Πανηγύρια Βλάστης και Συρράκου στην UNESCO 07/04/2020

Τα πανηγύρια του καλοκαιριού ενώνουν, φέρνουν κοντά γνωστούς από το παρελθόν, δημιουργούν προϋποθέσεις επανένωσης και ενισχύουν την ανθρώπινη δημιουργία. Είναι εκδηλώσεις συνυφασμένες με την επιστροφή ακόμη και από την περίοδο που οι μόνιμοι κάτοικοι των χωριών τον χειμώνα, σε νομάδες μετακινούνταν στα πεδινά μαζί με τα κοπάδια τους. Σήμερα, βιώνοντας μία πολύ διαφορετική χρονιά μπροστά στην πανδημία του covid -19, ο καθένας αισθάνεται ακόμη μεγαλύτερη την ανάγκη να συνδεθεί και να αποτελέσει μέρος, όταν φυσικά οι συνθήκες το επιτρέψουν, αυτών των εκδηλώσεων αυθεντικής προέλευσης.

Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά

Σε αυτό το πλαίσιο διαφύλαξης της άυλης πολιτιστικής μας κληρονομιάς, το υπουργείο Πολιτισμού, προχώρησε στην υποβολή φακέλου εγγραφής, ώστε ο εορτασμός του Δεκαπενταύγουστου στα ορεινά χωριά Βλάστη, του νομού Κοζάνης και Συρράκο, του Νομού Ιωαννίνων, να συμπεριληφθούν στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της UNESCO. «Η ολοκληρωμένη προστασία της άυλης κληρονομιάς, είναι απολύτως αναγκαία για την διαφύλαξη της ιδιαίτερης πολιτιστικής ταυτότητας και της ιστορίας των τοπικών κοινοτήτων» σημειώνει η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, και συνεχίζει: «Στις 15 Αυγούστου, που η Ορθόδοξη Εκκλησία γιορτάζει την Κοίμηση της Θεοτόκου, τα Πανηγύρια του Δεκαπενταύγουστου είχαν έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα, στις ορεινές κτηνοτροφικές κοινότητες. Καθώς τον χειμώνα οι οικογένειες μετακινούνταν στα πεδινά μαζί με τα κοπάδια των αιγοπροβάτων, στο πανηγύρι της Παναγίας, τον Δεκαπενταύγουστο, η κοινότητα γιόρταζε την ετήσια επανένωσή της. Η υποβολή του φακέλου σήμερα αποτελεί σημαντική πρωτοβουλία, καθώς τα δύο πανηγύρια αναδεικνύουν τη μακρά πολιτιστική παράδοση των κοινοτήτων, συνεισφέρει στην προβολή των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των δύο ορεινών κοινοτήτων και δημιουργεί αναπτυξιακές προοπτικές για τις συγκεκριμένες γεωγραφικές ενότητες. Τα πανηγύρια έχουν μεν εξελιχθεί, ακολουθώντας τους καιρούς και τις αλλαγές στις κοινωνίες των ανθρώπων, προσφέρουν όμως ένα καλό παράδειγμα ομαλής μετάβασης στις πολιτισμικές πρακτικές των αστικοποιημένων πλέον κοινοτήτων.»

Βλάστη και Συρράκο

Συμβολίζοντας την επανασυγκρότηση, δύο σημαντικά παραδείγματα από δρώμενα όπως ο Τρανός Χορός στη Βλάστη και το Πανηγύρι του Συρράκου τον Δεκαπενταύγουστο, συμβολίζουν την επανασυγκρότηση δύο ορεινών κοινοτήτων, που τα μέλη τους έχουν διασκορπιστεί στα αστικά κέντρα και στο εξωτερικό, λόγω της αστικοποίησης και της μετανάστευσης. Οι ετήσιοι εορτασμοί της ανανέωσης των δεσμών μεταξύ των ανθρώπων κοινής καταγωγής, αλλά με απομακρυσμένη μόνιμη διαμονή, φέρνουν στο προσκήνιο έναν πλούτο πολιτισμικών πρακτικών που στήριζαν τις κοινότητές τους, κατά την περίοδο της ακμής τους: Η μουσική και τα τραγούδια τους αναφέρονται στη σχέση τους με τη φύση και την ιστορία τους. Ο τρόπος που παίρνει ο καθένας και η καθεμία τη θέση τους στον κυκλικό χορό, καθρεφτίζει τις αξίες που τους συνέχουν ως κοινότητα: Σεβασμός στην ηλικία, στη δεξιότητα και στην εμπειρία.

Οι νεότερες γενιές

Πρέπει να σημειωθεί ότι αυτές οι αξίες, αλλά και ο χορός, τα τραγούδια και η μουσική μεταδίδονται στις νεότερες γενιές μέσα από τις δραστηριότητες των Πολιτιστικών τους Συλλόγων στους τόπους της μόνιμης διαμονής τους, έτσι ώστε οι νέοι άνθρωποι να μετέχουν με ενθουσιασμό στους χορούς της Βλάστης και του Συρράκου. Παράλληλα, μέσα από τις δραστηριότητες των Πολιτιστικών Συλλόγων, κατά τη θερινή παραμονή τους στους ορεινούς τόπους καταγωγής, μεταδίδονται πλήθος σημαντικών πολιτισμικών στοιχείων. Αξίζει, ενδεικτικά, να αναφερθεί η πλούσια τυροκομική παράδοση της Βλάστης, αλλά και η βλαχοφωνία στο Συρράκο, καθώς η κοινότητα υπήρξε δίγλωσση κατά το παρελθόν. Το βλάχικο ιδίωμα του Συρράκου ακούγεται ξανά σε κάποια από τα τραγούδια του πανηγυριού δίνοντας την ευκαιρία στους νεότεροι να εξοικειωθούν με μια ολιγομιλούμενη πλέον γλώσσα. Έτσι, το πανηγύρι του Συρράκου συμβάλλει στη διατήρηση τόσο της πολιτισμικής, όσο και της γλωσσικής ποικιλομορφίας.

Παραδοσιακά προϊόντα στη Βλάστη

Στη Βλάστη, συνεχίζουν να λειτουργούν ακόμη μικρές τυροκομικές μονάδες που προσφέρουν υψηλής διατροφικής και οργανοληπτικής αξίας προϊόντα, η παραγωγή των οποίων συνιστά μια ακόμη έκφραση των άυλων πολιτισμικών παραδόσεων της περιοχής. Και για αυτά, όπως πχ. το τυρί με τη ονομασία «μανούρι», η κοινότητα των παραγωγών ετοιμάζει την εγγραφή τους στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.

Περισσότερα για τα δύο πανηγύρια μπορεί να βρει κανείς στο Εθνικό Ευρετήριο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας.