Διπλό ραντεβού σάτιρας με το Εθνικό Θέατρο στο Ρεξ

Δύο σπουδαία έργα του παγκόσμιου δραματολογίου, που σχολιάζουν πολύ εύστοχα το κοινωνικό και πολιτικό γίγνεσθαι της περιόδου που διανύουμε, ετοιμάζονται για πρεμιέρα στο Εθνικό Θέατρο. Το Ρεξ υποδέχεται τη Μαρία Πανουργιά στις 11 Μαρτίου και τη δική της ιδιαίτερη αισθητική ματιά πάνω στο έργο του Ουίλιαμ Σαίξπηρ "Τρωίλος και Χρυσηίδα", ενώ στις 23 Μαρτίου ακολουθεί ο Γιώργος Παπαγεωργίου, στην επίσης πρώτη του σκηνοθεσία στην πρώτη σκηνή της χώρας, με το έργο του Νικολάι Έρντμαν "Αυτόχειρ!".

"Τρωίλος και Χρυσηίδα": Τραγωδία ή κωμωδία;

Νικητές και χαμένοι μοιράζονται το ίδιο βάθρο. Το σύστημα αξιών καταποντίζεται, ο έρωτας είναι τερατώδης και από τον "Τρωικό Πόλεμο" λείπει ο ηρωισμός που του προσέδωσε ο Όμηρος. Αυτό είναι το έργο που έγραψε ο Ουίλιαμ Σαίξπηρ περί το 1602, αντλώντας έμπνευση από το έπος του Τζέφρι Τσόσερ "Τρωίλος και Χρυσηίδα", αμφιταλαντευόμενος ανάμεσα στο ψυχολογικό δράμα και την κωμική σατιρική διάθεση. Η έβδομη χρονιά του Τρωικού Πολέμου βρίσκει την κόρη του μάντη Κάλχα, Χρυσηίδα, στην Τροία. Ο Τρωίλος, ένας από τους γιους του Πριάμου, την ερωτεύεται και, με τη βοήθεια του Πανδάρου, καταφέρνει να την κερδίσει. Την επόμενη μέρα, όμως, η Χρυσηίδα παραδίδεται στους Έλληνες σε ανταλλαγή ενός αιχμάλωτου Τρώα πολεμιστή, αποκαλύπτοντας τον κυνισμό και την ασυδοσία που μπορεί να γεννήσει η σκοτεινή εποχή του πολέμου. 

Μια σύγχρονη ζούγκλα

"Στο έργο όλα είναι στην κόψη, δεν υπάρχει κάθαρση, δεν υπάρχει φως. Μοιάζει με τούνελ που δεν βλέπεις την άκρη του", σημειώνει η σκηνοθέτρια Μαρία Πανουργιά, που στην παράσταση εκμεταλλεύεται αυτή την ιστορία παρακμής με κοινωνικό πρόσημο για να αποκαλύψει τη βαθιά της συγγένεια με τη δική μας εποχή. Μια σύγχρονη ζούγκλα με φόντο δύο τροπικές καλύβες, όπου οι άνθρωποι κρέμονται από το λεπτό νήμα της εικόνας που έχουν οι άλλοι γι’ αυτούς. Το πρωτόγονο και μελλοντολογικό αυτό σκηνικό δημιούργησε η Μυρτώ Λάμπρου, με κοστούμια της Ιωάννας Τσάμη. Η μουσική είναι του Μπλέιν Ρέινινγκερ, του frontman των Tuxedomoon. Πρωταγωνιστούν οι Λάμπρος Γραμματικός, Νάνσυ Σιδέρη, Κωνσταντίνος Πλεμμένος, Θανάσης Ζερίτης, Ηλίας Μουλάς, Μάνος Πετράκης, Μπάμπης Γαλιατσάτος, Γιώργος Κριθάρας, Άρης Νινίκας, Θεανώ Μεταξά, Γιάννης Κλίνης, Eυδοξία Ανδρουλιδάκη και Στέλλα Βογιατζάκη.
 

"Αυτόχειρ!": Μαύρη κωμωδία ή σατιρική φάρσα;

Και οι δύο χαρακτηρισμοί ταιριάζουν εξίσου στον "Αυτόχειρα", την εύστοχη σάτιρα για την κοινωνική υποκρισία, τη λογοκρισία και την εργαλειοποίηση ακόμη και του θανάτου, που έγραψε το 1928 ο Νικολάι Έρντμαν. Η κωμωδία του, συγγενής με το σατιρικό δράμα του Νικολάι Γκόγκολ και το θέατρο του παραλόγου, του κόστισε μια μακρόχρονη εξορία στη Σιβηρία, αφού λογοκρίθηκε από το σταλινικό καθεστώς, μετά τις απέλπιδες απόπειρες των Βσέβολοντ Μέγιερχολντ, Γεβγκένι Βαχτάνγκοφ, ακόμη και του Κονσταντίν Στανισλάφσκι, να την ανεβάσουν. Το έργο παρουσιάστηκε σε παγκόσμια πρώτη το 1969 στη Σουηδία. Κεντρικός ήρωας είναι ο Σεμιόν Σεμιόνοβιτς Ποντσεκάλνικοφ, ένας άνεργος που βρίσκεται σε απόγνωση. Λόγω μιας παρεξήγησης, η σύζυγός του αρχίζει να πιστεύει ότι θέλει να αυτοκτονήσει. Η φήμη κυκλοφορεί, με αποτέλεσμα να αρχίσει να παρευλαύνει από το σπίτι του ένας "λόχος" ανθρώπων, εκπροσώπων της διανόησης, της εκκλησίας, του εμπορίου και της λογοτεχνίας, φιλοδοξώντας να τον πείσουν να αυτοκτονήσει, ο καθένας για δικούς του σκοπούς.

Ο κατά Παπαγεωργίου "Αυτόχειρ!"

"Πρόκειται για μια καραμπινάτη μαύρη κωμωδία, με φρενήρεις ρυθμούς και ένα πολύ ωραίο twist στο τέλος. Η σκηνοθεσία μου θέλω να ενισχύσει αυτήν τη στροφή. Ο Έρντμαν λαχταράει να ακουστούν πράγματα για το καθεστώς που ήταν πάνω από το κεφάλι του. Αποτυπώνει τη ζωή της Ρωσίας μία δεκαετία μετά την επανάσταση. Στην αρχή, παρακολουθώντας τη ζωή του Σεμιόν, τον οποίο ερμηνεύει ο Μανώλης Μαυροματάκης, λέει μια ιστορία που έχει πλάκα, αλλά στο τέλος ως πληγωμένος κομμουνιστής αρθρώνει ξεκάθαρα τις σκέψεις του". Στο Ρεξ ανεβαίνει σε μια μουσική εκδοχή σε σύνθεση των Γιώργου Δούσου και Δημήτρη Κλωνή, με έναν σπουδαίο θίασο ηθοποιών και μουσικών: Μάκης Παπαδημητρίου, Χριστίνα Χειλά-Φαμέλη, Ναταλία Τσαλίκη, Αγορίτσα Οικονόμου, Κώστας Μπερικόπουλος, Βάσω Καβαλιεράτου, Νίκος Καρδώνης, Άγγελος Μπούρας, Λυδία Τζανουδάκη, Γιάννης Λατουσάκης κ.ά.

Την πρωτότυπη μουσική σύνθεση των Γιώργου Δούσου (κλαρίνο) και Δημήτρη Κλωνή (ντραμς), ερμηνεύουν οι ίδιοι ζωντανά μαζί με τους Αλέξανδρο Δανδουλάκη (ηλ. κιθάρα), Βασίλη Παναγιωτόπουλο (τρομπόνι) και Δημήτρη Τίγκα (κοντραμπάσο).
Τα σκηνικά και τα κοστούμια είναι του Πάρη Μέξη, η κίνηση της Σεσίλ Μικρούτσικου και οι φωτισμοί του Αλέκου Αναστασίου. Τη μετάφραση υπογράφει ο Κωστής Σκαλιόρας.