολικό θέατρο, στη σκηνοθεσία του Βασίλη Παπαβασιλείου με πρωταγωνίστρια την Έμιλυ Κολιανδρή (12-13/8).
"Το να παίξεις στην Επίδαυρο είναι σαν να κερδίζεις Όσκαρ", δήλωνε το 2009 η Έλεν Μίρεν, με την ευκαιρία της καθόδου της στο αρχαίο θέατρο με τη "Φαίδρα" του Ρακίνα. Δεν είναι λίγο να ακούς κάτι τέτοιο από μια οσκαρική, εξαιρετικά έμπειρη και ταλαντούχα ηθοποιό· άλλωστε, ποιος δεν έχει νιώσει δέος βρισκόμενος στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου, έστω και ως θεατής; Οι περισσότεροι ηθοποιοί θέλουν να βρεθούν στον συγκεκριμένο χώρο ώστε να μπορέσουν να ερμηνεύσουν τους μεγάλους ρόλους του αρχαίου δράματος. Με έναν πρωταγωνιστικό ρόλο συναντιέται, για πρώτη φορά στην Επίδαυρο, η Έμιλυ Κολιανδρή, μια ηθοποιός που πάντα κυριαρχεί στους χαρακτήρες που αναλαμβάνει να ερμηνεύσει. Μέχρι σήμερα έχουμε δει συμμετοχές της στο αργολικό θέατρο στις "Όρνιθες" σε σκηνοθεσία Νίκου Καραθάνου, στις "Νεφέλες" σε σκηνοθεσία Δημήτρη Καραντζά και στην "Ιφιγένεια εν Αυλίδι" σε σκηνοθεσία του Κώστα Τσιάνου. Φέτος, στην "Ελένη" του Ευριπίδη κρατά τον ομώνυμο ρόλο και κάτω από τις σκηνοθετικές οδηγίες του Βασίλη Παπαβασιλείου δίνει το ρυθμό σε μια παράσταση που μοιάζει με λαϊκή γιορτή με συμμετέχοντες τους ωραίους ηθοποιούς Θέμη Πάνου (Μενέλαος), Αγορίτσα Οικονόμου (Θεονόη), Γιώργο Καύκα (Θεοκλύμενος), Έφη Σταμούλη (Γερόντισσα), Δημήτρη Κολοβό (Αγγελιοφόρος Α΄), Άγγελο Μπούρα (Αγγελιοφόρος Β΄), Δημήτρη Μορφακίδη (Τεύκρος), Χρήστο Μαστρογιαννίδη (Θεράπων), Νικόλα Μαραγκόπουλο, Ορέστη Παλιαδέλη (Διόσκουροι).
Το σαρδόνιο έργο του αρχαίου δραματουργού θέλει τον Πάρι να πηγαίνει στην Τροία όχι με την πραγματική Ελένη αλλά με ένα ομοίωμά της, ενώ η αληθινή ηρωίδα παραδίδεται από τον Ερμή, σύμφωνα με την επιθυμία της Ήρας, στον βασιλιά της Αιγύπτου Πρωτέα για να την προστατεύει. Ο Ευριπίδης, τραγικά επίκαιρος, αποφασίζει στην πιο σκληρή στιγμή της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, αμέσως μετά την τρομερή καταστροφή της Σικελικής Εκστρατείας, να αναδείξει τον παραλογισμό και τη ματαιότητα του πολέμου χρησιμοποιώντας το μοτίβο του ειδώλου, ενώ παράλληλα ανατρέπει το μύθο της άπιστης γυναίκας.
Όταν ο Παπαβασιλείου γνώρισε την Ελένη
Σύμφωνα με τον Βασίλη Παπαβασιλείου, ο δραματουργός τού έδωσε το έναυσμα ώστε να προσεγγίσει την παράσταση με τέτοιον τρόπο ώστε να καταλήγει σε τραγικωμωδία. Η Ελένη της Κολιανδρή έχει τα χαρακτηριστικά μιας σύγχρονης γυναίκας, ενώ η παράσταση απέχει από την κλασική έννοια της τραγωδίας. Ο σκηνοθέτης στο σημείωμά του για την παράσταση υπογραμμίζει: "Όλοι οι πόλεμοι χρειάζονται τον εξωραϊσμό ενός προσχήματος για να πυροδοτηθούν. Είτε το επίδικο αντικείμενο λέγεται Τροία είτε Σικελία, η κατακτητική μηχανή χρειάζεται πάντα "ένα πουκάμισο αδειανό”, "μιαν Ελένη” για να πάρει μπρος, ένα όνομα που βαφτίζεται κίνητρο. Τα αποτελέσματα είναι αναπόφευκτα κωμικοτραγικά. Ελένη,
λοιπόν. Άλλη μία. Μετά τη μία και μοναδική που μας χαρίζει ο Όμηρος. Για να ’ρθουν μετά οι άλλες, των προαναφερθέντων ποιητών, ιστορικών και ρητόρων αλλά και μεταγενέστερων όπως, π.χ., ο Ισοκράτης, ο Ρονσάρ, ο Γκαίτε, ο Όφενμπαχ, ο Ζιροντού, ο Ρίτσος και άλλοι και άλλοι, ων ουκ έστιν αριθμός".
Ο διανοούμενος, σκηνοθέτης και ηθοποιός Βασίλης Παπαβασιλείου κρατά εδώ και χρόνια ανοιχτή τη διαλεκτική γραμμή επικοινωνίας με τη συγκεκριμένη ηρωίδα, παρουσιάζοντας μια σπουδή των αρχαιόθεμων ποιητικών σκηνικών μονολόγων του Γιάννη Ρίτσου. Το 1999 παρουσίασε στο Φεστιβάλ Αθηνών το αναλόγιο "Ο κύριος Γιάννης Ρίτσος" και από εκεί και μετά οδηγήθηκε στην παρουσίαση όλου του κειμένου (από 2001 μέχρι το 2019), όπου ο ίδιος ο σκηνοθέτης μάς καθήλωνε πρωταγωνιστώντας στον φιλοσοφικό μονόλογο. Θα έλεγε κανείς ότι ο Ρίτσος ήταν γι’ αυτόν η αφετηρία για να συναντήσει τον Ευριπίδη και τη δική του "Ελένη". Τελικά, η σκηνοθεσία του στην ευριπίδεια "Ελένη", που θα δούμε στην Επίδαυρο (12-13/8) αποτελεί προέκταση του προβληματισμού του γύρω από την ηρωίδα.
Περισσότερες πληροφορίες
Ελένη
Η ωραία Ελένη δεν πήγε ποτέ στην Τροία, μόνο το είδωλό της βρέθηκε εκεί σύμφωνα με το αντιπολεμικό δράμα, στο οποίο ο Ευριπίδης καταδεικνύει τον παραλογισμό του πολέμου.
