Στο Μαρντίν της Τουρκίας, με αγάπη για τη σύγχρονη τέχνη

"Δυνατος ήλιος στις 6 το πρωί. Μαρντίν, Νοτιοανατολική Τουρκία. Στο βάθος Συρία". Αυτή ήταν η λεζάντα της πρώτης μου φωτογραφίας στα βάθη της Ανατολίας, αλλά και η πρώτη εικόνα που αντίκρισα πριν από κάμποσα χρόνια που βρέθηκα εκεί. Καθώς η βραδινή άφιξη από Κωνσταντινούπολή δεν μας είχε επιτρέψει να καταλάβουμε την απεραντοσύνη αυτού του τόπου, η ανατολή του ήλιου, εκεί στη μακρινή Ανατολή, υπήρξε ιδιαιτέρως αποκαλυπτική και σε κάθε περίπτωση συγκλονιστική.

Πράγματι, χτισμένο αμφιθεατρικά στις πλαγιές ενός λόφου που αγναντεύει την αχανή πεδιάδα της Μεσοποταμίας μέχρι την πολύπαθη Συρία, το Μαρντίν μοιάζει σαν να αιωρείται. Σαν να βρίσκεται κάπου ανάμεσα στον ουρανό και τη γη (θυμηθείτε αυτή τη λεπτομέρεια). Η δε τοποθεσία του στον χάρτη, μεταξύ Τίγρη και Ευφράτη (καλά θυμάστε από τα βιβλία της ιστορίας), προσδίδει στον τόπο διαστάσεις μυθικές. Όχι άδικα. Είναι τόσο πολλοί και διαφορετικοί οι πολιτισμοί που έχουν συνυπάρξει σε τούτα εδώ τα μέρη (Άραβες, Ασσύριοι, Κούρδοι, Τούρκοι κ.ά.), όσο πλούσια και άκρως ενδιαφέρουσα η αρχιτεκτονική και η πολιτισμική παράδοση και ταυτότητα που αναπτύχθηκε μέσα στους αιώνες.

Μπιενάλε του Μαρντίν

Και να, που κάπου εδώ έρχεται το παρελθόν να συναντήσει το παρόν, και τη Μπιενάλε του Μαρντίν να συστήνει -ήδη από το 2010- στον κόσμο της Ανατολίας τη σύγχρονη τέχνη με συρροή φιλότεχνων επισκεπτών, καλλιτεχνών. επιμελητών και ερευνητών, κυριολεκτικά από παντού.

Η φετινή, έβδομη διοργάνωση, με τίτλο "GÖKzemin" ή "SKYground", σε επιμέλεια της Çelenk Bafra, φιλοξενεί περισσότερους από σαράντα καλλιτέχνες και συλλογικότητες από περίπου είκοσι χώρες. Το θέμα της εξερευνά τις σχέσεις ανάμεσα σε φαινομενικά αντίθετες έννοιες: τον ουρανό και τη γη(!), το ατομικό και το συλλογικό, το παρελθόν και το μέλλον, το πραγματικό και το φαντασιακό.

Η Μπιενάλε προτείνει μια διαδρομή στοχασμού και εμπειρίας που συνδέει αυτούς τους κόσμους, μετατρέποντας ολόκληρη την πόλη, που θυμίζει ούτως ή άλλως υπαίθριο μουσείο, σε έναν ανοιχτό χώρο καλλιτεχνικού διαλόγου. Το δε πρόγραμμα της Μπιενάλε, πέρα από τα ίδια τα έργα τέχνης, περιλαμβάνει εργαστήρια υπό την καθοδήγηση των καλλιτεχνών, αναγνώσεις, συζητήσεις και μουσικές παραστάσεις.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η διοργάνωση επεκτείνεται για πρώτη φορά πέρα από τα όρια της Παλιάς Πόλης. Εκτός από το Μουσείο Σακίπ Σαμπαντσί (Sakıp Sabancı), το ιστορικό Καραβανσεράι και άλλους γνωστούς χώρους του Μαρντίν, οι εκθέσεις και οι δράσεις απλώνονται στην αρχαία πόλη Δάρα (γνωστή και ως η "Έφεσος της Μεσοποταμίας"), στη Μονή Ντεϊρουλζαφαράν (Deyrulzafaran) και στο ιστορικό Χαμάμ Ατές Μπεϊλέρ (Ateş Beyler) στο Κιζιλτεπέ.

Βόλτες, παζάρια και καλό φαγητό

Είπαμε, όμως, η ίδια η πόλη αποτελεί το πιο εντυπωσιακό αξιοθέατο. Τα σπίτια και τα δημόσια κτίρια είναι χτισμένα από τη χαρακτηριστική μελιχρόχρωμη πέτρα του Μαρντίν, δημιουργώντας υπέροχες αντανακλάσεις τόσο στο πρώτο όσο και στο τελευταίο φως του ήλιου. Τα στενά σοκάκια, οι εσωτερικές αυλές και τα περίφημα abbaras –τα θολωτά περάσματα που ενώνουν δρόμους και γειτονιές– δημιουργούν μια ατμόσφαιρα που συνδυάζει το μεσαιωνικό παρελθόν με τη σύγχρονη καθημερινότητα. Μια πολή ζωντανή που τη ζεις και την ευχαριστιέσαι καθημερινά στο παζάρι της (κάνοντας και τα παζάρια σου φυσικά), καθώς προμηθεύεσαι από τις χαρακτηριστικές μπλε καραμέλες αμυγδάλου, μέχρι ρούχα, φουλάρια και κοσμήματα.

Συνεχίζοντας την περιήγηση, ανάμεσα στα σημαντικότερα μνημεία του Μαρντίν είναι το Μεγάλο Τέμενος, η Μονή Ντεϊρουλζαφαράν (Deyrulzafaran), η Εκκλησία Μορ Μπεχνάμ (Mor Behnam), καθώς και οι Μεντρεσέδες Ζιντσιρίγιε (Zinciriye) και Κασιμίγιε (Kasımiye). Σε μικρή απόσταση βρίσκεται η περίφημη Μονή Μορ Γκαμπριέλ (Mor Gabriel) στο Μιντιάτ (Midyat), ένα από τα αρχαιότερα εν λειτουργία συριακά ορθόδοξα μοναστήρια στον κόσμο.

Τουρκία και πόσω μάλλον Ανατολία, χωρίς πολύ και καλό φαγητό, δεν υφίσταται. Η εκκίνηση γίνεται νωρίς το πρωί με παραδοσιακό πρωινό, ενώ η συνέχεια περιλαμβάνει νόστιμα πιάτα με κρέας, καρυκευμένα με τοπικά μπαχαρικά, και ΠΟΠ σπεσιαλιτέ, όπως το sembusek (είδος πίτας γεμιστής με κρέας) και το içli köfte (γεμιστοί κεφτέδες με πλιγούρι και κιμά). Και κάπως έτσι, το Μαρντίν της τέχνης προσφέρει μια πλούσια γαστρονομική εμπειρία, ενώ η υπόσχεση για επιστροφή σε τούτα εδώ τα μακρινά μέρη δεν αργεί καθόλου μα καθόλου να δοθεί.