Το 5ο βήμα

Στο έργο του Ιρλανδού Ντέιβιντ ΄Άιρλαντ (2024) παρακολουθούμε τις συναντήσεις ενός αλκοολικού νεαρού άνδρα, του Λούκας, με τον καθοδηγητή του, Τζέιμς – έναν μεσήλικα, πρώην εξαρτημένο. Στον πυρήνα της διαδικασίας των 12 βημάτων απεξάρτησης βρίσκεται το 5ο βήμα, που δίνει και τον τίτλο στο έργο: ένα στάδιο βαθιάς εξομολόγησης, όπου ο θεραπευόμενος καλείται να εκμυστηρευτεί -κι έτσι να αντιμετωπίσει- σφάλματα, μυστικά, κρυμμένες αλήθειες. Από συνάντηση σε συνάντηση, οι δύο άνδρες άλλοτε πλησιάζουν και άλλοτε απομακρύνονται, εκτίθενται, αποκαλύπτονται και δοκιμάζονται, σε ένα έργο που ξεπερνά κατά πολύ το θέμα της εξάρτησης.

Στην πραγματικότητα, πρόκειται για ένα έργο για την ανδρική ταυτότητα, για τους ρόλους που καλούνται να ενσαρκώσουν οι άνδρες, για τις οικογενειακές σχέσεις και τα πατρικά πρότυπα, για την αναζήτηση της ταυτότητας και την αποδοχή τόσο του εαυτού όσο και του άλλου. Παράλληλα, θέτει στο μικροσκόπιο τις –συχνά αυθαίρετες– προσδοκίες των γονιών απέναντι στα παιδιά τους καθώς και την επώδυνη διαδικασία όταν αυτές καταρρέουν. 

 Το έργο δομείται σε σύντομες, διαδοχικές σκηνές, κατακτώντας έτσι έναν σφιχτό ρυθμό, ενώ ο συγγραφέας εισάγει ακόμη και ανατροπές στην πλοκή - οι οποίες δεν λειτουργούν μόνο ως μηχανισμός διατήρησης του ενδιαφέροντος, αλλά κυρίως ως εργαλείο βαθύτερης σκιαγράφησης των χαρακτήρων. Καθώς ο Λούκας αρχίζει να θεραπεύεται και να προσεγγίζει την εσωτερική του αλήθεια, τόσο κλονίζει τα στεγανά του Τζέιμς. Εκείνος, με τη σειρά του, περνάει μια εξίσου βαθιά εσωτερική διαδικασία, η οποία αποκαλύπτει τελικά ότι ο ρόλος του "σωστού" καθοδηγητή καταρρέει μπροστά στη δύναμη του προσωπικού του εγωισμού. Έτσι, οι δύο ήρωες καταλήγουν να ακολουθήσουν μία αντίθετη πορεία: ο Λούκας προς τη σιγουριά και τη λύτρωση, ο Τζέιμς προς την αβεβαιότητα και την κατάρρευση. 

Κατεξοχήν έργο που στηρίζεται στους δύο ηθοποιούς, παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα σε μία καλοδουλεμένη παράσταση με πολύ καλές ερμηνείες. Η σκηνοθεσία του Αλέξανδρου Χρυσανθόπουλου αποτυπώνει επιτυχημένα όλες τις διαβαθμίσεις του έργου: τις συγκρούσεις και τις ανατροπές, την εξέλιξη των προσώπων και τη μεταξύ τους σχέση, το χιούμορ, όπως και τη βαθιά αλήθεια του. Παράλληλα, η ευρηματική σκηνογραφία (Μαίρη Μαρμαρινού, Ιωάννα Παπαδογιάννη) προσφέρει λειτουργικές αλλά και σχολιαστικές λύσεις μέσα σε ένα φαινομενικά λιτό σκηνικό περιβάλλον.

Πρωτίστως, όμως, ο σκηνοθέτης εμπιστεύεται δύο ικανούς ηθοποιούς, που δείχνουν να βρίσκονται στην καλύτερη στιγμή τους, επιτυγχάνοντας εξαιρετικές ερμηνείες και μια ουσιαστική σκηνική συνύπαρξη. Ο Θάνος Τοκάκης ερμηνεύει εξαίσια τον Λούκας: από τον κλονισμένο, νευρικό, κυκλοθυμικό και ανασφαλή νεαρό των πρώτων σκηνών σε αυτόν που, μέσα από τη θεραπευτική διαδικασία, ωριμάζει, "ενηλικιώνεται", γνωρίζει τον εαυτό του, αντιμετωπίζει εσωτερικά τραύματα και εξωτερικές συγκρούσεις και προχωράει στη ζωή του πιο ελεύθερος και πιο σίγουρος. Εξίσου ουσιαστική είναι και η ερμηνεία του Παντελή Δεντάκη στον κρίσιμο ρόλο του Τζέιμς: ενός άνδρα που δείχνει να λειτουργεί ως πατρικό πρότυπο, αλλά ακολουθεί μία αντίστροφη, καθοδική πορεία "αποκαθήλωσης".