Γνωρίζατε πως κυκλοφορεί στην Ελλάδα ένα περιοδικό με τον τίτλο «Απολλώνιο Φως», το οποίο, μεταξύ άλλων, έχει καταπιαστεί με το εξής θέμα: «Ήταν ελληνική η ιδεολογία και η καταγωγή του Χίτλερ»; Εννοείται πως το εξώφυλλο εκείνου του τεύχους ήταν ένα πορτραίτο του Φύρερ –μας το έδειξαν επί σκηνής οι συντελεστές της παράστασης. Τέτοιες ανεκδοτολογικές λεπτομέρειες αποκόμισα από την παράσταση των Rimini Protokoll «Adolf Hitler: Ο Αγών μου, Τόμοι Ι & ΙΙ».
Όσα ακούστηκαν, με τη μορφή μιας άτεχνης, υποτυπώδους και άστοχα παιγνιώδους performance-lecture, γύρω από το περιβόητο βιβλίο του Χίτλερ, στην αδικαιολόγητα μεγάλη για το είδος της παράσταση, δεν με έπεισαν ότι πρόσθεταν κάτι στο δημόσιο διάλογο γύρω από το τι, τέλος πάντων, διακυβεύεται στο «Ο Αγών μου». Φοβάμαι, δηλαδή, ότι το περιεχόμενο της παράστασης είχε προκαταβολικά εξαντληθεί στα άρθρα που έχουν γραφτεί για το συγκεκριμένο βιβλίο με αφορμή την παρουσίασή της, στις συνεντεύξεις που έδωσαν οι συντελεστές της, στο χρονολόγιο που απαντάται στο τέλος του προγράμματος και, συνολικά, στην «επικοινωνία» της, στο storytelling γύρω από αυτήν -κι έτσι, η αφήγηση που η ίδια η παράσταση ζωντανεύει επί σκηνής είναι σαν να έχει ήδη παιχτεί, ακουστεί και γνωστοποιηθεί.
Είναι απορίας άξιο πώς η περίφημη πρωτοποριακή γερμανική ομάδα παρουσίασε μια τόσο ράθυμη και πλαδαρή παράσταση, έχοντας στα χέρια της ένα υλικό τόσο εκρηκτικό όσο το μοναδικό συγγραφικό πόνημα του Χίτλερ. H παράσταση οργανώθηκε γύρω από το debate που ξέσπασε το 2015 στη Γερμανία για το αν πρέπει ή όχι να επιτραπεί η επανέκδοσή του «Mein Kampf». Μήπως γι' αυτό έμεινε τόσο μονοδιάστατα προσηλωμένη στα -με συγχωρείτε, ήσσονος σημασίας- εκδοτικά ζητήματα που άπτονται αυτού του debate συγκριτικά με τα μείζονος σημασίας πολιτικά και οντολογικά ζητήματα του νεοφασισμού που εξαπλώνεται επικινδύνως απ' άκρη σ' άκρη του πλανήτη λαμβάνοντας, σαν άλλος Ιανός, κάθε πιθανή μορφή εξτρεμιστικού εθνικισμού; Μήπως, λοιπόν, η παράσταση αφορά πρωτίστως το γερμανικό κοινό; Μήπως γι’ αυτό είναι τόσο «σεμνή»; ...Επειδή έχει απέναντι της τη διαχείριση του συλλογικού τραύματος της μαζικής ανάγνωσης του χιτλερικού μανιφέστου;
Μήπως, πάλι, δεν δουλεύτηκε επαρκώς η ελληνική εκδοχή της κι έτσι οι όποιες αδυναμίες της μεγεθύνθηκαν από τα τεχνικά προβλήματα που παρουσίαζε η ασύνδετη έως και αμήχανη συμμετοχή της Ελληνίδας –και, κατά τα άλλα συμπαθέστατης σκηνικά- μεταφράστριας Ασπασίας Ανωγιάτη; Πρόχειρα επιλεγμένοι όμως φάνταζαν ούτως ή άλλως και οι βασικοί συντελεστές του εγχειρήματος. Η προϊστορία τους, το βιογραφικό τους αλλά και η παρουσία τους δεν είχαν τη βαρύτητα των (άμεσα και ιδανικά συνδεδεμένων με το θέμα) «ειδικών» που διέπει άλλες παραγωγές των Rimini Protokoll. Υπενθυμίζω εδώ: στις παραστάσεις τους, αντί για επαγγελματίες ηθοποιοί, εμφανίζονται «ειδικοί» στον τομέα με τον οποίο καταπιάνονται κάθε φορά.
Σύμφωνα με τη νομοθεσία περί πνευματικών δικαιωμάτων, το «Ο Αγών μου» μπορεί να επανακυκλοφορήσει ελεύθερα από την 1η/1/2016. Σε ό,τι, όμως αφορά το ποινικό σκέλος περί υποδαύλισης μίσους και δη προπαγανδιστικής στρατηγικής, εκκρεμεί σχετική απόφαση δικαστηρίου. Η ανάγνωση αποσπασμάτων του, όπως έγινε στην παράσταση των Rimini, σίγουρα δεν ανοίγει αυτόν τον διάλογο. Απλώς υπογραμμίζει τα ευκόλως εννοούμενα με μια πολιτική ορθότητα αταίριαστη για το παρελθόν της συγκεκριμένης ομάδας και μια δραματουργική επεξεργασία μονοδιάστατη, επιπόλαιη και παγερά αδιάφορη για τη σκηνή.
Κρίμα -από μόνος του, ο συμβολισμός της ημερομηνίας πρεμιέρας της παράστασης των Rimini Protokoll στην Αθήνα (21η Απριλίου), σε συνδυασμό με την ανακοίνωση για το νέο προβάδισμα του Ντόναλντ Τραμπ στην Αμερική, προσέφεραν το έδαφος για έναν περισσότερο πολυδιάστατο αναστοχασμό των χιτλερικών λόγων και της επιδραστικότητάς τους.
Photo credits Candy Welz
Περισσότερες πληροφορίες
Adolf Hitler: Mein Kampf, Vol. 1 & 2
Η πρωτοποριακή γερμανική ομάδα ανατρέχει με τη φόρμα του θεάτρου-ντοκουμέντου στη σκοτεινή βίβλο του εθνικοσοσιαλισμού, το «Ο Αγών μου» του Αδόλφου Χίτλερ, και τη θέτει σε δημόσια διαβούλευση
