Γραμμένος το 1893, μετ’ ασμάτων και καυστικών σχολίων, ο «Γενικός γραμματέας» του Ηλία Καπετανάκη ανεβαίνει στις 26/1 στην Πειραματική Σκηνή του Εθνικού «σαν κωμωδία για την εθνική μας τραγωδία», όπως μας λέει ο πρωταγωνιστής Λεονάρδος Μπατής.
«Θα παίρνω και θα δίνω παράσημα με τα δυο μου χέρια», «Θα βγάλω όνομα ρε!»: αυτά ονειρεύεται ένας γαιοκτήμονας του 1893. Μετακομίζει, λοιπόν, από την επαρχία στην Αθήνα και μεταλλάσσεται οικειοθελώς σε ανώτατο δημόσιο υπάλληλο, στον γενικό γραμματέα του υπουργείου Εσωτερικών. Μόνο όταν είναι πολύ αργά, θα συνειδητοποιήσει την απατηλή λάμψη της ματαιοδοξίας του. Κωμωδία μετ’ ασμάτων ανοιχτή σε πολλαπλές ερμηνείες γύρω από το παρελθόν, το παρόν, το μέλλον όσο και το φαντασιακό του Έλληνα είναι ο «Γενικός γραμματέας» (1893). Η πολιτική και κοινωνική διαφθορά, η αμετροέπεια, η ψευδαίσθηση μεγαλείου, η έλλειψη μόρφωσης, ο μιμητισμός, η ξενομανία, η αστυφιλία... Όλα αυτά τίθενται στο στόχαστρο της σάτιρας του Ηλία Καπετανάκη.
Κεντρικό πρόσωπο; Ο πρωταγωνιστής της παράστασης Λεονάρδος Μπατής τον περιγράφει ως «καλοκάγαθο επαρχιώτη, ο οποίος ονειρεύεται μια ευτυχία πέρα από αυτήν που έχει την ουτοπία της αστικής ζωής, που σύντομα γίνεται... δυστοπία». Και συνεχίζει: «Λάμπρος είναι το όνομά του και, πράγματι, αυτός ο άνθρωπος-σύμβολο ίσως ενός ολόκληρου έθνους θαμπώνεται από τη λάμψη της αστικής ζωής και καίγεται από το ίδιο το φως που ορέγεται. Προσωπικά έχω χτίσει τον ρόλο μου πάνω σε μια... φούσκα. Πώς οι σαπουνόφοσκες λαμποκοπούν, ανεβαίνουν προς τον ήλιο και μετά σκάνε; Ε, αυτή είναι και η πορεία του Λάμπρου.
Αν θέλαμε να τον ταυτίσουμε με έναν σύγχρονο πολιτικό, θα αναγνωρίζαμε κάποια στοιχεία του στον Άκη Τσοχατζόπουλο, ο οποίος εξάλλου υπήρξε γενικός γραμματέας, ή στον Ευάγγελο Γιαννόπουλο, που βάφτιζε τα μπουζουξίδικα… πολιτιστικά κέντρα. Το σίγουρο είναι πως ο Λάμπρος διατελεί σε ισχυρό πολιτισμικό σοκ και το ίδιο το έργο ανάγεται σε κάτι παραπάνω από μια σάτιρα. πρόκειται μάλλον για μια κωμωδία για την εθνική μας τραγωδία...» Ο Μπατής, ηθοποιός-περίπτωση, πολυτάλαντος και με πληθωρικό ταμπεραμέντο, εμψυχωτής (καθώς επίσης και το πρώτο κλαρίνο) της μπάντας Klezmer Yunan, που ενώνει την ελληνική παραδοσιακή μουσική με εκείνη των Εβραίων Ασκενάζι, είναι επικεφαλής του δεκαμελούς θιάσου της ομάδας Ατονάλ.
Μία από τις πιο χαρισματικές φωνές του σύγχρονου ελληνικού θεάτρου σκηνοθετεί τον «Γενικό γραμματέα»: η Σοφία Μαραθάκη, δημιουργός της ομάδας Ατονάλ και «υπεύθυνη» για το ανέλπιστα πειραματικό κωμικό θέαμα της προηγούμενης σεζόν «Ο Φίλιπ Γκλας αγοράζει μια φραντζόλα ψωμί». Όπως τότε έτσι και τώρα πειραματίζεται με στοιχεία της σλάπστικ κωμωδίας που διαπερνούν το είδος, από τον Καπετανάκη και τους αδερφούς Μαρξ μέχρι τον Γκόγκολ και το θέατρο του παραλόγου. Ο Χαράλαμπος Γωγιός, ένας από τους πιο ιδιαίτερους συνθέτες της νεότερης γενιάς, συνδημιουργός μιας ομάδας που ανανέωσε την όπερα όσο λίγοι (Οι όπερες των ζητιάνων), δεν γράφει απλώς τη μουσική της παράστασης, αλλά αναδομεί το έργο σαν σύγχρονη οπερέτα. Όπως μας λέει: «Αυτό που κάνουμε είναι κάτι σαν συμπυκνωμένη οπερέτα πατικωμένη σε αναβράζον χάπι. Σχεδόν όλη η μουσική είναι γραμμένη σε αυτοσχέδια μουσικά κουτιά!»
