Μας εντυπωσίασε με τους «Καραμάζοφ», την αντισυμβατική μεταφορά του μυθιστορήματος του Ντοστογιέφσκι που είδαμε προ διετίας. Το «τρομερό παιδί» του ρωσικού θεάτρου επιστρέφει στην Ελλάδα, αυτήν τη φορά για να παρουσιάσει στη Στέγη (22/11-10/12) τη δουλειά του με Έλληνες ηθοποιούς και συντελεστές.
Στα 42 του έχει ήδη παραδώσει ρηξικέλευθες σκηνοθεσίες, που συζητιούνται έντονα, ενίοτε σοκάρουν και συνήθως διχάζουν. Με την εμφάνισή του στις αρχές της δεύτερης δεκαετίας του 21ου αιώνα, ο Μπογκομόλοφ τάραξε τα νερά του ρωσικού θεάτρου και πλέον συγκαταλέγεται στους (λίγους) ανανεωτές της αισθητικής και της ιδεολογικής του ταυτότητας. Το κατάφερε, μάλιστα, σκηνοθετώντας στο κατεξοχήν προπύργιο της κραταιάς ρωσικής παράδοσης, το Θέατρο Τέχνης της Μόσχας, το «σπίτι» του Στανισλάφσκι, του Τσέχoφ και όλων των σπουδαίων που δημιούργησαν τη μεγάλη σχολή του 20ού αιώνα. Πάντως και ο ίδιος αγαπάει τους κλασικούς, Ρώσους και μη, καθώς τα έργα τους έχουν πολλά περιθώρια δεύτερης ανάγνωσης και του επιτρέπουν να διερευνήσει προβληματικές του παρόντος. «Επιστρέφω στο παρελθόν για να κοιτάζω στο μέλλον», λέει. Ντοστογιέφσκι, Τσέχoφ, Μπουλγκάκοφ, Σαίξπηρ, Ευριπίδης είναι μόνο μερικοί από τους συγγραφείς που επιλέγει.
Ειδικά ο Ντοστογιέφσκι περιλαμβάνεται στους σταθερούς αγαπημένους του. «Στον Ντοστογιέφσκι βρίσκεις τα πάντα. Το θέμα είναι τι θέλεις να πεις κάθε φορά», έχει δηλώσει. «Καραμάζοφ», «Ο Πρίγκιπας» (βασισμένο στον «Ηλίθιο»), «Έγκλημα και τιμωρία» και τώρα οι «Δαιμονισμένοι». Η παράσταση σηματοδοτεί μια σπουδαία θεατρική στιγμή για την Ελλάδα, καθώς έπειτα από πρόσκληση της Στέγης ο Μπογκομόλοφ συνεργάστηκε με μια ομάδα εκ των σημαντικότερων ηθοποιών μας (Άρης Μπαλής, Αντώνης Μυριαγκός, Μαρία Πανουργιά, Έλενα Τοπαλίδου, Αινείας Τσαμάτης, Μιλτιάδης Φιορέντζης κ.ά.), σε μια πολυαναμενόμενη ελληνορωσική συμπαραγωγή.
Η οικουμενικότητα και η κατάργηση των στερεοτυπικών χαρακτηριστικών είναι κάτι που τον απασχολεί. Και μπορεί πολλάκις να έχει απορρίψει τη σύγχρονή του –ειδικά τη ρωσική– δραματουργία ως ανεπαρκή, όμως μία από τις τελευταίες του παραστάσεις βασίστηκε σε σενάριο του Γούντι Άλεν, όπου κατάφερε να κάνει τους νευρωτικούς Νεοϋορκέζους να φαίνονται «Ρώσοι». Έτσι και τώρα που δουλεύει με Έλληνες ηθοποιούς δεν βλέπει εθνικότητες ή σχολές υποκριτικής, όπως συνηθίζει να μη βλέπει το φύλο των ηθοποιών. Γι’ αυτόν πρόκειται για άφυλα πρόσωπα που μπορούν να παίξουν οποιονδήποτε ρόλο, γι’ αυτό και στις παραστάσεις του βλέπουμε, όπως θα δούμε και στους «Δαιμονισμένους», γυναίκες να υποδύονται άντρες και το αντίστροφο.
Η σκηνοθετική γλώσσα του Μπογκομόλοφ είναι πολυδιάστατη και μεταβαλλόμενη, χαρακτηρίζεται πάντως από την προκλητική αμφισβήτηση της παραδοσιακής μεταχείρισης του κειμένου και τη δημιουργία παραστάσεων που ερμηνεύουν ανορθόδοξα την πραγματικότητα κι επέχουν θέση πολεμικής, γι’ αυτό και προκαλούν έντονες αντιδράσεις όχι μόνο στο κοινό ή στους κριτικούς αλλά και στη (ρωσική) κοινωνία και στους πολιτικούς της εκπροσώπους. Γιατί, ναι, το θέατρό του είναι πολιτικό. Και μπορεί ο ίδιος να χαίρει αναγνώρισης (και βραβείων) στη χώρα του και να παραδέχεται ότι δεν έχει δεχτεί παρεμβάσεις στη δουλειά του, αλλά δεν διστάζει να καταγγείλει τον κρατικό παρεμβατισμό στο θέατρο της Ρωσίας.
Πριν από μερικά χρόνια διάβασε τον «Βασιλιά Ληρ» ως πολιτική φάρσα και τον τοποθέτησε την περίοδο του σοβιετικού κομμουνισμού, ενώ με τους «Καραμάζοφ» μίλησε για τους σύγχρονους Ρώσους ολιγάρχες. Τώρα επιλέγει τους «Δαιμονισμένους», ένα από τα πιο πολιτικοποιημένα μυθιστορήματα του συγγραφέα, που είναι ταυτόχρονα πολιτικός λίβελος, φιλοσοφικό αφήγημα και μια συγκλονιστική απεικόνιση του βάθους της ανθρώπινης ψυχής. Η δράση του επικεντρώνεται στον κύκλο μερικών νεαρών μηδενιστών που δρουν κατά τη μεταιχμιακή περίοδο του τέλους του 19ου αιώνα, την εποχή δηλαδή της έντονης πολιτικοποίησης της ρωσικής κοινωνίας και των μεγάλων ιδεολογικών συγκρούσεων.
Όμως οι παραστάσεις του Μπογκομόλοφ κινούνται πέρα από το προφανές και δεν δίνουν εύκολες απαντήσεις. Ας μην περιμένουμε λοιπόν να δούμε στους «Δαιμονισμένους» κάποια συγκεκριμένη μεταφορά στην ελληνική πραγματικότητα ή ένα σχόλιο για την κρίση, παρότι η δράση θα μεταφερθεί στο σήμερα. Η παράστασή του θέλει τους «Δαιμονισμένους» να είναι ταυτόχρονα σημερινοί και διαχρονικοί και τους βλέπει πιο «ελληνικούς», «ρωσικούς» και οικουμενικούς από ποτέ.
Περισσότερες πληροφορίες
Δαιμονισμένοι
Το φιλοσοφικό μυθιστόρημα ανεβαίνει από τον Ρώσο σκηνοθέτη με ελληνικό θίασο και, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν είναι τόσο ένα έργο για το μηδενισμό ή το σοσιαλισμό όσο για τον πόθο της ζωής και τη σαγήνη του θανάτου.
